เทพรัตนแห่งแผ่นดิน (44)

โดย...วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย

การพัฒนาชนบทและการแก้ไขปัญหาในพื้นที่ต่างๆ นั้น สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ดำเนินงาน “พัฒนาพื้นที่แบบบูรณาการ” เพื่อให้การพัฒนาและการแก้ไขปัญหาเป็นไปอย่างรอบคอบและรอบด้าน โดยทรงให้พัฒนาพื้นที่ตามสภาพปัญหา ทั้งด้านการเกษตร โภชนาการ สุขภาพอนามัย การศึกษา การส่งเสริมอาชีพ การอนุรักษ์และจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม รวมทั้งการรักษาวัฒนธรรมท้องถิ่นในพื้นที่เฉพาะตามจังหวัดต่างๆ ทั้ง 4 ภาคของประเทศ

การพัฒนาพื้นที่แบบบูรณาการดังกล่าว มีรูปแบบการพัฒนาประกอบด้วย การพัฒนาแหล่งน้ำ การพัฒนาพื้นที่การเกษตร การปรับรูปแปลงนา การส่งเสริมพันธุ์ที่เหมาะสม การศึกษาเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนและเพื่ออนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของชุมชน การพัฒนาทางสาธารณสุขตลอดจนการส่งเสริมอาชีพ เพื่อให้ประชาชนสามารถช่วยเหลือตนเองได้ในเบื้องต้น

ในปัจจุบัน มีการดำเนินการพัฒนาแบบบูรณาการเป็นโครงการเฉพาะพื้นที่ ดังนี้

1.โครงการภูฟ้าพัฒนา อ.บ่อเกลือ จ.น่าน

2.โครงการอุทยานธรรมชาติวิทยา ตามพระราชดำริ อ.สวนผึ้ง จ.ราชบุรี

3.โครงการหมู่บ้านไร้มลพิษ ตามพระราชดำริ อ.สวนผึ้ง จ.ราชบุรี

4.โครงการพัฒนาบ้านองหลุ อ.ศรีสวัสดิ์ จ.กาญจนบุรี

5.โครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำแม่ลอบ อ.อมก๋อย จ.เชียงใหม่

6.โครงการพัฒนาพื้นที่หมู่บ้านนายาว อ.สนามชัยเขต จ.ฉะเชิงเทรา

ซึ่งจะเห็นได้จากพื้นที่พัฒนาแบบบูรณาการ 2 โครงการ ได้แก่ โครงการภูฟ้าพัฒนา อ.บ่อเกลือ จ.น่าน และโครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำแม่ลอบ อ.อมก๋อย จ.เชียงใหม่ ดังนี้

 

เมื่อวันที่ 11 ก.พ. 2538 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ได้เสด็จฯ ไปทรงเยี่ยมราษฎรและทอดพระเนตรบ่อเกลือสินเธาว์ ณ บ้านบ่อหลวง อ.บ่อเกลือ จ.น่าน ทรงเห็นสภาพความเป็นอยู่ของราษฎรที่ด้อยโอกาสทั้งทางเศรษฐกิจและสังคม เนื่องด้วยสภาพพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขา ทำให้ลักษณะการตั้งบ้านเรือนกระจัดกระจายตามที่ราบหุบเขาประกอบกับความคดเคี้ยวของเส้นทางที่ลัดเลาะไปตามไหล่เขาอันสูงชันที่ขอบถนนด้านหนึ่งเป็นขุนเขาและอีกด้านหนึ่งเป็นเหวลึก ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการคมนาคม จึงมีพระราชดำริให้สำนักงานโครงการส่วนพระองค์ฯ ดำเนินการช่วยเหลือการพัฒนาในพื้นที่ อ.บ่อเกลือ โดยเริ่มพัฒนาที่โรงเรียนประถมศึกษาก่อนเป็นอันดับแรก แล้วจึงขยายไปยังศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม้ฟ้าหลวง” ประกอบด้วย 4 โครงการ ได้แก่ โครงการเกษตรเพื่ออาหารกลางวันโครงการควบคุมโรคขาดสารไอโอดีน โครงการส่งเสริมสหกรณ์ และโครงการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ

ต่อมา พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้ง “ศูนย์ภูฟ้าพัฒนา” ขึ้นเมื่อวันที่ 30 พ.ย. 2542 เพื่อใช้เป็นต้นแบบการพัฒนาและการถ่ายทอดความรู้ การพัฒนาไปสู่พื้นที่ และราษฎรในเป้าหมายท้องที่ อ.บ่อเกลือ และเฉลิมพระเกียรติ ตามพระราชปณิธานของพระองค์ โดยมีแนวทางการพัฒนา 4 ด้าน คือ (1) การพัฒนาเด็กและเยาวชนในโรงเรียนและศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” (2) การพัฒนาศูนย์ศึกษาและถ่ายทอดเทคโนโลยีการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมภูฟ้า (3) การพัฒนาและส่งเสริมอาชีพภาคเกษตรและอาชีพนอกภาคเกษตร ที่สอดคล้องกับทรัพยากรธรรมชาติและภูมิปัญญาท้องถิ่น และ (4) การอนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถิ่น โดยมีวัตถุประสงค์และผลการดำเนินงานโดยสรุป ได้แก่

การพัฒนาคุณภาพชีวิตของเด็กและเยาวชนในพื้นที่ อ.บ่อเกลือ และเฉลิมพระเกียรติ จ.น่าน มีจุดมุ่งหมายให้เด็กและเยาวชนได้รับการพัฒนาในด้านโภชนาการ เพื่อให้มีโภชนาการที่ดี มีสุขภาพแข็งแรง อันเป็นรากฐานของการพึ่งพาตนเองและพัฒนาท้องถิ่นต่อไปในอนาคต โดยดำเนินการผ่านกระบวนการเรียนรู้ ส่งเสริมให้ครูได้มีการจัดการเรียนการสอนควบคู่ไปกับการให้เด็กนักเรียนได้ฝึกปฏิบัติจริงอย่างสม่ำเสมอและต่อเนื่อง ซึ่งช่วยให้เด็กนักเรียนเกิดการเรียนรู้และพัฒนาตนเอง ให้มีศักยภาพเพียงพอที่จะดำรงชีวิตต่อไปในชุมชนได้

 

ดังนั้น แม้ว่าจะต้องมีชีวิตอยู่ไกลจากความเจริญของความเป็นเมือง แต่ชีวิตของเด็กและเยาวชนในพื้นที่สามารถเจริญเติบโตขึ้นอย่างมีคุณภาพ ทั้งสุขภาพร่างกาย และภูมิความรู้ที่ค่อยๆ สะสมเพิ่มพูนขึ้นสำหรับนำไปใช้ในการพัฒนาอาชีพในวันที่เป็นผู้ใหญ่ในอนาคต

ในคราวเสด็จฯ ไปทรงเยี่ยมราษฎรในพื้นที่ อ.บ่อเกลือ และพื้นที่ อ.เฉลิมพระเกียรติเมื่อวันที่ 30 พ.ย. 2542 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ได้มีพระราชดำริให้ดำเนินการพัฒนาคุณภาพชีวิตชาวไทยภูเขาในบริเวณดังกล่าว ให้สามารถพึ่งพาตนเองได้ โดยให้ดำเนินการในลักษณะการพัฒนาแบบยั่งยืน ไม่ส่งผลกระทบต่อสภาวะความสมดุลของธรรมชาติ พร้อมกันนี้ได้โปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้ง “ศูนย์ศึกษาและถ่ายทอดเทคโนโลยีการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมภูฟ้า” ขึ้น โดยมีพระราชประสงค์เพื่อให้เป็นห้องเรียนและพิพิธภัณฑ์สำหรับเด็ก

ปัจจุบัน ศูนย์ดังกล่าวได้ดำเนินการส่งเสริมการเรียนรู้โดยพัฒนาแหล่งเรียนรู้และเส้นทางศึกษาธรรมชาติ เป็นต้น มีผู้เข้ามาใช้บริการแหล่งเรียนรู้ของศูนย์ภูฟ้าพัฒนาเป็นจำนวนมากทั้งจากในพื้นที่และนอกพื้นที่ รวมทั้งมีผู้มาศึกษาดูงานจากหน่วยงานองค์กรต่างๆ อยู่เสมอ