เมื่อเข้าใจทุกข์ทั้งโลก เราจะยึดสหประชาชาติ

โดย...อภิวัจ สุปรีชาวุฒิพงศ์

เมื่อไม่นานมานี้ผมรู้สึกแปลกใจที่เห็นข้อความกล่าวหาเอ็นจีโอไทยเป็นตัวการขัดขวางการพัฒนาประเทศ ปรากฏอยู่ในเฟซบุ๊กที่เป็นทางการของรัฐวิสาหกิจใหญ่ด้านพลังงานแห่งหนึ่ง

แปลกใจที่ยุคสมัยซึ่งเราพูดกันถึงการสร้างเครือข่าย การมีส่วนร่วม จะยังมีใครบางคนยึดมั่นผูกขาดความถูกต้องชอบธรรมในการพัฒนาไว้แต่เพียงผู้เดียว ซึ่งกว่า 50 ปีที่ผ่านมา แนวคิดที่ว่านี้ก็ได้พิสูจน์ชัดแล้วว่าส่งผลกระทบและสร้างปัญหาเรื้อรังให้กับประเทศไทยอย่างมากมาย

แปลกใจว่าใครคนนั้นเคยได้ตั้งคำถามกับหลากหลายปัญหาที่เรากำลังเผชิญอยู่ในปัจจุบันบ้างหรือไม่ ทั้งปัญหาเมืองใหญ่ อาชญากรรม สิ่งแวดล้อม ระบบนิเวศเสื่อมโทรม โลกร้อน ภัยแล้ง ถ้าเขาตั้งคำถาม เขาได้คำตอบอย่างไร ?!!!

แต่สำหรับข้อสรุปแบบที่ว่าเอ็นจีโอขัดขวางการพัฒนาประเทศ ผมคิดว่าเขามีข้อมูลไม่สมบูรณ์พอที่จะสรุปแบบนี้

หลายปีมานี้ผมได้มีโอกาสสัมผัสใกล้ชิดกับเอ็นจีโอจำนวนไม่น้อย ซึ่งชะตากรรมที่พวกเขาเผชิญนั้นกล่าวได้ว่า “หนักหน่วง” บ้างต้องจากถิ่นเกิด บ้างสูญเสียผู้อันเป็นที่รักไปตลอดกาล บางคนครอบครัวล่มสลาย บ้างต้องคอยระแวดระวังภัยอันตราย แต่พวกเขาก็ยังเป็นไปตามสิ่งที่เชื่อมั่น ด้วยความหวังถึงชีวิตที่ดี

ไม่ใช่ดีเพื่อตัวเอง แต่เป็นชีวิตที่ดีของทุกคน ชีวิตที่ทุกคนมีสิทธิกำหนดด้วยตัวเอง หาใช่ถูกกำหนด

ครั้งหนึ่งชายร่างเล็กกำยำ มองผู้มีตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดด้วยสายตาคมกล้า หลังถูกตั้งคำถามว่า “พวกคุณค้านทุกเรื่องเลยหรือ”

“ผมค้านแค่เรื่องเดียว” น้ำเสียงห้วนสั้นและแววตาจริงจัง “ค้านแต่เรื่องที่ทำให้ชาวบ้านเดือดร้อน”

คนนั้นมีวิถีชีวิตแตกต่าง ความหมายและระดับของความเดือดร้อน ต่างคนย่อมต่างกัน

การย้ายบ้าน เปลี่ยนอาชีพ อาจไม่ใช่ปัญหาใหญ่สำหรับใครก็ตามที่มีโอกาส มีทางเลือก แต่สำหรับผู้ที่ไร้ทางเลือก แต่ถูกกำหนดให้ต้องเปลี่ยน สิ่งที่เกิดขึ้นหมายถึงชีวิตที่คุ้นเคยรู้จักดีจะไม่มีวันเหมือนเดิมอีกต่อไป

ถ้าไม่สู้ ชีวิตในอดีตก็กลายเป็นเพียงความทรงจำ และยิ่งหากอนาคตไม่ใช่สิ่งที่คุ้นเคยเข้าใจ ก็ยากที่จะวาดหวังว่าจะเป็นไปอย่างไร

มิตรสหายเอ็นจีโอซึ่งศรัทธาในความเท่าเทียมและเคารพต่อความยิ่งใหญ่ของธรรมชาติเล่าให้ฟังว่า ต้องทำอะไรบ้าง หลังรับตำแหน่งในองค์กรด้านสิทธิมนุษยชนระดับชาติ ผมพูดให้กำลังใจเพื่อนไปว่าเป็นโอกาสอันดีที่จะนำประสบการณ์ในการปกป้องพี่น้องร่วมลุ่มน้ำของเพื่อนไปเป็นแนวทางสำหรับการปกป้องสิทธิของพี่น้องในพื้นที่อื่นๆ

ผมพูดกับเพื่อนอีกว่า สิ่งที่สำคัญที่สุดที่จะได้รับจากความรับผิดชอบครั้งนี้ นั่นคือเพื่อนจะได้มีโอกาสรู้และเข้าใจถึงทุกข์ยากของผู้คนทั้งแผ่นดิน พร้อมทั้งแซวว่า ถึงเวลานั้นเพื่อนก็เหมาะสมที่จะเป็นนายกรัฐมนตรี

เพื่อนหัวเราะชอบใจ บอกว่า “ถ้าเราเข้าใจความทุกข์ยากทั้งภูมิภาค เราก็ควรเป็นเลขาธิการอาเซียนใช่มั้ย” แล้วเราก็หัวเราะด้วยกัน

ผมนึกถึงเรื่องสั้นรางวัลซีไรต์ของนักเขียนชาวมาเลเซียคนหนึ่ง เขาตั้งชื่อเรื่องว่า “เมื่อน้ำมันหมดโลก เราจะยึดอเมริกา” ก็เลยต่อเติมบอกกับเพื่อนไปอีกว่า “ถ้าเข้าใจความทุกข์ทั้งโลก เราจะยึดสหประชาชาติ” เพื่อนยิ่งหัวเราะชอบใจ

ความขัดแย้งในสังคมไทยยิ่งขยายกว้าง ในความเป็นจริงเรามีเวลาอันจำกัดยิ่งนัก ที่จะเรียนรู้และเข้าใจได้ในทุกสิ่ง สิ่งจำเป็นมากกว่าความเข้าใจคือการยอมรับฟังอีกฝ่ายอย่างสงบนิ่ง เพราะไม่ใช่แค่ความเข้าใจ แต่ที่สำคัญกว่าคือ ได้นำสิ่งที่ได้ฟังนั้นมาสอบทานความคิด ความเชื่อมั่่นของตัวเอง

คนอื่นอาจผิดได้ เท่าๆ กับที่เราเองก็มีโอกาสที่จะพลาด

ในเวทีสหประชาชาติ ผู้นำชาติที่เป็นศัตรูกับอภิมหาอำนาจสหรัฐอเมริกา อย่างคิวบาและอิหร่าน ก็ได้รับโอกาสให้ได้ไปพูด

แม้ไม่อาจแก้ปัญหา แต่อย่างน้อยในโอกาสที่ยังพอรับฟังกันได้อยู่ การได้พูดกันก็ทุเลาความร้อนแรงลงได้บ้าง

ผมเชื่อมั่นว่า ณ จุดที่เราไม่อาจพูดจากันได้แล้ว เรายังไม่ได้ข้ามเส้นตรงจุดนั้นมา