รัฐธรรมนูญไทย

โดย...สมผล ตระกูลรุ่ง

ตั้งแต่เปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์เป็นประชาธิปไตยตามอย่างฝรั่ง เมื่อปี 2475 ถึงปัจจุบัน เป็นเวลา 84 ปี ประเทศไทยเราใช้รัฐธรรมนูญเป็นหลักในการปกครองประเทศมาแล้ว 19 ฉบับ เฉลี่ยแล้วรัฐธรรมนูญ 1 ฉบับ ใช้ได้ 4 ปีครึ่ง ฉบับที่ได้ใช้นานที่สุด 13 ปี 5 เดือน คือ รัฐธรรมนูญปี 2475 รองลงมาคือฉบับปี 2521 หลังเหตุการณ์ 6 ต.ค. 2519 ใช้ได้ 12 ปี 2 เดือน

รัฐธรรมนูญฉบับแรก ฉบับชั่วคราวภายหลังเปลี่ยนแปลงการปกครองปี 2475 เป็นรัฐธรรมนูญฉบับเดียวที่เรียกว่า พระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราวพุทธศักราช 2475 หลังจากนั้นจึงใช้คำว่ารัฐธรรมนูญบ้าง ธรรมนูญการปกครองบ้าง

เท่าที่ตรวจสอบ ประเทศไทยเราใช้รัฐธรรมนูญเปลืองที่สุดในโลก แต่ก็ไม่ได้หมายความว่า ประเทศเราจะย่ำแย่กว่าประเทศอื่น จงภูมิใจในความเป็นไทยที่สามารถใช้รัฐธรรมนูญได้มากฉบับที่สุดในโลก เพราะในแต่ละประเทศย่อมมีลักษณะเฉพาะของตัวเอง ประเทศเรามีรัฐธรรมนูญมากที่สุด แสดงว่าไทยเราเป็นผู้เชี่ยวชาญในการร่างรัฐธรรมนูญ ไม่แน่ว่าต่อไปหากประเทศใดต้องการร่างรัฐธรรมนูญ อาจมาขอดูงานในประเทศไทยเราก็ได้ การร่างรัฐธรรมนูญจะกลายเป็นการส่งออกบริการไปต่างประเทศ นำรายได้เข้าประเทศ ชดเชยกับเงินที่สูญเสียไปกับการทุจริตคอร์รัปชั่นของนักการเมือง ที่ขนเงินไปฝากยังต่างประเทศ เช่น ปานามา!!

ตั้งแต่เปลี่ยนแปลงการปกครองปี 2475 พวกเราถูกสอนให้ท่องจำว่า รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุด เป็นกฎหมายสำคัญของประเทศ จนดูเหมือนว่ารัฐธรรมนูญคือแก้วสารพัดนึกที่จะสามารถเปลี่ยนแปลงสิ่งที่เลวร้ายในทางการเมือง ให้กลายเป็นการเมืองที่สะอาดไปได้ เพียงแค่ประกาศใช้รัฐธรรมนูญ

รัฐธรรมนูญในทางกายภาพก็คือ กระดาษเปื้อนหมึกที่มีเนื้อหาบอกเล่าถึงโครงสร้าง หรือแนวทางในการปกครองประเทศ เป็นแม่แบบของระเบียบแบบแผน กำหนดทิศทางในการบริหารบ้านเมืองก็เท่านั้นเอง

และที่เข้าใจกันว่ารัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดที่ต้องให้ความเคารพ กฎหมายอื่นจะขัดหรือแย้งไม่ได้ แต่ไม่มีบทบัญญัติห้ามการยกเลิกโดยการปฏิวัติรัฐประหาร รัฐธรรมนูญของเราจึงถูกฉีกมาตลอด ไม่ได้มีความศักดิ์สิทธิ์ใดๆ เลย ถูกฉีกไปก็ร่างใหม่ ร่างใหม่แล้วก็ถูกฉีก คนไทยจึงรู้จักรัฐธรรมนูญดีกว่าชาติอื่นใดในโลก คุ้นชินกับการร่างรัฐธรรมนูญ

แม้เราจะใช้รัฐธรรมนูญมาเกือบ 20 ฉบับ แต่ประเทศเราก็อยู่รอดปลอดภัยมาได้ แม้จะล้มลุกคลุกคลาน แม้จะสูญเสียทรัพยากรให้คนต่างชาติบ้าง นักการเมืองในประเทศโกงกินสร้างแท่งคอนกรีตโฮปเวลล์ไว้ดูต่างหน้าบ้าง แต่เราก็อยู่กันมาได้ ให้คนชั่วคนเลวกอบโกยได้มาก พวกเราอยู่มาจนถึงยุคเกิดตำนานศึกกีฬาสี คนไทยเกิดความแตกแยกอย่างไม่เคยมีมาก่อน เป็นความตกต่ำมากที่สุดภายหลังการใช้รัฐธรรมนูญปี 2540 ซึ่งได้ชื่อว่าเป็นรัฐธรรมนูญที่เป็นประชาธิปไตยมากฉบับหนึ่ง

รัฐธรรมนูญปี 2540 เป็นรัฐธรรมนูญหนึ่งในหลายฉบับที่ยกร่างขึ้น โดยไม่ได้มาจากคณะปฏิวัติรัฐประหาร เป็นรัฐธรรมนูญที่พลิกบทบาทการเมืองการปกครองประเทศ เกิดองค์กรอิสระขึ้นมาทำหน้าที่ตรวจสอบนักการเมือง เกิดคณะกรรมการการเลือกตั้งแทนกระทรวงมหาดไทยที่อยู่ภายใต้การเมือง เกิดศาลปกครอง ศาลรัฐธรรมนูญ เป็นรัฐธรรมนูญที่ถือว่าดีมากฉบับหนึ่ง

แต่ในที่สุดองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญปี 2540 ก็ถูกนักการเมืองแปลงโฉมจนไม่มีความเป็นอิสระ เกิดการทุจริตเชิงนโยบาย เกิดธุรกิจการเมือง เป็นการทุจริตคอร์รัปชั่นที่สร้างความเสียหายให้กับประเทศชาติร้ายแรงกว่าระบบเรียกเปอร์เซ็นต์-กินหัวคิว

นักการเมืองที่เป็นเจ้าตำนานการทุจริตคอร์รัปชั่นยุคใหม่ที่ไม่มีใบเสร็จ คือ ทักษิณ ชินวัตร นักโทษหนีคดีของศาล ที่สร้างความร่ำรวยให้กับครอบครัว บริวาร เป็นนักการเมืองที่ทำลายระบบการตรวจสอบตามที่ผู้ร่างรัฐธรรมนูญได้คิดค้นวิธีการป้องกันและได้บัญญัติเป็นองค์กรอิสระไว้สำหรับตรวจสอบควบคุมนักการเมือง รัฐธรรมนูญปี 2540 ที่ยอมรับกันว่ามีระบบการตรวจสอบ ถ่วงดุล ที่ดีมาก แต่ก็ถูกศรีธนญชัยยุคไอที ทำลายจนเป็นเสมือนเศษกระดาษ องค์กรอิสระกลายเป็นพนักงานตระกูลชิน

รัฐธรรมนูญปี 2540 ถือว่ามีเนื้อหาดีกว่าทุกฉบับที่ผ่านมา แต่ก็ไม่สามารถนำพาประเทศไทยให้เจริญรุ่งเรือง ให้ปลอดจากการทุจริตคอร์รัปชั่นได้ รัฐธรรมนูญปี 2550 ร่างขึ้นโดยยึดรัฐธรรมนูญปี 2540 เป็นต้นร่าง แล้วแก้ไขปรับปรุงให้ดียิ่งขึ้น หากลไกป้องกันไม่ให้มีการละเมิดรัฐธรรมนูญที่เป็นกฎหมายสูงสุด จนได้รัฐธรรมนูญที่ดีอีกฉบับหนึ่ง

รัฐธรรมนูญที่ดีทั้งสองฉบับถูกล่วงละเมิดโดยนักการเมือง ทำลายหลักความเป็นอิสระ ออกกฎหมายตี 4 นิรโทษกรรมให้กับนักโทษหนีคดี ประชาธิปไตยของนักการเมืองไทยที่กดบัตรลงคะแนนแทนกัน โดยไม่สำนึกว่านั่นเป็นการกระทำผิดอย่างร้ายแรง

รัฐธรรมนูญทั้งสองฉบับ ร่างขึ้นโดยผู้ทรงคุณวุฒิทางด้านกฎหมาย เป็นนักกฎหมายชั้นยอดของประเทศไทย แต่ในที่สุดรัฐธรรมนูญทั้งสองฉบับก็ถูกฉีกเพื่อร่างกันใหม่

ผมเชื่อว่าไม่มีใครในโลกนี้ที่สามารถร่างรัฐธรรมนูญให้นักการเมืองไทยเป็นคนดีได้ เพราะปัญหาที่เกิดกับประเทศไทยเราตลอดมา ไม่ได้เกิดจากรัฐธรรมนูญ แต่เกิดจากนักการเมือง ไม่ปฏิบัติตามรัฐธรรมนูญ เกิดจากการปฏิบัติแบบศรีธนญชัยที่หาช่องทางหลีกเลี่ยงกฎหมาย การแก้ปัญหาจึงต้องแก้ที่ตัวนักการเมือง

รัฐธรรมนูญ คนเป็นผู้ร่าง และหลักการของประชาธิปไตยคือการเลือกตั้ง คือการยอมรับเสียงข้างมาก คนที่คุมเสียงข้างมากได้ ย่อมคุมกลไกต่างๆ ของประเทศได้ คุมได้กระทั่งรัฐธรรมนูญ จะแก้รัฐธรรมนูญให้เป็นอย่างไรก็ได้ หรือที่ร้ายกว่านั้น เมื่อได้เสียงข้างมาก ก็ละเมิดรัฐธรรมนูญ ควบคุมกลไกการบังคับใช้กฎหมาย ซื้อองค์กรอิสระที่มีหน้าที่ควบคุม ในกรณีที่ได้คนอย่างนี้เข้ามาสู่การเมือง รัฐธรรมนูญจะดีอย่างไรก็ไม่มีประโยชน์

อาจารย์มีชัย ฤชุพันธุ์ จึงได้บอกไว้ว่า ปัญหาของประเทศไทยที่ต้องมายกร่างรัฐธรรมนูญกันนี้ มี 3 ปัญหา คือ ปัญหาการทุจริตคอร์รัปชั่น ปัญหาการศึกษาของประชาชน และปัญหาการบังคับใช้กฎหมาย

อาจารย์มีชัยไม่ได้บอกเลยว่า รัฐธรรมนูญที่ผ่านไม่ดี ปัญหาไม่ได้เกิดจากรัฐธรรมนูญบกพร่อง ได้แต่รอดูว่ากระดาษเปื้อนหมึกของอาจารย์มีชัยจะเปลี่ยนแปลงนักการเมืองไทยๆ ได้หรือไม่