แบนแบล็คเบอร์รี่ เจอข้อหาหนักก่อการร้าย

กลายเป็นข่าวฮือฮาไปทั่ว เมื่อประเทศในแถบตะวันออกกลางและเอเชียใต้ ต่างพร้อมใจกันแบนแบล็คเบอร์รี่ หรือบีบี กันอย่างพร้อมเพรียงกัน โดยอ้างเหตุผลด้านความมั่นคง

โดย...ทีมข่าวต่างประเทศ

เนื่องจากบีบีเป็นสมาร์ตโฟนรายเดียวที่ผูกขาดการให้บริการโดยเซิร์ฟเวอร์ต่างแดน ที่ควบคุมโดยบริษัท รีเสิร์ช อิน โมชัน (RIM) ในแคนาดา อีกทั้งหน่วยงานด้านข่าวกรองยังไม่สามารถกรองข้อมูลที่ส่งผ่านบีบีได้ จึงเกรงว่าผู้ก่อการร้ายอาจใช้บีบีเป็นอุปกรณ์ในการติดต่อและส่งข้อมูลลับเพื่อก่อวินาศกรรม โดยที่เจ้าหน้าที่รัฐไม่อาจระแคะระคายได้

ประเทศที่แสดงท่าทีอย่างชัดเจนที่จะระงับการใช้งานบีบี คือ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (ยูเออี) ซึ่งประกาศอย่างชัดเจนไปแล้วว่า จะยุติการให้บริการการส่งข้อมูลทางอินเทอร์เน็ตของบีบี ในเดือน ต.ค.นี้ จนกว่า RIM จะจัดหาแนวทางที่เหมาะสมเพื่อให้การใช้บีบีในยูเออีไม่กระทบต่อความมั่นคงของชาติ

ขณะที่ ซาอุดีอาระเบีย บาห์เรน และอินเดีย เตรียมลงดาบบีบี ด้วยเหตุผลเดียวกัน แต่ทั้งสามประเทศยังมีท่าทีที่ไม่แน่นอนว่าจะระงับการใช้งานอย่างเด็ดขาด หรือระงับเฉพาะบริการบางอย่าง หรือสั่งให้ RIM หาแนวทางที่เหมาะสมเพื่อมิให้การใช้บีบีตกเป็นเครื่องมือของผู้บ่อนทำลายความมั่นคง

จีนซึ่งเป็นประเทศที่จริงจังกับความมั่นคงของชาติมากที่สุดประเทศหนึ่ง ขณะนี้ยังไม่แสดงท่าทีเป็นปฏิปักษ์กับบีบีอย่างโจ่งแจ้ง แต่รัฐบาลจีนคงระแคะระคายมาบ้างแล้วว่า กลุ่มคนรุ่นใหม่ที่มักกระด้างกระเดื่องต่อสังคมอันเข้มงวด และนิยมการแสดงความเห็นเสรี อาจหลีกเลี่ยงการแสดงความเห็นทางอินเทอร์เน็ต ซึ่งสามารถตรวจกรองได้โดยหน่วยงานภาครัฐ แต่เลือกที่จะติดต่อสื่อสารผ่านทางบีบี ซึ่งรัฐบาลจีนยังไม่สามารถเจาะข้อมูลได้เช่นเดียวกับสถานการณ์ที่เกิดขึ้นในประเทศอื่นๆ

บีบี เพิ่งได้รับไฟเขียวให้วางจำหน่ายในจีนอย่างเป็นทางการเมื่อ 2 เดือนที่แล้ว ความวิตกเกี่ยวกับผลกระทบด้านความมั่นคงจึงยังไม่เห็นภาพที่ชัดเจนนัก อย่างไรก็ตาม หากนำสถานการณ์ที่เกิดขึ้นในยูเออีและอินเดียมา ก็มีแนวโน้มเช่นกันที่จีนจะสั่งแบนบีบี หรืออย่างเบาะๆ ก็แค่สั่งให้ RIM อุดช่องโหว่ส่วนนี้เสีย หากยังคิดจะเกาะตลาดมือถือของจีนต่อๆ ไป

ไม่น่าเชื่อว่า บีบีที่เป็นเสมือน “อวัยวะ” ที่ขาดไม่ได้สำหรับใครหลายๆ คน และเป็นสมาร์ตโฟน ดูเหมือนจะไม่มีพิษมีภัยอะไร จะกลายเป็นเครื่องมือที่อันตรายได้ถึงเพียงนี้หากตกอยู่ในมือของคนร้าย

ที่เป็นเช่นนี้ก็เพราะคุณสมบัติพิเศษของบีบี นั่นคือการส่งข้อมูลจะทำผ่านรหัสเฉพาะส่งไปยังเซิร์ฟเวอร์นอกประเทศในการดูแลของ RIM ทำให้ผู้ใช้สามารถมั่นใจได้ว่าข้อมูลที่ต้องการเก็บเป็นความลับจะไม่ตกอยู่ในมือผู้ที่ไม่พึงประสงค์

ด้วยคุณสมบัตินี้ ทำให้บีบีเป็นที่นิยมอย่างมากในภาคธุรกิจที่ต้องการรับและส่งข้อมูลลับอย่างทันท่วงที และยังเป็นที่นิยมของบุคคลสำคัญในภาครัฐที่ต้องการรักษาความเป็นส่วนตัวที่สุด ดังเช่นประธานาธิบดี บารัก โอบามา ซึ่งเป็นสาวกตัวยงของบีบี

อันที่จริงแล้ว คุณสมบัติพิเศษของบีบี หาได้มีจุดประสงค์เพื่อสร้างความเดือดร้อนแต่อย่างใด เพียงแต่ผู้ก่อการร้ายยุคนี้มักวิ่งตามเทคโนโลยีได้อย่างทันท่วงที เมื่อสบช่องจึงคิดใช้จุดเด่นของบีบีเพื่อรองรับแผนการร้ายของตน

กรณีเช่นนี้เคยเกิดขึ้นมาแล้ว เมื่อครั้งที่ผู้ก่อการร้ายก่อวินาศกรรมนครมุมไบของอินเดีย เมื่อปี 2551 ซึ่งกลุ่มผู้ก่อเหตุสามารถติดตามข่าวสารและความเคลื่อนไหวจากโลกภายนอกด้านต่างๆ อย่างใกล้ชิดผ่านบีบี แม้ว่ารัฐบาลอินเดียจะพยายามปิดการสื่อสารทุกทางแล้วก็ตาม

ไม่เพียงเท่านั้น คุณสมบัติเก็บความลับอย่างมิดชิด ยังเปิดโอกาสให้กลุ่มคนหรือประชาชนที่ไม่พอใจรัฐบาลสามารถส่งข้อความโจมตี หรือระดมพลเพื่อประท้วงรัฐบาลภายในเวลาอันรวดเร็ว กลายเป็นดาบสองคมสำหรับภาครัฐที่นิยมใช้บีบีในการปกปิดข้อมูลสำคัญเช่นเดียวกับภาคธุรกิจ

เช่นเดียวกัน ที่ระบบรหัสข้อมูลของ RIM นับว่ายอดเยี่ยมที่สุดในโลก แต่บัดนี้ได้กลายเป็นดาบสองคมที่กำลังกลับมาทิ่มแทง RIM เสียเอง

แต่การระงับการใช้บีบี เพื่อหวังเสถียรภาพด้านความมั่นคง อาจต้องแลกมาด้วยความสั่นคลอนทางเศรษฐกิจ และผลลัพธ์ที่ร้ายแรงในทางธุรกิจ

และผลกระทบด้านธุรกิจนั้นส่งผลถึง 2 ต่อ!

ต่อแรกนั้นเป็นผลกระทบโดยตรงต่อยูเออี ในฐานะศูนย์กลางธุรกิจแห่งใหม่ของโลก

บีบีเปิดตัวในยูเออี ในปี 2549 และได้รับความนิยมอย่างรวดเร็วจนขณะนี้มีผู้ใช้ในยูเออีถึงกว่า 5 แสนคน จากประชากรทั้งหมด 6.8 ล้านคน เนื่องจากฟังก์ชันของบีบีตอบสนองการทำธุรกิจเป็นอย่างดี การเปิดรับบีบีจึงสอดคล้องกับการวางตัวเป็นศูนย์กลางธุรกิจของยูเออีอย่างเหมาะเจาะ

แต่การแบนฟังก์ชันที่สำคัญที่สุดของบีบี หมายความว่าศักยภาพของยูเออี ในการเป็นศูนย์กลางธุรกิจของโลกจะถูกบั่นทอนลงอย่างมาก ด้วยเหตุนี้ยูเออีจึงไม่เสี่ยงที่จะแบนบีบีในทันทีทันใด และให้เวลาภาคธุรกิจในการเสาะหาตัวแทนที่เหมาะสมจนถึงเดือน ต.ค.

ผลกระทบต่อที่สอง คือ ส่วนแบ่งตลาดของบีบีอาจลดลง

ขณะนี้บีบีมีส่วนแบ่งตลาดสมาร์ตโฟนทั้งหมดเกือบ 20% เป็นรองแต่เพียงโนเกีย เพียงแต่ว่าโนเกียไม่มีเงื่อนไขปิดบังข้อมูลเหมือนดังเช่นบีบี จึงสามารถดำเนินธุรกิจได้อย่างสะดวกโยธิน ทั้งยังมีโอกาสโกยยอดขายเพิ่มเติมในประเทศที่สั่งแบนบีบี

แต่คู่แข่งที่น่ากลัวของบีบี หาใช่โนเกียเพียงรายเดียวเท่านั้น แต่ยังรวมถึงไอโฟนที่กำลังทะลวงตลาดจีนและอินเดียด้วยสปีดที่น่ากลัว ยิ่งในห้วงเวลาที่บีบีตกที่นั่งลำบากเช่นนี้ ไอโฟนยิ่งสบช่องทำยอดขายแซงบีบี

ขณะนี้แอปเปิลมีส่วนแบ่งตลาดทั่วโลกเป็นอันดับ 3 ที่ 15.9% จากการสำรวจช่วงไตรมาสแรก แต่เมื่อเทียบสัดส่วนการขยายตัวแล้วเหมือนอยู่คนละชั้น เพราะขณะที่ RIM ขยายตัว 45% เมื่อเทียบไตรมาสเดียวกันกับเมื่อปีที่แล้ว แต่แอปเปิลขยายตัวถึง 130% สูงที่สุดเป็นอันดับ 2 รองจากโมโตโรล่าที่ 136%

ตลาดที่ร้อนแรงที่สุดย่อมเป็นจีนอย่างไม่ต้องสงสัย ในฐานะตลาดมือถือที่ใหญ่ที่สุดในโลก ปรากฏว่ายอดขายสมาร์ตโฟนในจีนช่วงไตรมาสแรกทะยานขึ้นมาถึง 90% เมื่อเทียบกับปีที่แล้ว
แนวโน้มธุรกิจในจีนของบีบีค่อนข้างสดใสไม่แพ้ไอโฟน ด้วยฐานะประเทศที่มีผู้ใช้โทรศัพท์มือถือมากที่สุดในโลกถึง 773 ล้านคน จากการสำรวจเมื่อปีที่แล้ว อีกทั้งบีบียังประเดิมการขายในจีนไม่ถึง 2 เดือน อนาคตในตลาดนี้ยังคงไปได้ไกล เพราะยังไม่ติดตลาดชนชั้นกลางระดับทั่วไปเหมือนสมาร์ตโฟนรายอื่นๆ

อย่างไรก็ตาม หากติดตลาดในที่สุด และบีบีถูกนำไปใช้เป็นเครื่องมือแสดงความไม่พอใจต่อรัฐอย่างที่นักวิเคราะห์ประเมินไว้ อนาคตของบีบีในจีนก็คงไม่ราบรื่นนัก ทางที่ดีที่สุดคงต้องประนีประนอมด้วยการใช้เซิร์ฟเวอร์ตัวแทน เหมือนกับที่ยินยอมต่อคำขู่ของรัฐบาลอินเดีย หาไม่แล้วคงจะต้องสูญเสียขุมทองแห่งนี้ไป

แต่ตลาดที่น่าจับตาไม่น้อยไปกว่าจีน คือ ตลาดอินเดีย เพราะประเมินกันว่าผู้ใช้มือถือในอินเดียจะแซงหน้าจีนภายในปี 2556 ด้วยยอดผู้ลงทะเบียนใช้สูงถึง 1,159 ล้านคน ขณะที่จีนคาดว่าจะอยู่ที่ 1,106 ล้านคน หากบีบียอมหักไม่ยอมงอกับระบบรหัสข้อมูลอันเข้มงวด เห็นทีคงต้องเสียตลาดใหญ่ถึงสองแห่งให้กับคู่แข่งอย่างแน่นอน

นักวิเคราะห์ชี้ว่า กรณีของบีบีสะท้อนให้เห็นถึงแนวคิดที่สวนทางกันระหว่างการขยายตัวทางเศรษฐกิจที่รวดเร็ว กับการรักษาความมั่นคงและจริยธรรมของชาติ ซึ่งหลายประเทศในเอเชียยังคงสงวนรักษาความเข้มงวดด้านนี้อย่างเหนียวแน่น ต่างจากประเทศตะวันตกที่การขยายตัวของเศรษฐกิจระบบตลาดเสรีสอดคล้องกับการเปิดเสรีทางความคิดอย่างเต็มที่

โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงเวลาที่เอเชียกลายเป็นสมรภูมิแห่งสำคัญของสงครามก่อการร้าย และหลายประเทศกำลังจมปลักกับปัญหาผู้ก่อความไม่สงบ อย่างเช่นอินเดีย ที่ต้องต่อกรกับกลุ่มเคร่งศาสนาหัวรุนแรง กลุ่มแบ่งแยกดินแดน ไปจนถึงกลุ่มกบฏนิยมลัทธิเหมา ขณะที่จีนเสี่ยงที่จะเผชิญกับการลุกฮือของชนกลุ่มน้อยในทิเบตและซินเจียง

หากบีบียินยอมที่จะคลายความเข้มงวดของระบบเข้ารหัสข้อมูล แม้จะช่วยให้รักษาส่วนแบ่งตลาดได้ต่อไป แต่ก็ไม่วายที่สถานะจะสั่นคลอนอยู่ดี เพราะหากยินยอมคลายความเข้มงวดของรหัส หมายถึงการทำลายคุณสมบัติเฉพาะตนที่เป็นจุดขายของบีบีมาโดยตลอด

ไม่เพียงเท่านั้น ในช่วงเวลาคับขันเช่นนี้ RIM ยังมีเรี่ยวแรงที่จะสู้รบตบมือกับคู่แข่งอย่างแอปเปิล โดยประกาศที่แผนการคลอดแท็บเล็ตของตัวเองในเร็ววันนี้

แต่น่ากลัวว่า RIM คงจะต้องเข็นครกขึ้นภูเขาเหมือนที่กำลังเข็นบีบีฝ่าด่าน “แบน” อย่างยากเย็น เพราะบัดนี้ไอแพดของแอปเปิล ติดลมบนไปเรียบร้อยแล้ว จึงยากที่คู่แข่งจะเข้ามาช่วงชิงส่วนแบ่ง หากไม่มีฟังก์ชันที่สุดพิเศษเหมือนดังกรณีที่บีบีมีระบบรหัสข้อมูล แต่ไอโฟนไม่มี

แทนที่จะเดินหน้าต่อไปอย่างรีบเร่ง RIM ควรหาทางออกในประเด็นความมั่นคงให้กับบีบีในตลาดได้อย่างมั่นคงเสียก่อน หาไม่แล้วหากมีผู้ก่อการร้ายรายใดเกิดอุตริใช้บีบีเป็นเครื่องมือก่อวินาศกรรม สถานการณ์จะยิ่งเลวร้ายเกินคาดเดา

เพราะหมายถึงอีกหลายประเทศที่อาจระงับการใช้บีบีเหมือนที่บางประเทศกำลังจ้องลงมือทำอยู่ในขณะนี้