เทพรัตนแห่งแผ่นดิน (45)

โดย...วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย

การพัฒนาคุณภาพชีวิตของเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดารนั้น แม้ว่าจะต้องมีชีวิตอยู่ไกลจากความเจริญของความเป็นเมือง แต่ชีวิตของเด็กและเยาวชนในพื้นที่สามารถเจริญเติบโตขึ้นอย่างมีคุณภาพ ทั้งสุขภาพร่างกาย และภูมิความรู้ที่ค่อยๆ สะสมเพิ่มพูนขึ้นสำหรับนำไปใช้ในการพัฒนาอาชีพในวันที่เป็นผู้ใหญ่ในอนาคต

ในคราวเสด็จฯ ไปทรงเยี่ยมราษฎรในพื้นที่ อ.บ่อเกลือ และพื้นที่ อ.เฉลิมพระเกียรติ เมื่อวันที่ 30 พ.ย. 2542 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ได้มีพระราชดำริให้ดำเนินการพัฒนาคุณภาพชีวิตชาวไทยภูเขาในบริเวณดังกล่าว ให้สามารถพึ่งพาตัวเองได้ โดยให้ดำเนินการในลักษณะการพัฒนาแบบยั่งยืน ไม่ส่งผลกระทบต่อสภาวะความสมดุลของธรรมชาติ พร้อมกันนี้ได้โปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้ง “ศูนย์ศึกษาและถ่ายทอดเทคโนโลยีการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมภูฟ้า” ขึ้น โดยมีพระราชประสงค์เพื่อให้เป็นห้องเรียนและพิพิธภัณฑ์สำหรับเด็ก

ปัจจุบันศูนย์ดังกล่าวได้ดำเนินการส่งเสริมการเรียนรู้โดยพัฒนาแหล่งเรียนรู้และเส้นทางศึกษาธรรมชาติ เป็นต้น มีผู้เข้ามาใช้บริการแหล่งเรียนรู้ของศูนย์ภูฟ้าพัฒนาเป็นจำนวนมากทั้งจากในและนอกพื้นที่ รวมทั้งมีผู้มาศึกษาดูงานจากหน่วยงานองค์กรต่างๆ อยู่เสมอ

จึงเห็นได้ว่า ในพื้นที่ดำเนินโครงการภูฟ้าพัฒนาตามพระราชดำริ ได้จัดให้ราษฎรเข้าฝึกปฏิบัติเพื่อเรียนรู้วิธีการเพาะปลูกที่เหมาะสมในพื้นที่ที่ใช้เป็นที่ศึกษาวิจัยจำนวน 1,400 ไร่ ส่วนพื้นที่อีก 600 ไร่ เป็นพื้นที่สำหรับให้หน่วยงานต่างๆ ทำการศึกษาทดลองปลูกพืชบนพื้นที่สูงที่เหมาะสมที่สุด ให้ได้ผลสำเร็จก่อนขยายผลนั้นให้กับราษฎรในพื้นที่ต่อไป โดยสำนักงานชลประทานจังหวัดน่านทำหน้าที่บริหารจัดการน้ำในพื้นที่โครงการ รวมทั้งก่อสร้างฝายขึ้นในแหล่งน้ำธรรมชาติหลายแห่ง โดยเริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2535 อาทิ ฝายหัวเมี่ยง ฝายห้วยแป้น ฝายห้วยสะลี ฝายห้วยงาม และฝายน้ำสาง ตลอดจนจัดทำระบบประปาภูเขาไปยังพื้นที่เกษตรกรรมของราษฎรอย่างทั่วถึง

ส่วนในด้านการเกษตรกรรม กรมส่งเสริมการเกษตร เกษตรอำเภอ และกรมพัฒนาที่ดิน เข้ามาดำเนินการส่งเสริมและฝึกอบรมให้ราษฎรปลูกผักตามฤดูกาล จัดตั้งกลุ่มพัฒนาการเกษตรปลอดภัย สาธิตและส่งเสริมให้เกษตรกรผลิตผักปลอดสารพิษ เพื่อบริโภคและจัดจำหน่ายให้กับโครงการภูฟ้าพัฒนาตามพระราชดำริ

นอกจากนี้ ยังได้มีการจัดตั้งกลุ่มกองทุนข้าว เพื่อทำการคัดเลือกเมล็ดพันธุ์ข้าวที่งามที่สุดในแปลงไว้เป็นพันธุ์สำหรับปลูกในปีต่อไป โดยจากผลการศึกษาของศูนย์พันธุกรรมวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ สามารถคัดเลือกสายพันธุ์ข้าวไร่ที่ดีที่สุด เหมาะกับพื้นที่มากที่สุด สำหรับสนับสนุนให้ราษฎรใช้เป็นพันธุ์ในการปลูก ช่วยเพิ่มผลผลิตข้าวไร่จากเดิมที่เคยผลิตได้ประมาณ 100 กิโลกรัม/ไร่ เพิ่มขึ้นเป็น 200-250 กิโลกรัม/ไร่ ในปี 2549

ในการฟื้นฟูที่ป่าเสื่อมโทรม ได้ดำเนินการโดยวิธีการสนับสนุนและส่งเสริมให้ราษฎรของหมู่บ้านมามีส่วนร่วมในกิจกรรมการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยฝึกอบรมให้ราษฎรได้เข้าใจถึงระบบการเกื้อกูลกันระหว่างทรัพยากรธรรมชาติกับการดำรงชีวิต รวมถึงได้เห็นความสำคัญของทรัพยากรป่าไม้และช่วยกันรักษาป่าไม้