ความสุขใต้ร่มเงา

โดย...พิเชษฐ์ ชูรักษ์

ไม่บ่อยครั้งนักที่เขาจะตื่นมาในยามเช้า แต่ทุกครั้งที่มีโอกาส มักรู้สึกได้ถึงความสดชื่น เพราะรอบๆ บ้านมีนกส่งเสียงเจื้อยแจ้วทักทายอย่างมิเหน็ดเหนื่อย

ยามเช้าจึงเป็นช่วงของวันที่รู้สึกรื่นรมย์ที่สุดวันหนึ่ง

เมื่อไม่นานมานี้ เขาเปิดหน้าต่างบริเวณชั้นสองของบ้าน เห็นลูกนกสองตัวนอนคุดคู้อยู่ในกระถาง ซึ่งห้อยอยู่ริมชายคา รู้สึกแปลกใจเล็กน้อยที่แม่นกเลือกทำรังในที่โล่ง แทนที่จะไปอยู่บนต้นไม้

เขาสังเกตเห็นลูกนกหนึ่งในสองตัวแน่นิ่ง จึงพยายามจ้องมองจนแน่ใจว่ามันไม่หายใจแล้วจริงๆ สันนิษฐานว่าอาจเพราะหิว หรือไม่ก็เพราะอากาศร้อนอบอ้าว หลังจากจับลูกนกตัวที่เพิ่งลาโลกไปทิ้ง เขาจึงไปตัดกิ่งไม้บริเวณบ้านมาเป็นพุ่มบังแดดให้

ไม่กี่นาทีให้หลัง แม่นกเขาแผดเสียงแว้ดๆ มาแต่ไกล บินวนไปมาแสดงถึงสถานการณ์ไม่ปกติ นกเขาอีกตัวมาสมทบด้วยอากัปกิริยาเดียวกัน

เขาแอบคิดในใจ สงสัยนกผัวเมียสองตัวคงกำลังแช่งชักหลังเห็นลูกน้อยหายไปหนึ่งตัว และคงด่าทอที่มีคนนำกิ่งไม้มาทำให้สถานพักฟื้นชั่วคราวรกรุงรัง

หลังเสียงโวยวายของนกเงียบลงไม่นาน ฝนก็เทลงมาอย่างไม่ปรานี แม่นกรีบโผบินเข้าเป็นร่มกำบังให้ลูก แต่เพื่อความแน่ใจว่าทั้งคู่ปลอดภัยดี เขาไปแง้มหน้าต่างดูอีกครั้ง แม่นกชายตามอง เสมือนว่าเธอสามารถดูแลลูกรักได้ แม้สายฝนไม่มีทีท่าจะหยุดตกก็ตาม

เขาเป็นคนชอบปลูกต้นไม้ จึงมีพันธุ์ไม้หลายชนิดอยู่รอบบ้าน แม้ไม่ใช่ความตั้งใจแต่แรกเริ่ม แต่พุ่มไม้ย่อมๆ ก็กลายเป็นถิ่นอาศัยของนกนานาชนิด บรรยากาศรอบๆ บ้านยามเช้าจึงอบอวลไปด้วยเสียงนก

หลายปีมานี้เสียงจากธรรมชาติมาเติมเต็มความสุขในการปลูกต้นไม้ของเขาเรื่อยมา แม้เดิมทีการแทงยอดของต้นไม้แต่ละต้นวันละนิดก็สุขใจมากแล้ว ถ้าจะพูดให้โรแมนติกมากกว่านั้น มันคือการได้จินตนาการเห็นภาพวาดในอากาศของต้นไม้ในทุกๆ วัน การมองต้นไม้ทุกเช้าจึงเห็นการเจริญเติบโตของอีกชีวิต ซึ่งในเวลาต่อๆ มายังเป็นที่พึ่งพิงของอีกหลายชีวิต

เขาเลือกปลูกต้นไม้ที่ตอบโจทย์ภูมิทัศน์ของบ้าน เช่น หมากเขียวมุมรั้วเป็นไม้โปร่ง ให้ร่มเงา เพิ่มสีเขียวแก่สายตา ที่เหลือจะเน้นไม้กินได้เป็นหลัก มีทั้ง พริกขี้หนู จิก ฉิ่ง มะนาว ชะมวง สะเดา แค ตำลึง ทุกชนิดนำมาปรุงอาหารได้ เป็นผักเหนาะจิ้มน้ำพริกก็ได้  และยังเป็นอาหารของนกได้ด้วย

การปลูกไม้กินได้ จึงกลายเป็นเรื่องเล่าระหว่างเพื่อนฝูงในวงอาหารที่ทำงานแทบทุกครั้ง เมื่อพืชริมรั้วถูกนำมาเป็นผักเคียงกับเมนูเผ็ดร้อนรสจัดจ้าน ซึ่งพันธุ์พืชแต่ละชนิดล้วนมีที่มาแตกต่างกัน ชื่อเรียกเฉพาะถิ่นก็ต่างกัน

เรื่องราวคนชอบปลูกต้นไม้ในพื้นที่ขนาดย่อม มีเรื่องเล่าแค่ความสุขเล็กๆ เทียบกับนักปลูกต้นไม้อาชีพอย่างดาบวิชัย สุริยุทธ ผู้สร้างโลกสีเขียวในหัวใจคนทั่วประเทศ คงเปี่ยมไปด้วยความสุขที่ยิ่งใหญ่ เพราะนายดาบไม่ได้ทำเพื่อความสุขตัวเอง แต่มุ่งเปลี่ยนจินตนาการให้โลกน่าอยู่มากขึ้นด้วยการปฏิบัติให้เป็นจริง

ยังมีผู้หลงใหลการปลูกต้นไม้อีกมาก พวกเขาเหล่านั้นวาดหวังรักษาสภาพธรรมชาติให้คงอยู่...ถ้าคิดแบบจริงจัง ไม่รู้ว่าจะต้องมีคนพันธุ์นี้สักกี่คน ถึงจะสร้างสมดุลทดแทนผืนป่าที่ถูกโค่นทำลายลงมากขึ้นในทุกมุมโลก

หลายปีมานี้เขาคิดในใจว่า ครอบครัวที่ไม่มีทายาทสืบสกุลอาจเป็นความโชคดี เพราะเอาเข้าจริงเราเลือกสถานที่เกิดให้ลูกไม่ได้ ระบบการศึกษาของชาติไม่น่าไว้วางใจพอๆ กับนักต้มตุ๋น ยิ่งสังคมอาศัยติดกับดักพลวัตของเมือง การเอาตัวให้รอดคนเดียวก็ยังยาก

ไม่ต้องคิดถึงการมีคุณภาพชีวิตที่ดี สร้างสิ่งแวดล้อมที่ดีให้แก่ลูก 

นี่ยังไม่รวมถึงสภาพสังคมที่ถูกข่มขู่ ลิดรอดสิทธิอันพึงมี การกดขี่สารพัดวิธี แค่คิดก็แทบต้องล้มเลิกเป็นร่มเงาส่งต่อเด็กรุ่นหลัง

เขาสรุปเอาเองว่า สาเหตุที่แม่นกเลือกมาวางไข่ในกระถางบริเวณชายคา อาจเพราะมันต้องการหนีความเสี่ยงจากแมวจอมซน ซึ่งมักป้วนเปี้ยนอยู่ในละแวกนั้น กิ่งไม้ที่เจ้าของบ้านเจตนาบดบังแสงแดดในช่วงสายของวัน ก็อาจเป็นภัยคุกคามมันรูปแบบหนึ่ง

สถานที่ปลอดภัยที่สุดสำหรับชีวิตลูกนก อาจไม่จำเป็นต้องอยู่ใต้ร่มเงาความปรารถนาดีก็เป็นได้...เขาคิด ขณะที่เสียงเจื้อยแจ้วยังคงบรรเลงต่อไป