คิดใหม่แก้ไฟป่า

ปัญหาไฟป่า โดยเฉพาะผลกระทบที่ทำให้เกิดหมอกควันปกคลุมในพื้นที่ภาคเหนือตอนบนนั้น เกิดขึ้นเป็นประจำทุกปี สาเหตุนั้นมาจากหลายปัจจัย อาทิ สาเหตุจากธรรมชาติ ภัยแล้งอุณหภูมิสูงขึ้น อากาศร้อนจัด การลักลอบเผาพื้นที่การเกษตรเพื่อเตรียมพื้นที่เพาะปลูก

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาปัญหาภัยแล้งส่งผลกระทบอย่างหนักหน่วงทั้งต่อสุขภาพประชาชน โดยเฉพาะโรคระบบทางเดินหายใจ และผลกระทบทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะพื้นที่ภาคเหนือซึ่งเป็นพื้นที่ท่องเที่ยวสำคัญ หมอกควันไฟป่านอกจากส่งผลกระทบต่อการคมนาคม การเดินทางทั้งทางรถยนต์และอากาศยานแล้ว ยังส่งผลกระทบต่อจำนวนนักท่องเที่ยวอีกด้วย

แม้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งในระดับชาติและส่วนภูมิภาคจะวางมาตรการแก้ปัญหา ควบคุมมิให้เกิดปัญหาไฟป่าและหมอกควัน แต่ดูเหมือนปัญหาก็ไม่ได้บรรเทาเบาลงแต่อย่างใด ด้านหนึ่งอาจเป็นผลมาจากการเผาป่า บุกเบิกพื้นที่การเกษตรในพื้นที่ประเทศเพื่อนบ้าน และควันไฟจากการเผาป่าส่งผลกระทบข้ามแดนต่อประเทศไทย ซึ่งเป็นโจทย์ใหม่ที่ต้องหาทางแก้ไข

แต่อย่างไรก็ตาม ไม่อาจปฏิเสธได้ว่าปัญหาการลักลอบตัดไม้ทำลายป่า และการเผาป่าในพื้นที่ประเทศไทยเองก็มีความรุนแรงหนักหน่วงเช่นกัน ปรากฏการณ์ที่ภาคประชาชนรณรงค์ต่อต้านการปลูกพืชเศรษฐกิจเชิงเดี่ยว ซึ่งเป็นต้นตอการบุกรุกแผ้วถางพื้นที่ป่า และเผาเศษซากเตรียมพื้นที่เพาะปลูกใหม่ และการเผยแพร่ภาพภูเขาหัวโล้นในพื้นที่ จ.น่าน จนเกิดกระแสรณรงค์ร่วมปลูกป่า ก็เป็นตัวอย่างที่สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาการตัดไม้ทำลายป่าในประเทศไทยได้อย่างชัดเจน

หมอกควันไฟป่าภาคเหนือนั้นเป็นปัญหาใหญ่ ผลกระทบกว้างขวางรุนแรง รัฐบาลดูเหมือนให้ความสำคัญต่อปัญหานี้ โดยมอบหมายให้ระดับรัฐมนตรีลงมาควบคุมการแก้ปัญหา เพียงแต่นโยบาย การปฏิบัติที่ผ่านๆ มา ยังคงเป็นไปตามแนวทางเดิม ขณะที่ปัญหาก็ยังไม่บรรเทาเบาลง

หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการดูแลสิ่งแวดล้อม ปกป้องทรัพยากรธรรมชาติ ส่งเสริมการเกษตร และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่างๆ อาจต้องเริ่มต้นคิดใหม่ว่า แม้จะมีบทลงโทษ แม้จะมีการรณรงค์ให้ความรู้ความเข้าใจถึงผลกระทบการบุกรุกป่า การเผาป่า และขอความร่วมมือ แต่ก็ไม่ช่วยลดปัญหา ซึ่งเป็นเครื่องบ่งชี้ว่าบทลงโทษและการควบคุมที่ผ่านมาของรัฐนั้นไม่ได้ผล

ดังนั้น มาตรการที่ต้องคิดใหม่คือ หากการควบคุม ป้องปรามไม่ได้ผล กำลังเจ้าหน้าที่มีน้อยดูแลได้ไม่ทั่วถึง ควรจะมีมาตรการใดในการบรรเทาปัญหา ซึ่งที่ผ่านมาเคยมีหลายภาคส่วนได้เสนอทางออกเอาไว้แล้ว โดยการส่งเสริมอาชีพอื่นๆ ทดแทนการเพาะปลูกพืชเกษตรเชิงเดี่ยวที่ต้องแผ้วถางพื้นที่ป่า เพียงแต่ที่ผ่านมายังไม่เห็นการส่งเสริม การปฏิบัติกันอย่างจริงจัง มาตรการของรัฐยังคงเน้นที่การควบคุม และการแก้ปัญหาโดยจัดชุดปฏิบัติการดับไฟป่า รวมทั้งระดมอุปกรณ์ เครื่องมือจากหน่วยงานต่างๆ มาช่วยกันดับไฟป่าเช่นที่ผ่านมา เป็นการปฏิบัติเหมือนๆ กันทุกปี

นอกจากความเอาจริงเอาจังเรื่องการทวงคืนผืนป่า รวมทั้งการบูรณะฟื้นคืนผืนป่าที่ถูกบุกรุกทำลายแล้ว รัฐบาลจำเป็นต้องกำหนดแนวนโยบายด้านการเกษตรที่ไม่เบียดเบียนสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติโดยเฉพาะป่าไม้อีกด้วย

มาตรการในเชิงการส่งเสริม อาจไม่ช่วยให้ปัญหาลดลงแบบฉับพลันได้ดีเท่ากับมาตรการควบคุมที่เฉียบขาด แต่สถานการณ์สิ่งแวดล้อมก็ไม่อาจรอให้มาตรการด้านหนึ่งด้านใดดำเนินไปเพียงด้านเดียว แต่ต้องควบคู่ไปอย่างจริงจังและต่อเนื่องอย่างให้น้ำหนักเท่าๆ กัน