เทพนพเคราะห์ ในพิพิธภัณฑสถาน แห่งชาติ

โดย...กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ กรมศิลปากร

คอลัมน์หมายเหตุสยาม อาจช้าไป ถ้าดูตามวันเวลาที่กรมศิลปากรเปิดให้ประชาชนสรงน้ำพระบรมธาตุและเทพนพเคราะห์ เนื่องในเทศกาลสงกรานต์ พ.ศ. 2559 ตามข่าวที่ 168-16/12 เม.ย. 2559 แต่เพราะวันที่ 14 เม.ย. 2559 ก็อัญเชิญกลับที่เดิม

แต่คอลัมน์นี้ยังเห็นความสำคัญในเรื่องเทพนพเคราะห์ เพราะนานทีปีหนจึงได้ข้อมูลพร้อมภาพประกอบต้นฉบับที่สวยงาม เมื่อท่านผู้อ่านได้ข้อมูล อาจขอชมเพิ่มเติมของจริงที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ในวันเปิดทำการก็ย่อมได้

ส่วนข้อมูลที่กรมศิลปากรเผยแพร่มีดังนี้

วันอังคารที่ 12 เม.ย. 2559 เวลา 09.09 น. อนันต์ ชูโชติ อธิบดีกรมศิลปากร เป็นประธานในพิธีบวงสรวงเทพนพเคราะห์ เพื่อเปิดให้ประชาชนสรงน้ำพระบรมธาตุและเทพนพเคราะห์ เนื่องในเทศกาลสงกรานต์ พ.ศ. 2559 ระหว่างวันที่ 12-14 เม.ย. 2559 เวลา 09.00-16.00 น. ณ ศาลาสำราญมุขมาตย์ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร

อนันต์ เปิดเผยว่า กรมศิลปากรจัดพิธีบวงสรวงเทพนพเคราะห์ เพื่อนำเทพนพเคราะห์ 9 องค์ ที่เก็บรักษาอยู่ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร พร้อมทั้งอัญเชิญพระบรมธาตุที่พบในพระกรัณฑ์ก้านพระรัศมีพระพุทธสิหิงค์ มาจัดกิจกรรมให้ประชาชนได้สรงน้ำเนื่องในเทศกาลสงกรานต์ พ.ศ. 2559 และกราบไหว้บูชาขอพรจากเทพนพเคราะห์ ซึ่งถือว่าเป็นเทพที่ปกปักรักษาชีวิตของคนตั้งแต่เกิดจนตาย

แต่ละคนเมื่อเกิดมาจะมีเทพนพเคราะห์ประจำวันเกิด และในแต่ละช่วงชีวิตเทพนพเคราะห์จะหมุนเวียนเข้าเสวยอายุ กำหนดปีการเสวยอายุตามกำลังของเทพแต่ละองค์ จะส่งผลร้ายหรือดีต่อมนุษย์ขึ้นอยู่กับประเภทของเทพนพเคราะห์ว่าเป็นฝ่ายบาปเคราะห์หรือศุภเคราะห์ หรือความเข้ากันได้หรือไม่กับเทพประจำวันเกิด ดังนั้นในวันสงกรานต์จึงนับเป็นโอกาสดีที่จะได้กราบไหว้บูชา เพื่อเริ่มต้นปีใหม่ไทยด้วยสิริมงคลตามแบบแผนประเพณีที่ดีงามต่อไป

อธิบดีกรมศิลปากรบวงสรวงและบูชาเทพนพเคราะห์

เทพนพเคราะห์มีต้นกำเนิดมาจากโหราศาสตร์ฮินดูที่นับถือพระสุริยเทพ (พระอาทิตย์)  ซึ่งมีเทพบริวารอีก 8 องค์ รวมเป็น 9 องค์ ถือว่าเป็นเทพที่ปกปักรักษาชีวิตของประชาชนตั้งแต่เกิดจนตาย ประกอบด้วย

พระอาทิตย์ ทรงราชสีห์ เป็นเทพนพเคราะห์ที่มีอำนาจเหนือกว่าเทพนพเคราะห์ทั้งปวง

พระจันทร์ ทรงม้า พระอังคาร ทรงมหิงสา พระพุธ ทรงคชสาร พระพฤหัสบดี ทรงกวาง พระศุกร์ ทรงโค

พระเสาร์ ทรงพยัคฆ์ พระราหู ทรงพญาครุฑ และพระเกตุ ทรงนาค

สำหรับประติมากรรมเทพนพเคราะห์ชุดนี้ หล่อขึ้นตามแบบเทพนพเคราะห์ของไทย มีลักษณะการแต่งกายคล้ายคลึงกับภาพเทวรูปในสมุดไทยหมวดตำราภาพเทวรูปไสยาศาสตร์ เล่มที่ 70 สำนักหอสมุดแห่งชาติ ที่สันนิษฐานว่าเป็นรูปแบบของเจ้าฟ้าอิศราพงศ์ และคล้ายคลึงกับภาพจิตรกรรมเทพบนบานประตูหน้าต่างด้านในของพระอุโบสถวัดบวรสถานสุทธาวาส (วัดพระแก้ววังหน้า) ที่เจ้าฟ้าอิศราพงศ์ทรงร่วมในการควบคุมการก่อสร้างเช่นกัน

ความพิเศษของประติมากรรมชุดนี้ คือ สามารถถ่ายทอดรูปแบบของเทพนพเคราะห์ให้ออกมาเป็นประติมากรรมแบบลอยตัว แสดงท่าทาง และลักษณะของเทพนพเคราะห์ได้อย่างสมจริงและมีชีวิตชีวา โดยยังคงรักษาเอกลักษณ์และลักษณะของเทพแต่ละองค์ไว้ได้อย่างสมบูรณ์