แค่ยอดภูเขาน้ำแข็ง

โดย...ชัยณรงค์ อินทรมีทรัพย์

ข่าว “ปานามา เปเปอร์ส” ที่ส่งผลกระทบไปทั่วโลกรวมทั้งในประเทศไทยนั้น ความจริงเป็นเพียงบางส่วนของความซับซ้อนซ่อนเงื่อนของการหลีกเลี่ยงการเสียภาษี การตรวจสอบทรัพย์สิน ของกลุ่มคนรวยและคนมีอิทธิพลที่ปฏิบัติกันมาเป็นร้อยๆ ปีทั่วโลก งานวิจัยของนักเศรษฐศาสตร์ฝรั่งเศสชื่อ Thomas Piketty เรื่อง Capital in the Twenty - First Century ที่โด่งดังเมื่อเร็วๆ นี้ พิสูจน์ด้วยข้อมูลเชิงประจักษ์พยานชัดเจนว่ากลุ่มคนรวยและคนมีอิทธิพลทั่วโลก มีวิธีการซับซ้อนเพื่อซุกซ่อนทรัพย์สินและหลีกเลี่ยงการเสียภาษีมาตลอดไม่ว่าประเทศจะใช้รูปแบบการปกครองใดๆ สะท้อนว่ามนุษยชาติพยายามดิ้นรนต่อสู้กับความจริง 2 ประการคือความตายและการเสียภาษีมาตลอด ด้วยมาตรการนานาชนิดโดยเฉพาะการเสียภาษี เพราะความโลภเป็นเครื่องผลักดันให้ไม่ยอมปฏิบัติตามพันธกิจของสังคมคือ...การเสียภาษีตามเงื่อนไขของสังคมที่ตนใช้ชีวิตและประกอบธุรกิจ เพราะบริการต่างๆ ของสังคมมาจากภาษีที่ทุกๆ คนต้องรับผิดชอบ การหลีกเลี่ยงด้วยกรรมวิธีต่างๆ คือความโลภ เห็นแก่ตัว เอาเปรียบประชาชนในชาติ

ในประเทศไทยเรื่องที่คนร่ำรวย 1% มีทรัพย์สินต่างๆ รวมกันเท่ากับประชากร 99% ที่เหลือ แสดงชัดเจนว่ากระบวนการหลีกเลี่ยงการเสียภาษีตามกติกาได้ถูกบิดเบือนมาเป็นเวลานานจนทำให้ดัชนีทุจริตคอร์รัปชั่นของประเทศอยู่ในระดับรุนแรงตามข้อมูล Transparency  International

กรณีศึกษาในประเทศไทยมีมากมาย อาทิ คำพิพากษาในคดีเกี่ยวกับอดีตนายกรัฐมนตรีและเครือญาติ กรณีการขายหุ้นให้บริษัทจากประเทศสิงคโปร์โดยไม่ต้องเสียภาษี กรณีบริษัทไทยส่วนหนึ่งเกี่ยวข้องกับธุรกรรมประเภท Transfer Pricing ที่อ้างว่าถูกต้องตามกฎหมาย เพราะใช้บริษัทที่จดทะเบียนในแหล่งต่างๆ ที่ไม่ต้องเสียภาษี และให้รายละเอียดการทำธุรกรรมเป็นแหล่งฝากเงินที่ได้จากธุรกรรมดังกล่าว บริษัทเหล่านี้มักประกอบธุรกิจการผลิตสินค้าที่ต้องสั่งวัตถุดิบเข้ามาจากต่างประเทศ หรือมีกระบวนการผลิตที่ต้องเสียค่าธรรมเนียมสิทธิทางปัญญาสูงๆ จำพวกเครื่องดื่ม อาหาร ยา ฯลฯ นอกจากนี้ยังมีกรณีธนาคารพาณิชย์หรือสถาบันการเงินรูปแบบต่างๆ ที่ใช้สิทธิทางภาษี Tax Shelter ที่ได้รับจากรัฐบาลกรณีวิกฤตเศรษฐกิจ แต่เมื่อใช้วงเงินไม่หมดหรือไม่ได้ใช้ แทนที่จะส่งคืนกระทรวงการคลัง บางรายกลับใช้บริการของบริษัทที่ปรึกษาการเงินระดับโลก ยักย้ายถ่ายเททำให้ดูเสมือนเป็นธุรกรรมปกติ เช่น มีวงเงิน Tax Shelter 2 หมื่นล้านบาท และไม่ได้ใช้ จึงร่วมมือกับบริษัทที่ปรึกษาสร้างธุรกรรมที่ต้องผ่านแหล่งเหล่านั้น แล้วแบ่งวงเงินครึ่งต่อครึ่งระหว่างผู้บริหารระดับสูงของธนาคารกับบริษัทที่ปรึกษา ดังนั้นเงิน 1 หมื่นล้านบาท ซึ่งเป็นส่วนแบ่งของผู้บริหารธนาคารจึงต้องใช้บริการขององค์กรเหล่านั้น หรือกรณีส่วนราชการที่จัดซื้อวัสดุอุปกรณ์ราคาสูงๆ หรือจัดจ้างทำโครงการประเภท Turn Key จากต่างประเทศ เช่น กิจการขนส่ง กิจการพลังงาน กิจการโทรคมนาคม ฯลฯ โดยบริษัทผู้จำหน่ายจะให้ค่าคอมมิชชั่นสูงๆ 20-30% หรือ 50% ของมูลค่าโครงการหลายพันหลายหมื่นล้านบาท โดยจะจ่ายให้บัญชีของบุคคลต่างๆ ในสถานที่เหล่านั้นที่ไม่มีหลักฐานในประเทศไทยและไม่มีภาระภาษีแต่ประการใด

เมื่อปี 2003 อาจารย์ Lynn  S. Paine จากคณะบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยฮาวาร์ด ได้เสนอข้อมูลงานวิจัยที่ชื่อ Value Shift ประเด็นสำคัญคือ ธุรกิจในศตวรรษที่ 21 นี้ คงต้องคำนึงถึงความถูกต้องทางสังคม จริยธรรม เพื่อให้สามารถมีผลการดำเนินงานที่ยั่งยืน หลักฐานของการทุจริตคอร์รัปชั่นต่างๆ ที่ธนาคารโลกมีอยู่มากมาย แม้จะนำมาใช้เอาผิดผู้กระทำผิดไม่ได้ทั้งหมดเพราะมีอำนาจทางการเมืองคุ้มครองอยู่ก็ตาม แต่ในโลกของเทคโนโลยีการสื่อสารปัจจุบัน ข้อมูลต่างๆ ของกลุ่มคนรวย/บริษัทที่ไม่สุจริต/นักการเมือง/ ฯลฯ ที่มีอยู่ในปานามา มาเก๊า บาฮามาส บริติชเวอร์จิน รวมทั้งในสวิตเซอร์แลนด์ ฮ่องกง สิงคโปร์ ฯลฯ คงต้องถูกเปิดเผยออกมาด้วยความสามารถของแฮกเกอร์ประเภท เอ็ดเวิร์ด สโนว์เดน หรือคนอื่นๆ ที่กำลังทำงานอย่างเต็มที่เพื่อเปิดโปงรายชื่อของกลุ่ม/คน/ธุรกิจ ฯลฯ ที่อาจไม่ต้องการเสียภาษีอย่างตรงไปตรงมาทั้งๆ ที่เป็นกลุ่มคนชั้นสูงมีหน้ามีตาในสังคม คนเหล่านี้อยู่ในวงจรอุบาทว์ที่เข้าไปแล้วออกมาไม่ได้ เพราะบรรดาข้อมูลธุรกรรมต่างๆ แม้จะเป็นความลับที่
เจ้าหน้าที่ของประเทศต่างๆ ไม่อาจเข้าถึง แต่ได้มีการส่งเสริมให้มีการล้วงข้อมูลออกมาเปิดเผยโดยมูลนิธิต่างๆ ดังนั้นบรรดาคนร่ำรวยและผู้มีอิทธิพลทั่วโลกที่ใช้บริการจึงอยู่ในภาวะวิตกจริตมาเป็นเวลานานๆ เท่ากับตกนรกทั้งเป็น เพราะกังวลว่าข้อมูลต่างๆ จะถูกเปิดเผยมาในวันใดวันหนึ่ง ทำให้ไม่มีความสุขและเสียชีวิตก่อนเวลาสมควร ทั้งๆ ที่มีเงินทองทรัพย์สินมหาศาล

ประเทศไทยมี พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน 2542 และมีหน่วยงานจัดตั้งตามเงื่อนไขขององค์กรสหประชาชาติในการต่อต้านทุจริตคอร์รัปชั่นอยู่หลายแห่ง แต่ยังไม่สามารถดำเนินการได้อย่างมีประสิทธิภาพเนื่องจาก 1.การใช้กระบวนการยุติธรรม  โดยเฉพาะมาตรการทางอาญา  ซึ่งเป็นอำนาจของตำรวจ  มีอุปสรรคนานาประการ

2.ควรเปลี่ยนมาใช้มาตราการทางแพ่ง โดยการยึดทรัพย์ ปรับ ฯลฯ ซึ่งเป็นอำนาจของ ปปง.ทำได้สะดวกกว่า

3.ควรเริ่มใช้ข้อมูลที่่เป็นระบบ Management Information System เพื่อการบริหาร เช่น GFMIS  ของกระทรวงการคลังเกี่ยวกับการจ่ายเงินงบประมาณ หรือข้อมูลการเสียภาษีของกรมสรรพากรที่เป็นระบบ Computer มาหลายสิบปี หรือข้อมูลการถือครองทรัพย์สิน เช่น ที่ดิน อาคาร ยานพาหนะ ฯลฯ

4.ควรวิเคราะห์ความเชื่อมโยงต่างๆ เพื่อนำคนร่ำรวยและผู้มีอิทธิพลเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมด้วยความโปร่งใส และไม่เป็นเครื่องมือของเจ้าหน้าที่ที่ไม่สุจริต ทำนองเดียวกับที่ประเทศฟิลิปปินส์จัดตั้งหน่วยงานเพื่อติดตามทรัพย์สินของอดีตประธานาธิบดีมาร์กอสและครอบครัว หรือรัฐบาลอิสราเอลจัดตั้งหน่วยงานเพื่อติดตามทรัพย์สินของชาวยิว ฯลฯ