เทพรัตนแห่งแผ่นดิน (48)

โดย...วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย

เช่น เมื่อเดือน มิ.ย. 2535 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้มีพระราชดำริกับ แก้วขวัญ วัชโรทัย เลขาธิการพระราชวัง และผู้อำนวยการโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา ให้อนุรักษ์พืชพรรณของประเทศและดำเนินการเป็นธนาคารพืชพรรณ ซึ่งต่อมาในปี 2536 ฝ่ายวิชาการโครงการส่วนพระองค์ฯ ได้จัดตั้ง “โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช อันเนื่องมาจากพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี” โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความเข้าใจและตระหนักถึงความสำคัญของพันธุกรรมพืชต่างๆ ที่มีอยู่ในประเทศไทย ก่อให้เกิดกิจกรรมเพื่อให้มีการร่วมคิดร่วมปฏิบัติหน้าที่นำผลประโยชน์มาถึงประชาชนชาวไทย ตลอดจนให้มีการจัดทำระบบข้อมูลพันธุกรรมพืชให้แพร่หลาย สามารถสื่อถึงกันได้ทั่วประเทศ

โดยพระองค์ทรงมีพระราชดำรัสว่า “...โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชฯ ได้เริ่มต้นขึ้นราวปีพุทธศักราช 2535 เพื่อเป็นการส่งเสริมให้สถาบันต่างๆ ที่มีหน้าที่ในการศึกษาพืชพรรณต่างๆ และบุคคลที่สนใจได้มีโอกาสปฏิบัติงานที่ศึกษาพืชพรรณต่างๆ ที่มีอยู่จำนวนมากให้ประเทศไทยได้ศึกษาวิธีการทางวิทยาศาสตร์ ได้รวบรวมเป็นหลักฐานไว้ และเพื่อเป็นสื่อในระหว่างสถาบันต่างๆ บุคคลต่างๆ ที่ทำการศึกษา ให้สามารถร่วมใช้ฐานข้อมูลเดียวกัน เพื่อให้การศึกษาไม่ซ้ำซ้อน สามารถที่จะดำเนินการก้าวหน้าเป็นประโยชน์ในทางวิชาการได้...”

โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สืบเนื่องมาจากสายพระเนตรอันยาวไกลของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ตั้งแต่เมี่อปี 2503 ที่ทรงมีพระราชดำริให้อนุรักษ์ต้นยางนา และทรงให้รวบรวมพืชพรรณไม้ของภาคต่างๆ ทั่วประเทศมาปลูกไว้ในสวนจิตรลดา โครงการดังกล่าวนี้จึงเป็นอีกหนึ่งในโครงการที่เกิดขึ้นเพื่อสนองแนวพระราชดำริและสืบสวนพระราชปณิธานในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เพื่อพัฒนาพืชพรรณและผืนป่าให้หยั่งยืนตลอดไป

เมื่อคณะปฏิบัติงานบริหารงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชฯ ได้สำรวจและศึกษาเก็บข้อมูลในพื้นที่เกาะแสมสาร จ.ชลบุรี โดยร่วมกับกองทัพเรือและเจ้าหน้าที่ของกรมป่าไม้และมีความเห็นสรุปว่า “เกาะแสมสาร” เป็นเกาะที่มีความเหมาะสมที่จะทำการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช เนื่องจากมีความหลากหลายของพรรณพืช โดยในปี 2541 กองทัพเรือซึ่งเป็นหน่วยงานที่มีความพร้อมในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช ประกอบกับได้มีการสำรวจพื้นที่เกาะแสมสารไว้แล้ว จึงขอเข้าร่วมสนองพระราชดำริดำเนินโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ ที่เกาะแสมสาร โดยสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดาฯ ได้ทรงมีพระราชวินิจฉัยอนุมัติแผนแม่บทโครงการดังกล่าว และมีสำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ โดยจัดสร้างธนาคารพืชพรรณขึ้นสำหรับเก็บรักษาพันธุกรรมพืชที่เป็นเมล็ดและเนื้อเยื่อและสนับสนุนงบประมาณดำเนินงานทุกกิจกรรมของโครงการมาจนถึงปัจจุบัน

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ได้พระราชทานแนวทางการปฏิบัติแก่กองทัพเรือในการดำเนินงานกิจกรรมสร้างจิตสำนึกของโครงการ ว่า ควรพิจารณาปฏิบัติตามรูปแบบของอุทยานแห่งชาติเกาะปอร์กอรอลส์ (Proquerolles) และเกาะปอรต์โครัส (Port-Cros) ที่ฝรั่งเศส ซึ่งได้เสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมเยียนในปี 2538 และทรงมีความประทับใจในวิธีการให้ความรู้ความเข้าใจในด้านพรรณไม้และระบบนิเวศต่อเยาวชนในลักษณะที่เป็นพิพิธภัณฑ์มีชีวิตอันก่อให้เกิดความรู้สึกผูกพันกับธรรมชาติ