เทพรัตนแห่งแผ่นดิน (41)

โดย...วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ มีพระราชดำรัสกับอธิบดีกรมส่งเสริมสหกรณ์ (นายเสงี่ยม มาหมื่นไวย) ณ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน เมื่อวันที่ 7 มิ.ย. 2534 ให้ดำเนินการส่งเสริมวิธีการสหกรณ์ให้แพร่หลายไปยังเด็กนักเรียนในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนภายหลังจากการดำเนินการโครงการแรก คือ โครงการเกษตรเพื่ออาหารกลางวันตามพระราชดำริ โดยเริ่มต้นจากการจัดการเรียนการสอนวิชาสหกรณ์ และพัฒนาหลักสูตร อบรมครูผู้สอนวิชาสหกรณ์ อย่างเป็นรูปธรรม เพื่อเผยแพร่ความรู้ สร้างความเข้าใจเรื่องการสหกรณ์ โดยเน้นการปลูกฝังแก่เด็กและเยาวชน เพื่อก่อให้เกิดความร่วมมือร่วมแรง ร่วมใจในกลุ่มเด็กนักเรียน ครูและผู้ปกครอง ตลอดจนประชาชนในท้องถิ่น และส่งเสริมพัฒนาสหกรณ์ให้เป็นเครื่องมือในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน อันเป็นพื้นฐานในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ

 พระองค์ทรงมีพระราชดำรัสว่า “...เรื่องสหกรณ์โรงเรียน (เริ่ม ปี 2534) ก็เป็นงานหนึ่งที่ข้าพเจ้าพยายามจัดให้มีขึ้นทุกแห่งเมื่อเริ่มโครงการข้าพเจ้ากำชับไว้ว่าผลผลิตที่เกิดจากงานเกษตรห้ามขายเด็ดขาด ต้องให้นักเรียนรับประทานเพื่อบำรุงร่างกาย ซึ่งเป็นจุดประสงค์หลักของโครงการ ถึงแม้ว่าจะมีปริมาณเกินกว่าที่จะบริโภคได้หมด ก็ให้ทำการถนอมอาหารเก็บไว้ หรือแจกให้นักเรียนไปรับประทานที่บ้าน ต่อมาเมื่อโครงการประสบความสำเร็จพอสมควรแล้ว ก็ยอมให้ขายได้ส่วนหนึ่งเพื่อให้เป็นทุนหมุนเวียนให้โครงการบางส่วนเลี้ยงตัวเองได้ ทั้งนี้ต้องไม่ให้มีผลกระทบต่อภาวะโภชนาการ เมื่อมีการซื้อขาย ก็ต้องเกี่ยวข้องกับระบบเศรษฐกิจ ข้าพเจ้ามีความเห็นว่าระบบที่เกี่ยวกับเศรษฐกิจที่เหมาะสมกับพื้นที่ที่เป็นที่ตั้งโรงเรียน ตชด.มากที่สุดก็คือ ระบบสหกรณ์ เพราะแต่ละคนมีเงินน้อย เมื่อร่วมกันจึงพอลงทุนธุรกิจใดๆ ได้ ในหนังสือเรียนชั้นประถมศึกษา ก็มีบทที่ว่าด้วยการสหกรณ์อยู่แล้ว จึงสนับสนุนให้มีการปฏิบัติจริงในโรงเรียน กรมส่งเสริมสหกรณ์ (สหกรณ์จังหวัด สหกรณ์อำเภอ) ได้มาช่วยจัดกิจกรรมสหกรณ์ โดยให้สหกรณ์ (จริงๆ) ที่อยู่ใกล้เคียง ช่วยเป็นพี่เลี้ยงดูแลแนะนำให้กรรมการสหกรณ์เด็กนักเรียนไปดูงานถ้าเป็นไปได้...”

“...ส่วนใหญ่จัดเป็นสหกรณ์ร้านค้าและสหกรณ์ออมทรัพย์ มีร้านค้าขายของใช้จำเป็น ข้าพเจ้าคิดว่าถ้าจะซื้อของมาใช้ในโรงเรียน ก็ให้ซื้อผ่านสหกรณ์ ก็จะได้เป็นราคาขายส่ง ในการที่จะขายสินค้าต่างๆ แม้แต่ขายของจากแปลงเกษตรเข้าโรงครัวก็ให้ผ่านสหกรณ์ การที่จะร่วมมือกันหาตลาดผลิตภัณฑ์ก็ต้องให้กรรมการสหกรณ์รับทราบ การฝึกหัดเด็กนักเรียนในเรื่องสหกรณ์ ทำให้เด็กได้ฝึกหัดทักษะหลายอย่าง คือ หัดมาประชุมกัน ใช้เหตุผลโต้เถียงกัน อันเป็นการฝึกหัดการอยู่ในสังคมประชาธิปไตยเมื่อประชุมก็ให้มีการจดบันทึกการประชุม เป็นการฝึกหัดเขียนหนังสือ ฝึกหัดขาย เมื่อขายก็ต้องรู้จักการทำบัญชี ซึ่งก็เป็นอีกวิชาหนึ่ง...บางครั้งกิจการร้านค้าสหกรณ์เจริญรุ่งเรืองมาก เด็กนักเรียนและครูพากันไปขายของ ทำให้ละเลยเรื่องการเรียนการสอน ก็ต้องเตือนกัน...” นอกจากนี้ทรงมีรับสั่งด้วยว่า

“....เรื่องการสหกรณ์ ดำเนินอย่างเดิม เน้นเรื่องการทำงานด้วยกัน สร้างระบบการทำบัญชีที่ถูกต้อง มีกรมส่งเสริมสหกรณ์และกรมตรวจบัญชีสหกรณ์เป็นผู้ช่วยสอน คณะกรรมการนักเรียนจะมีโอกาสดูงานสหกรณ์จริงๆ และไปทัศนศึกษา มีการประกวดการจดบันทึกการประชุมสหกรณ์และการทำบัญชีสหกรณ์ โรงเรียนมีกิจกรรมร้านสหกรณ์ สหกรณ์การเกษตร และสหกรณ์ออมทรัพย์นักเรียนที่ทำงานเกษตรจะต้องทำบัญชีของกิจกรรมแต่ละอย่าง และการขายผลผลิตเข้าสหกรณ์เพื่อเข้าโรงครัว มีการออกแบบวิธีการบัญชีส่วนนี้เพื่อให้ทุกฝ่ายทั้งครู นักเรียน ผู้ปกครอง และ อบต.เข้าใจการเรียนรู้และการทำบัญชีมีประโยชน์ เพราะจะช่วยให้เรารู้ว่าเราต้องลงทุนทำกิจกรรมต่างๆ เท่าไรมีรายได้เท่าไร เมื่อคำนวณแล้วได้กำไร ขาดทุนเท่าไร ต้องรู้จักตั้งราคาของที่เหมาะสม กำไรจากการดำเนินการจะแบ่งเป็นหลายส่วน เช่น เก็บไว้ลงทุนต่อ ปันผลให้แก่สมาชิก ตอบแทนกรรมการ เมื่อทำกิจกรรมสหกรณ์โรงเรียนได้แล้ว นักเรียนจะรู้จักทำบัญชีฟาร์ม ครัวเรือน และบัญชีส่วนตัว ปัจจุบันโรงเรียนบางแห่งเริ่มศึกษาวิธีการลงบัญชีด้วยคอมพิวเตอร์ แต่ยังให้ตรวจสอบด้วยวิธีคำนวณและลงบัญชีในสมุดอย่างเดิม...”

พระองค์ทรงมีรับสั่งด้วยว่า “...การออมทรัพย์เป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะช่วยให้มีการวางแผนชีวิต ไม่ให้ใช้จ่ายเกินกว่าที่ตนเองมี เพื่อให้มีพอใช้เมื่อจำเป็น เช่น เวลาเจ็บไข้ เป็นต้น...”