เจาะรหัสไอโฟน

โดย...รุจิระ บุนนาค

เมื่อประมาณต้นเดือน ธ.ค. 2558 ที่ผ่านมา ที่เมืองซาน เบอร์นาร์ดิโนรัฐแคลิฟอร์เนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา ได้เกิดเหตุคนร้ายกราดยิงคนภายในอาคารศูนย์ “อินแลนด์ รีเจียนอล เซ็นเตอร์” ซึ่งเป็นศูนย์ดูแลผู้มีความผิดปกติด้านพัฒนาการหรือมีอาการออทิสติกและอาการผิดปกติทางจิตอื่นๆ เหตุการณ์ครั้งนี้ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต 14 คน บาดเจ็บ 17 คน

ผู้ก่อเหตุซึ่งเป็นสามีภรรยา โดยมีอาวุธครบมือทั้งปืนและระเบิดได้พยายามหลบหนี แต่ก็ถูกตำรวจวิสามัญฆาตกรรมในที่สุด

สองสามีภรรยาที่เป็นคนร้ายทราบชื่อในเวลาต่อมาว่าชื่อ ไซอิด ริซวัน ฟารูค เป็นชาวอเมริกันที่เกิดในสหรัฐ อายุ 28 ปี และทัชฟีน มาลิค ไม่ทราบสัญชาติ อายุ 27 ปี

ในเวลาต่อมาทางสำนักงานสอบสวนกลางของสหรัฐอเมริกา (เอฟบีไอ) ได้ทำการรวบรวมหลักฐานเพื่อเชื่อมโยงสาเหตุของการกราดยิงครั้งนี้ หนึ่งในหลักฐานสำคัญที่ทางเอฟบีไอมั่นใจว่าน่าจะสามารถให้ความกระจ่างอาจทำให้ทราบว่ามีใครอยู่เบื้องหลัง หลักฐานนี้คือโทรศัพท์มือถือยี่ห้อแอปเปิ้ล “รุ่นไอโฟน 5 ซี”  ของไซอิด ริซวัน ฟารูค ผู้ก่อเหตุ

นับตั้งแต่ปี 2557 บริษัท แอปเปิ้ล อิงค์ ได้พัฒนาระบบความปลอดภัยเป็นระบบปฏิบัติการแบบ IOS 10 เพื่อให้ความเชื่อมั่นแก่ผู้ใช้ ด้วยการเข้ารหัสปลดล็อกหน้าจอ เป็นตัวเลข 4 ตัว โดยกำหนดไว้ว่าหากใส่รหัสผิด 10 ครั้ง เครื่องจะทำการล็อกอย่างถาวรโดยอัตโนมัติและไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลภายในได้ แม้แต่พนักงานของแอปเปิ้ลก็ไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลส่วนนี้

โอกาสที่จะคาดเดารหัสจึงมีเพียงหนึ่งในหมื่นครั้ง โดยใช้วิธี brute-force หรือการไล่ใส่รหัสไปเรื่อยๆ ตั้งแต่ 0000-9999

เอฟบีไอจึงได้ยื่นคำร้องต่อศาลในรัฐแคลิฟอร์เนียเพื่อขอให้บริษัท แอปเปิ้ล อิงค์ ให้ความช่วยเหลือทางเทคนิค โดยเสนอทางเลือก 2 ทาง คือ (1) แปลงข้อมูลในโทรศัพท์มือถือไอโฟนของ ไซอิด ริซวัน ฟารูค เพื่อเอฟบีไอจะได้ใส่รหัสผ่านได้แบบไร้ขีดจำกัด (2) ให้การช่วยเหลือเอฟบีไอสุ่มหารหัสผ่านเข้าโทรศัพท์มือถือไอโฟนของไซอิด ริซวัน ฟารูค ซึ่งทางเอฟบีไอได้ยืนยันชัดเจนว่าจะเป็นการใช้งานเพียงแต่กับโทรศัพท์มือถือไอโฟนเครื่องนี้เท่านั้น

ทิม คุก ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร/ซีอีโอ บริษัท แอปเปิ้ล อิงค์ ได้ปฏิเสธคำร้องโดยระบุว่า บริษัทคัดค้านข้อเรียกร้องของเอฟบีไอ เนื่องจากการกระทำดังกล่าวเป็นการละเมิดนโยบายความเป็นส่วนตัวของบริษัท ทั้งยังละเมิดระบบการรักษาความปลอดภัยของข้อมูลลูกค้า และคำร้องเกินขอบเขตอำนาจของกฎหมาย อีกทั้งการปฏิบัติตามคำร้องครั้งนี้อาจกลายเป็นบรรทัดฐานใหม่ที่ทำให้แอปเปิ้ลต้องปฏิบัติตามคำร้องขอของรัฐบาลทั่วโลกในการเจาะข้อมูลความปลอดภัยของลูกค้าทั้งยังเป็นการทำลายความเชื่อมั่นของลูกค้าที่มีต่อแอปเปิ้ลด้วย

ตามกฎหมายไทย หากพนักงานสอบสวนหรือตำรวจมีความประสงค์จะดำเนินการในเรื่องใดที่เป็นการกระทบต่อสิทธิเสรีภาพของประชาชน ก็ต้องดำเนินการร้องขอให้ศาลออกหมาย เช่น หมายค้น หมายจับ หมายเรียกพยานเอกสาร เว้นแต่กรณีเป็นการเร่งด่วน และเป็นไปตามเงื่อนไขของกฎหมาย ตำรวจก็สามารถทำการค้นหรือจับได้โดยไม่ต้องขอหมายจากศาล ในประเทศสหรัฐอเมริกาก็มีกฎหมายในเรื่องการค้นเช่นนี้เหมือนกัน และยังมีบทบัญญัติที่เจ้าหน้าที่ตามกฎหมาย สามารถสั่งให้ประชาชนให้ความร่วมมือปฏิบัติตามคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมาย มิฉะนั้นจะมีความผิด แต่บริษัท แอปเปิ้ล อิงค์ กลับไม่สนใจหรือเกรงกลัว

ในกรณีของเอฟบีไอ และแอปเปิ้ล ทำให้มีการตั้งประเด็นว่า ระหว่างการปกป้องความลับความเป็นส่วนตัวของปัจเจกบุคคลกับความมั่นคงปลอดภัยของส่วนรวม อะไรสำคัญที่สุดในการหาจุดลงตัวระหว่างความเป็นส่วนตัวกับการเข้าถึงข้อมูลของรัฐบาลจะทำได้เพียงใด

เมื่อมองทางฝ่ายแอปเปิ้ล การรักษาความลับของลูกค้าถือว่าเป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะมีผลต่อการให้ความไว้วางใจ ในขณะเดียวกันความมั่นคงของประเทศถือว่ามีความสำคัญต่อส่วนรวม จึงอาจเป็นสาเหตุหนึ่งที่บริษัท แอปเปิ้ล อิงค์ ไม่ต้องการให้ความร่วมมือเอฟบีไออย่างเป็นทางการ เพราะอาจมีผลกระทบต่อยอดจำหน่ายได้

แอปเปิ้ลสามารถผลิตโทรศัพท์มือถือไอโฟนให้มีคุณสมบัติเฉพาะที่โดดเด่น มีฟังก์ชั่นหลากหลายที่สามารถตอบสนองความต้องการของผู้ใช้ได้เป็นอย่างดี ทำให้โทรศัพท์มือถือไอโฟนทุกรุ่นต่างได้รับความนิยมจากผู้คนทั่วโลก เช่นเดียวกับประเทศไทย

คนไทยจำนวนไม่น้อยเมื่อมีปัญหากับโทรศัพท์มือถือไอโฟน เมื่อเครื่องเสีย หรือหมดประกัน หรือบางคนที่นำเครื่องมาจากต่างประเทศ ก็อาจเลือกใช้บริการจากร้านเล็กๆ ที่เปิดให้บริการตามศูนย์การค้า ซึ่งมีบริการหลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นการเปลี่ยนจอภาพ เปลี่ยนแบตเตอรี่ ปลดล็อกหน้าจอ หรือการทำเจลเบรก (Jail Break)

การทำเจลเบรก คือ การดัดแปลง IOS ของแอปเปิ้ล เพื่อทำให้ IOS ใช้งานโปรแกรมประยุกต์หรือแอพพลิเคชั่น (Application) ต่างๆ ที่ไม่ได้รับอนุญาตจากทางแอปเปิ้ลได้ ทำให้สามารถลงแอพพลิเคชั่นต่างๆ โดยที่ไม่ต้องผ่าน App Store หรือไม่ต้องเสียเงินซื้อแอพพลิเคชั่น เพราะแอพพลิเคชั่นบางตัวมีราคาแพงและไม่มีให้ทดลองใช้ ทำให้บางคนเมื่อซื้อแอพพลิเคชั่นนั้นผ่านทาง App Store อาจรู้สึกผิดหวังเพราะไม่เหมือนที่คาดหวังไว้ การทำเจลเบรกจึงเป็นตัวเลือกหนึ่งสำหรับบางคน เพื่อลองใช้งานแอพพลิเคชั่นนั้นก่อน นอกจากนี้บางคนนำเครื่องโทรศัพท์มือถือไอโฟนมาจากเมืองนอก อาจติดสัญญากับเครือข่ายผู้ให้บริการทำให้ไม่สามารถใช้งานเครือข่ายอื่นได้ การทำเจลเบรกทำให้สามารถปลดล็อกสัญญาณให้ใช้บริการของเครือข่ายอื่นได้

ในที่สุดเอฟบีไอได้สามารถเข้าถึงข้อมูลโทรศัพท์มือถือไอโฟนเครื่องที่เป็นปัญหานี้แล้ว โดยใช้บริการของนักเจาะข้อมูล หรือแฮ็กเกอร์ (Hacker) ระดับชาติ บางทีเอฟบีไออาจไม่ต้องเสียเวลานาน หากใช้บริการแบบนี้ในประเทศแถบเอเชียหลายประเทศตั้งแต่แรก