เทพรัตนแห่งแผ่นดิน (37)

โดย...วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ทรงมีพระราชดำรัสว่า ‘...ในปัจจุบันสังคมโลกเปลี่ยนลักษณะไปเป็น “สังคมและเศรษฐกิจฐานความรู้’ ซึ่งต้องอาศัยการศึกษาที่เป็นกระบวนการคิด การใฝ่เรียนรู้ตลอดชีวิตการสร้างองค์ความรู้ และนวัตกรรมความรู้เพื่อพัฒนาสังคมและเศรษฐกิจเป็นพื้นฐาน

วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี นอกจากจะเป็นปัจจัยในการพัฒนาด้านต่างๆ ยังเป็นเครื่องมือที่จะช่วยปลูกฝังพฤติกรรมทางวิทยาศาสตร์ อันได้แก่ การคิดอย่างเป็นเหตุเป็นผล การพิสูจน์ความคิด ตลอดจนการแก้ปัญหาด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์อย่างเป็นระบบ การส่งเสริมวิชาการวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีจึงเป็นวิถีทางนำไปสู่การพัฒนาสังคมและเศรษฐกิจในยุคใหม่อย่างสมบูรณ์...”

พระองค์จึงทรงส่งเสริมการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี ทรงสนับสนุนให้นักเรียนได้รับความรู้ทางด้านวิชาการ มีการฝึกปฏิบัติเพื่อให้ซึมซับทัศนคติ และมีทักษะขบวนการทางวิทยาศาสตร์ให้เป็นวิถีชีวิตด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งนักเรียนในพื้นที่ชนบทห่างไกลก็มีโอกาสได้เรียนวิชาวิทยาศาสตร์อย่างเท่าเทียมกับนักเรียนที่อยู่พื้นที่ที่มีความเจริญเช่นกัน ดังพระราชดำรัสที่ว่า

“...การเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสารสนเทศในชนบท หลักสูตรและสื่อการศึกษาที่มีอยู่ในปัจจุบันไม่ได้เกื้อกูลให้คนในประเทศมีโอกาสในการศึกษาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเท่าเทียมกัน เป็นที่น่ายินดีที่นักวิทยาศาสตร์ของ สวทช. (สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ) มหาวิทยาลัยและหน่วยงานอื่นๆ ได้ทำโครงการแนะนำวางหลักสูตรให้เยาวชนในชนบทมีโอกาสเรียนวิทยาศาสตร์ โดยใช้สื่อที่มีราคาย่อมเยา ให้โอกาสใช้ความคิด การสังเกต การศึกษาวิชาต่างๆ โดยใช้หลักของสหวิทยาการ ทั้งยังใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแก้ไขภาวะความเป็นอยู่พื้นฐานของเยาวชนเหล่านี้ไปพร้อมๆ กันด้วย...”

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ได้ทรงริเริ่มพัฒนาการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์ในโรงเรียนชนบทกันดารห่างไกลโดยทรงให้จัดตั้ง “โครงการวิทยาศาสตร์กับการเรียนรู้เพื่อสนับสนุนแผนพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดารตามพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี” ขึ้นเมื่อปี 2540 เนื่องจากโรงเรียนในถิ่นทุรกันดารไม่สามารถใช้หลักสูตรและการเรียนการสอนตามรูปแบบที่ใช้ในโรงเรียนทั่วไปได้ ด้วยมีข้อจำกัดหลายประการ อาทิ การขาดแคลนสื่อและอุปกรณ์วิทยาศาสตร์ รวมทั้งครูที่สำเร็จการศึกษาด้านวิทยาศาสตร์โดยตรง การที่เนื้อหาและวิธีการไม่สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมวัฒนธรรมท้องถิ่นที่หลากหลาย ปัญหาความทุรกันดารของพื้นที่ความยากจนในชนบท ปัญหาโรงเรียนขนาดเล็กมีครูไม่ครบชั้น ไม่ครบวิชาอีกด้วย

จากปัญหาดังกล่าว หน่วยงานที่สนองพระราชดำริ จึงได้ร่วมกันดำเนินการในรูปแบบของการวิจัยปฏิบัติการโดยเป็นสถาบันพี่เลี้ยงให้แก่โรงเรียนในโครงการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร และดำเนินการโดยยึดแนวพระราชดำริเป็นหลัก คือ พัฒนาการเรียนรู้วิทยาศาสตร์เพื่อชีวิต ให้เชื่อมโยงกับอาชีพสภาพชีวิตสุขภาพอนามัย และสิ่งแวดล้อมของท้องถิ่น และสัมพันธ์กับชุมชนในลักษณะร่วมกันทั้งโรงเรียน สร้างความตระหนักถึงความสำคัญของกระบวนการและความรู้ทางวิทยาศาสตร์ ให้เกิดในผู้บริหาร และพัฒนาครูสอนวิทยาศาสตร์อย่างต่อเนื่อง แม้ในบริบทที่จำกัดของถิ่นทุรกันดาร กระตุ้นความสนใจทางวิทยาศาสตร์ในนักเรียน ด้วยกิจกรรมที่หลากหลาย สร้างความตระหนักถึงความสำคัญของเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อเป็นเครื่องมือในการบริหารและการเรียนการสอนทุกวิชา พัฒนาครูทุกคนให้มีทักษะทางเทคโนโลยีสารสนเทศ พัฒนานักเรียนทุกคนให้มีทักษะทางเทคโนโลยีสารสนเทศ และส่งเสริมนักเรียนที่มีความสามารถพิเศษทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีให้มีความสามารถในระดับสูง

โดยสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้ดำเนินโครงการการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในโรงเรียนชนบท (Science in Rural Schools : SiRS) เพื่อสนองพระราชดำริของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ในการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร โดยส่งเสริมและสนับสนุนการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีให้กับเด็กและเยาวชน มุ่งเน้นให้เด็กและเยาวชนสนใจการเรียนรู้ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มีความสามารถในการคิดที่เป็นเหตุเป็นผล ทำให้เกิดการปฏิรูปการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ในโรงเรียน

การดำเนินงานโครงการ SiRS ได้จัดกิจกรรมเพื่อเสริมสร้างความสามารถและพัฒนาศักยภาพด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี จำนวน 32 ครั้ง ให้กับคณะครูและนักเรียนจำนวน 4,600 คน ใน จ.สกลนคร พังงา และนราธิวาส รวมถึงการพัฒนาครูและเสริมสร้างความสามารถของโรงเรียน โดยได้ดำเนินโครงการเรียนรู้วิทยาศาสตร์จากการเกษตรอาหารกลางวันในพื้นที่ จ.แม่ฮ่องสอน เชียงใหม่ สกลนคร และพังงา โครงการครุวิจัยอุตสาหกรรมเกษตร จ.แม่ฮ่องสอน และโครงการฝึกอบรมการทำวิจัยอย่างง่าย สำหรับบุคลากรศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” อ.อมก๋อย จ.เชียงใหม่ และที่อื่นๆ ในเวลาต่อมา