วิถีบัณฑิต

โดย...วีระศักร จันทร์ส่งแสง เครือข่ายพุทธิกา http://www.budnet.org

ดอกเสลาบนเกาะกลางถนนอรุณอมรินทร์บานสะพรั่งพุ่มคราใด นอกจากแต่งแต้มเส้นทางให้สวยงามมีชีวิตชีวา ยังเป็นสัญญาณการปิดเรียนภาคฤดูร้อน เป็นช่วงที่เด็กๆ จะได้ตื่นเต้นกับตำราเรียนและเครื่องแบบชุดใหม่ตอนใกล้เปิดเทอมเลื่อนชั้นเรียน

เห็นกองตำราเรียนเก่า-ใหม่ของลูกสาววางเรียงอยู่ตรงหน้า พาใจข้าพเจ้าย้อนนึกไปถึงพ่อ

คนพื้นบ้านปักษ์ใต้รุ่นพ่อส่วนใหญ่เรียนหนังสือกันแค่ ป.4 แต่พ่อว่าบางคนได้เรียนสูงกว่านั้นก็โดยอาศัยตำราเรียนของลูก ส่งลูกให้เรียนต่อชั้นสูงๆ พอลูกเลื่อนชั้นก็เอาตำราของลูกมาอ่านตามหลัง ลูกจบปริญญา-มหาบัณฑิต พ่อก็ได้อ่านหนังสืออุดมศึกษาไปด้วยครบทุกชั้นปี

ข้าพเจ้าเรียนผ่านชั้นประถมศึกษามาแล้ว แต่คว้าหนังสือชั้นประถมต้นของลูกสาวมาอ่านด้วยความคิดถึงพ่อ

ก็พบว่าบางเล่มบางวิชามี “เรื่อง” ที่ผู้ใหญ่ก็ยังอ่านได้ดี อย่างเรื่องของสามเณรบัณฑิต ที่ได้รับการนำมาเล่าไว้ในหัวเรื่องชาวพุทธตัวอย่าง

สามเณรบัณฑิตเป็นอรหันต์เยาว์วัยในสมัยพุทธกาล ตามประวัติว่าเกิดในตระกูลอุปัฏฐากพระสารีบุตร ซึ่งพอเกิดมาก็พาให้เด็กคนอื่นในบ้านที่เคยปัญญาทึบกลายเป็นคนฉลาดหัวไวไปได้อย่างน่าอัศจรรย์ พ่อแม่ถือเป็นนิมิตดีจึงตั้งชื่อเด็กชายว่า บัณฑิต

พออายุได้ 7 ขวบ บรรพชาสามเณรเป็นศิษย์พระสารีบุตร เช้าวันหนึ่งสามเณรน้อยเดินตามพระอาจารย์ออกบิณฑบาต ไปเห็นชาวนากำลังไขน้ำเข้านา เห็นช่างไม้กำลังถากล้อเกวียน เห็นช่างธนูกำลังดัดคันธนู สามเณรน้อยก็พลันได้คิดขึ้นมาว่า สายน้ำ กงเกวียน คันธนู ไม่มีชีวิตจิตใจ คนยังดัดแต่งมันได้ดังใจ แล้วเรามีจิตใจไฉนจะขัดเกลาตัวเองไม่ได้เล่า

คิดได้ดังนั้นสามเณรก็ขออนุญาตพระสารีบุตรแยกตัวกลับวัดมาก่อน ถึงกุฏิก็ปิดประตูลั่นกลอนเร่งบำเพ็ญภาวนา และบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ตอนก่อนเพลวันนั้นอง

ในคัมภีร์ธัมมปทัฏฐกถา ภาค 5 ยังเล่าเกร็ดเชิงอภินิหารไว้ด้วยว่าในระหว่างที่สามเณรน้อยกำลังเร่งความเพียรอยู่นั้น พระพุทธเจ้าล่วงรู้ ด้วยญาณว่าจะได้สำเร็จอรหันต์ ขณะพระสารีบุตรกลับจากบิณฑบาตจะเข้าวัด พระองค์จึงออกไปดักหน้าที่ประตูถามปัญหา 4 ข้อ เพื่อถ่วงเวลาไม่ให้ไปรบกวนสมาธิสามเณร

กับตอนที่สามเณรจะบรรลุธรรมนั้นก็จวนเลยเวลาเพล ท้าวสักเทวราชต้องขอให้สุริยเทพช่วยชะลอตะวันอย่าเลยเที่ยงจนกว่าสามเณรจะได้ฉันเพล และพอสามเณรฉันเสร็จพระอาทิตย์ก็ตกบ่ายโดยพลัน จนเหล่าภิกษุต่างพากันแปลกใจ

พระพุทธองค์ตรัสว่า เพราะผู้มีบุญทำสมณธรรม และทรงยกสามเณรบัณฑิตเป็นตัวอย่างในเรื่องการเอาสิ่งที่เห็นรอบตัวมาเป็นแง่คิดในการปฏิบัติธรรม

เรื่องอิ่มใจอย่างหนึ่งของข้าพเจ้าในฤดูร้อนปีนี้ มาจากข่าวดีที่ได้ยินว่าหลานชายคนหนึ่งบรรพชาเป็นสามเณรภาคฤดูร้อนในระหว่างปิดภาคเรียนด้วย

หลานคนนี้มีศักดิ์เป็นลูกพี่ลูกน้องของลูกสาว อายุรุ่นราวคราวกันแต่เขาเกิด โต และเรียนหนังสือในหมู่บ้านอีสาน ยามเด็กกรุง-เด็กชนบทมาเจอกันตอนปิดเทอม ก็จะเห็นข้อเปรียบเทียบชัดเจน-ในด้านการเรียน เพราะเด็กทั้งคู่เรียนอยู่ชั้นประถมศึกษาตอนต้นกันแล้ว แต่เด็กชายยังอ่าน เขียน คิดเลขไม่ค่อยได้ พวกศัพท์ภาษาอังกฤษยิ่งไม่ต้องพูดถึง

พวกผู้ใหญ่ก็ยิ่งใช้เป็นข้อขยายความเรื่องความเหลื่อมล้ำด้านการศึกษาระว่างในเมืองกับชนบท

ข่าวการบรรพชาของหลานชายยังความชื่นใจแก่ข้าพเจ้าอย่างยิ่ง ด้วยเด็กบ้านนอกโดยทั่วไปอาจแข่งกับเด็กเมืองไม่ได้ในด้านวิชาการ แต่เขาก็มีด้านที่เป็นจุดแข็งยิ่งกว่า-อย่างในเรื่องนี้

เพราะไม่มักมีที่จะได้ยินว่าเด็กในเมืองมีโอกาสได้บรรพชาคราว่างเว้นจากการเรียน ส่วนใหญ่ที่สุดเห็นมีแต่ต้องเดินเข้าโรงเรียนกวดวิชา เรียนพิเศษกันแทบทั้งนั้น เป็นเรื่องเศร้าที่ผู้ปกครองในเมืองคล้ายจะกลืนไม่เข้าคายไม่ออก

ดังนี้แล้วจะไม่ให้ชื่นชมยินดีอย่างไรได้ ที่เจ้าหลานชายมีโอกาสได้ใช้เวลาช่วงวัยเยาว์สัมผัสรสธรรม เป็นพุทธบุตรในพระศาสนา แทนการใช้เวลาปิดภาคเรียนไปกับจอโทรทัศน์ จอเกมคอมพิวเตอร์ จอจิ้มปลายนิ้วไม่ว่าแท็บเล็ตหรือสมาร์ทโฟน ซึ่งถือเป็นโอกาสที่หาได้ยากกว่าสำหรับเด็กเมือง

ข่าวการบรรพชาของเด็กๆ จึงถือเป็นเรื่องน่าชื่นใจ ถ้าเรายังเชื่อว่าการได้เข้าถึงธรรม เป็นสิ่งประเสริฐสุดของชีวิต