โรงไฟฟ้าพลังน้ำวัยโจ๋

โดย...เบ็ญจวรรณ รัตนวิจิตร

จากพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงให้สร้างอ่างเก็บน้ำห้วยแม่เลิม บ้านแม่โจ้ อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่ หมู่บ้านปลายสุดในเขตป่าอนุรักษ์อุทยานแห่งชาติศรีลานนา ทำให้ชุมชนบ้านแม่โจ้ที่เคยได้รับผลกระทบกับความแห้งแล้งอย่างหนัก กลับเป็นชุมชนที่มีความอุดมสมบูรณ์ และมีน้ำใช้ในการเกษตรตลอดปี มีน้ำมาใช้ปั่นกระแสไฟฟ้าและมีกลุ่มเยาวชน “วัยโจ๋แม่โจ้บ้านดิน” ที่คืนถิ่นมาดูแลชุมชน ดูแลรักษาป่า

โครงการโรงไฟฟ้าพลังน้ำบ้านแม่โจ้ ได้รับการสนับสนุนจากเครือไทยออยล์ มูลนิธิพลังงานเพื่อสิ่งแวดล้อม และกรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน ผ่านโครงการกลไกพลังงานสีเขียว เป็นโครงการต่อยอดจากโครงการพระราชดำริอ่างเก็บน้ำแม่เลิม โดยนำน้ำมาใช้ปั่นกระแสไฟฟ้าก่อนส่งกลับคืนชุมชนไปใช้ในการเกษตร

ทั้งนี้ ชุมชนซึ่งรวมกลุ่มกันในรูปแบบของวิสาหกิจชุมชนไฟฟ้าพลังน้ำบ้านแม่โจ้ และให้กลุ่มเยาวชนวัยโจ๋เป็นหัวหอกในการดูแลรักษาธรรมชาติ ปลูกจิตสำนึกรักป่า รักน้ำ ลดการตัดไม้ทำลายป่า และเพิ่มเนื้อที่ป่าให้เป็นแหล่งศึกษาเรียนรู้และท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เพื่อพัฒนาและยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชนอย่างยั่งยืน

ขณะที่สามารถนำรายได้จากการจำหน่ายกระแสไฟฟ้าให้การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) มาใช้ในการส่งเสริมการทำเกษตรอินทรีย์ ผลิตปุ๋ยอินทรีย์และสมุนไพรไล่แมลง

บรรชา ทาจ้อย ประธานกลุ่มวัยโจ๋ กล่าวว่า สมาชิกกลุ่มวัยโจ๋ ขณะนี้มีอยู่ 18 คน ตั้งแต่อายุ 10 ปีขึ้นไป หน้าที่หลักนอกจากการดูแลโรงไฟฟ้าแล้ว จะให้ความสำคัญการดูแลอนุรักษ์ป่าชุมชน อุทยานแห่งชาติศรีลานนา ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 500 ไร่ ทั้งการสร้างแนวกันไฟ สร้างฝายชะลอน้ำ ดูแลไม่ให้มีการตัดไม้ทำลายป่า ขณะนี้กำลังจะขออนุญาตดูแลพื้นที่ป่าเพิ่มอีก 1,000 ไร่

ขณะที่ กันต์ฤทัย เล็กรามณรงค์ รองประธานกลุ่มวัยโจ๋ กล่าวว่า สมาชิกกลุ่มวัยโจ๋ ส่วนใหญ่จบปริญญาตรี อย่างตนเองจบด้านฟู้ดเทค มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย ทำงานได้ระยะหนึ่งแล้ว กลับมาพัฒนาบ้านเกิด ต้องยอมรับว่าปัจจุบันยังมีการตัดไม้อยู่ ส่วนใหญ่จะตัดเพื่อใช้สร้างที่อยู่อาศัย

“เรามีหลักฐานทุกต้นว่าอยู่ที่ไหน ซึ่งเราจะปลูกทดแทน กิจกรรมของกลุ่มจะเน้นไปที่การปลูกป่า ดูแลรักษา สร้างฝายชะลอน้ำ การปลูกป่าจะปลูกทุกประเภท บางชนิดจะได้นำไปเป็นอาหารของสัตว์ได้ แต่ละปีจะปลูกจนถึงปลายเดือน ก.ค. หลังจากนั้นจะเน้นเรื่องการทำฝายเพื่อให้ป่าต้นน้ำมีความอุดมสมบูรณ์” กันต์ฤทัย กล่าว

สำหรับกลุ่มเยาวชน “วัยโจ๋แม่โจ้บ้านดิน” เริ่มอนุรักษ์ป่ามาเป็นปีที่ 3 ก่อนที่โรงไฟฟ้าพลังน้ำแม่โจ้เสร็จ โดยอาศัยเงินบริจาคและพนักงานจิตอาสาเครือไทยออยล์ ที่บริจาคเงินสนับสนุนซื้ออุปกรณ์ที่จำเป็น

สุพัฒน์ หน่อแก้ว เจ้าหน้าที่ดูแลโรงไฟฟ้า กล่าวว่า จบจากคณะวิศวกรรมศาสตร์ สาขาวิศวกรรมเครื่องกล มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เชียงใหม่ หลังจากทำงานเป็นโปรเจกต์เอนจิเนียร์ได้ระยะหนึ่งอยากกลับมาพัฒนาบ้านเกิดและช่วยเหลือสังคม จึงรับหน้าที่ดูแลโรงไฟฟ้าพลังน้ำแม่โจ้ให้กับชุมชน หน้าแล้งน้ำอาจไม่พอที่จะนำมาผลิตไฟฟ้า จึงคิดว่าฝายชะลอน้ำมีความสำคัญ จึงเริ่มเข้าไปสร้างฝายก่อนเพื่อให้มีน้ำไหลตลอดทั้งปี ตั้งเป้าไว้ว่าจะสร้างฝายให้ได้ 10 ฝายก่อน ที่เหลือจะเน้นดูแลฝายที่ชำรุด ตอนนี้โรงไฟฟ้าพลังน้ำแม่โจ้เริ่มกำลังการผลิตมาตั้งแต่เมื่อวันที่ 12 ก.พ.ที่ผ่านมา สร้างรายได้ให้กับชุมชนแล้ว จึงนำกำไรบางส่วนมาใช้ในการดูแลป่าต้นน้ำ สร้างฝาย บางส่วนนำไปทำเกษตรอินทรีย์ ซึ่งตอนนี้ชาวบ้านลดการใช้ปุ๋ยเคมีลงไปเป็นจำนวนมาก

โครงการโรงไฟฟ้าพลังน้ำบ้านแม่โจ้ เป็นโครงการโรงไฟฟ้าพลังน้ำขนาดเล็กแบบบ้านดินแห่งแรกที่ทำการจำหน่ายไฟฟ้าเข้าระบบของ กฟภ. มีชุมชนได้รับประโยชน์จากโครงการ 111 ครัวเรือน ซึ่งถือเป็นการใช้ทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด ก่อเกิดสำนึกรักษ์ธรรมชาติแก่เยาวชนท้องถิ่น ซึ่งจะกลายเป็นตัวอย่างที่ดีในการพัฒนาพลังงานหมุนเวียนของชุมชนอื่นๆ ต่อไป