ดิวตี้ฟรี ต้องเปิดแข่งขันฟรี

โดย...ธีระชัย ภูวนาถนรานุบาล

เมื่อเร็วๆ นี้ มีข่าวว่าคณะกรรมการ บริษัท ท่าอากาศยานไทย (ทอท.) ยืนยันว่า คิง เพาเวอร์ คู่สัญญากับ ทอท. มีสิทธิผูกขาดแต่เพียงรายเดียว ในการจัดตั้งจุดส่งมอบสินค้าดิวตี้ฟรี (Pick Up Counter) ที่สนามบินสุวรรณภูมิ

ผมอยากจะให้ข้อคิดแก่ผู้แทนกระทรวงการคลังในคณะกรรมการ ทอท. 2 เรื่อง คือ การปฏิบัติตามกฎหมาย และนโยบายการคลังที่เหมาะสมสำหรับธุรกิจดิวตี้ฟรี

เนื่องจากตามกฎหมายว่าด้วยความผิดของพนักงานรัฐวิสาหกิจ ผู้ใดละเว้นหรือปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่ 1 ปี ถึง 10 ปี ดังนั้น ถ้าหากฝ่ายบริหารนำเสนอข้อมูลต่อคณะกรรมการที่ไม่ตรงกับข้อเท็จจริง อาจจะมีความผิดข้อนี้

ผู้แทนกระทรวงการคลังจึงควรตั้งคำถามต่อไปนี้

1.กรณีสนามบินดอนเมือง

1.1 สำหรับพื้นที่ทำร้านค้าดิวตี้ฟรีในสนามบินดอนเมือง ทอท.ให้ผู้ชนะประมูล (คู่สัญญากับ ทอท.) ซึ่งก็คือ คิง เพาเวอร์ มีสิทธิผูกขาดจัดตั้งจุดส่งมอบสินค้าดิวตี้ฟรีแต่ผู้เดียว และ

1.2 สำหรับพื้นที่เชิงพาณิชย์อื่นๆ ทอท.ไม่ให้ผู้ชนะประมูล (กลุ่มเดอะมอลล์) มีสิทธิจัดตั้งจุดส่งมอบสินค้าดิวตี้ฟรีได้แม้แต่จุดเดียวนั้น

เงื่อนไขเหล่านี้ ทอท.ระบุไว้ในประกาศเชิญชวนก่อนประมูลหรือไม่

2.กรณีสนามบินสุวรรณภูมิ ควรถามว่า

2.1 ทอท.ระบุเงื่อนไขในประกาศเชิญชวน เช่นเดียวกับสนามบินดอนเมืองหรือไม่

2.2 ถ้าหากไม่มีการระบุไว้ ทอท.ใช้เหตุผลใด ที่ตีความว่าสัญญาที่ลงนามไว้นั้นให้สิทธิดังกล่าวแก่คู่สัญญากับ ทอท.แต่เพียงรายเดียว

2.3 ทอท.ได้หารือสำนักงานอัยการหรือสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ในการตีความดังกล่าวหรือไม่

ถ้าข้อเท็จจริงปรากฏว่า ทอท.ไม่เคยระบุเงื่อนไขในประกาศเชิญชวนของสนามบินสุวรรณภูมิ ต่างกับกรณีสนามบินดอนเมือง การที่ ทอท.ด่วนสรุปให้สิทธิผูกขาดในการจัดตั้งจุดส่งมอบสินค้าในสนามบินสุวรรณภูมิแก่คู่สัญญากับ ทอท.แต่ผู้เดียว ก็น่าจะเป็นการตีความที่เกินขอบเขตของประกาศเชิญชวน

แต่ถ้าหากข้อเท็จจริงปรากฏว่า ทอท.ได้ระบุเงื่อนไขไว้ในประกาศเชิญชวน ข้อสรุปของ ทอท.ก็อาจจะถูกต้อง กรณีนี้ ทอท.ก็ควรจะแถลงข่าวและเปิดเผยเอกสารที่เกี่ยวข้องให้ประชาชนและสื่อมวลชนได้รับทราบ

นอกจากประเด็นกฎหมายแล้ว ผู้แทนกระทรวงการคลังมีหน้าที่จะต้องพิจารณาและเสนอต่อรัฐมนตรีอีกด้วยว่า นโยบายธุรกิจดิวตี้ฟรีที่ดีที่สุดแก่ประเทศของเรา ควรจะเป็นอย่างไร ในเรื่องนโยบาย ธุรกิจดิวตี้ฟรีมีอยู่ 2 ส่วน ส่วนที่หนึ่ง คือการทำร้านดิวตี้ฟรีในเมือง ซึ่งอ้างกันว่าเปิดแข่งขันเสรีแล้ว และส่วนที่สอง คือการทำร้านดิวตี้ฟรีภายในสนามบิน เนื่องจากเป็นสถานที่ของรัฐ จึงต้องไม่เปิดเสรี แต่ต้องประมูลแข่งขันทั้งสองส่วนแยกอิสระจากกัน และจะต้องแข่งขันกัน

 สำหรับร้านค้าดิวตี้ฟรีในเมืองนั้น ถึงแม้ขณะนี้จะเปิดแข่งขันเสรีก็ตาม แต่มีเงื่อนไขธุรกิจที่เป็นเงื่อนตายประการหนึ่ง คือร้านค้าในเมืองจะต้องมีจุดส่งมอบสินค้าให้แก่ลูกค้าที่สนามบิน เงื่อนไขนี้ถ้าไม่แยกต่างหากจากส่วนที่สอง ก็จะเกิดสภาพผูกขาดโดยปริยาย เพราะการตีความโดย ทอท.นั้น มีผลเป็นการ
กีดกันร้านดิวตี้ฟรีในเมืองโดยอัตโนมัติ เนื่องจากไม่มีโอกาสจะจัดตั้งจุดส่งมอบสินค้าที่สนามบินสุวรรณภูมิหรือสนามบินดอนเมืองได้เลย

ถามว่า กระทรวงการคลังควรจะกำหนดนโยบายเรื่องนี้อย่างไร

ผมตอบว่า กระทรวงการคลังมีหน้าที่จะต้องทำให้ธุรกิจดิวตี้ฟรีกระตุ้นเศรษฐกิจการท่องเที่ยวอย่างเต็มที่ กระทรวงจึงควรจะบังคับให้มีการแข่งขันกันอย่างเสรีจริงๆ

เงื่อนไขที่ ทอท.กำหนดสำหรับสนามบินดอนเมือง ซึ่งผูกโยงสองสิทธิเข้าด้วยกัน คือ (ก) สิทธิในการทำร้านค้าดิวตี้ฟรีในสนามบิน ควบไว้กับ (ข) สิทธิการจัดตั้งจุดส่งมอบสินค้าสำหรับร้านค้าดิวตี้ฟรีในเมืองนั้น เป็นความคิดที่ประหลาด เพราะปิดกั้นการแข่งขันโดยไม่จำเป็น และก่อประโยชน์แก่บริษัทที่ผูกขาดจุดส่งมอบสินค้าได้ประโยชน์มหาศาล

กระทรวงการคลังจึงจะต้องคัดค้านมิให้ ทอท.นำเงื่อนไขสองเรื่องไปปะปนกัน และในระหว่างนี้กระทรวงการคลังก็ควรที่จะคิดหามาตรการเพื่อเปิดให้มีการแข่งขันมากขึ้นในทันทีอีกด้วย ผมขอเสนอวิธีแก้ปัญหาที่สามารถดำเนินการได้ทันที โดยยังไม่ต้องไปยุ่งเกี่ยวกับสัญญาระหว่าง ทอท.และคู่สัญญากับ ทอท.

ข้อเสนอคือ ให้กรมศุลกากรอำนวยความสะดวก ให้ร้านดิวตี้ฟรีในเมืองสามารถนำสินค้าไปส่งมอบที่บริเวณทางเดินขึ้นเครื่องบิน (Jet Bridge) ก่อนที่ผู้โดยสารจะขึ้นเครื่องบิน ซึ่งเป็นวิธีการที่ใช้อยู่แล้วในสนามบินหลายแห่งของโลก รวมถึงที่กรุงวอชิงตัน ดี.ซี. ในสหรัฐ

แต่เพื่อปฏิบัติตามประกาศกรมศุลกากร จะต้องทำการบรรจุสินค้าดิวตี้ฟรีไว้ในรถกอล์ฟที่คลุมตาข่าย โดยมีการปิดผนึกล็อกตาข่ายต่อหน้าเจ้าหน้าที่ และติดแท็กควบคุมที่มีคลื่นวิทยุกำกับ (RFID) เพื่อควบคุมให้การเปิดตาข่ายทำได้ เฉพาะเมื่อรถดังกล่าวได้ผ่านเครื่องอ่านแท็กที่ทางเดินขึ้นเครื่องบินแล้วเท่านั้น

กรณีนี้กรมศุลกากรจะต้องอำนวยความสะดวกโดยจัดพื้นที่สำหรับนำสินค้าดิวตี้ฟรีมาบรรจุในรถกอล์ฟคลุมตาข่าย เพื่อทำการล็อกซีลต่อหน้าเจ้าหน้าที่

ทั้งนี้ ถ้าหากพื้นที่ศุลกากรไม่เพียงพอ กรมศุลกากรสามารถขอพื้นที่อื่นในสนามบินเพื่อการนี้ แต่ไม่จำเป็นต้องอยู่ในบริเวณผู้โดยสารขาออก หรืออยู่ในพื้นที่พาณิชย์ เพราะจะใช้เป็นพื้นที่ราชการเพื่อควบคุมสินค้าดิวตี้ฟรีเท่านั้น มิใช่จุดที่เปิดให้ประชาชนเข้าไปรับของด้วยตนเอง

วิธีนี้จะกระตุ้นเศรษฐกิจการท่องเที่ยวได้ทันที โดยไม่กระทบสิทธิของคู่สัญญากับ ทอท.แต่อย่างใด และผมได้เสนอแนวคิดนี้ไปยังรัฐมนตรีคลังแล้ว ถ้าหากท่านเห็นว่าไม่เหมาะสม ท่านก็ควรจะแถลงเหตุผลต่อสาธารณะ