แม่น้ำเจ้าพระยาและวัดแจ้ง

โดย...ส.สต

ภาพเก่าวันนี้คุ้นตาทุกท่าน เพราะพระปรางค์วัดอรุณราชวราราม หรือวัดแจ้ง เป็นสัญลักษณ์ของประเทศ เป็นที่รู้จักของต่างชาติ เห็นก็รู้ว่านี้คือประเทศไทย

แต่เชื่อหรือไม่บางช่วงบางสมัย ผู้ที่อยู่ในวงการท่องเที่ยวพยายามดึงสารพัดรูปมาเป็นสัญลักษณ์ประเทศไทย แต่ก็ไม่สะดุดตา ไม่ถูกใจชาวไทย และต่างประเทศ เปลืองเงินเปลืองงบประมาณ

ขอพูดอีกเรื่องหนึ่งคือเพลงที่เป็นสัญลักษณ์ประเทศไทย ที่คนไทยละเลย คือเพลงรำวงวันลอยกระทง พอดนตรีขึ้นอินโทรเท่านั้น คนที่อยู่ในดินแดน AEC ส่วนมากร้องตามได้ ถ้าคนรักประเทศไทยด้วยใจจริง ต้องการโฆษณาประเทศไทยให้คนรู้จัก ใช้เพลงนี้ พร้อมทั้งวัดอรุณฯ คนก็รู้จักแล้ว โดยไม่ต้องจ้างเอเยนซีเป็นเงินหลายล้าน เพื่อโปรโมทการท่องเที่ยวไทย ถ้าทำเรื่องง่ายๆ แบบนี้ งบประมาณน้อยอาจไม่ถึงล้าน 1.8 ล้านบาท ที่จัดประชุมต้อนรับนายกรัฐมนตรีก็ได้ 

ส่วนวัดอรุณฯ หรือที่นิยมเรียกกันในภาษาพูดว่า วัดแจ้ง หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า วัดอรุณฯ ใครจะลืมจะเลือนไปก็ไม่สำคัญเป็นวัดโบราณ สร้างในสมัยอยุธยา ส่วนเหตุที่เรียกว่าวัดแจ้งนั้น เชื่อกันว่า เมื่อสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงตั้งราชธานีที่กรุงธนบุรีในปี 2310 ได้เสด็จมาถึงหน้าวัดนี้ตอนรุ่งแจ้ง จึงพระราชทานชื่อใหม่ว่าวัดแจ้ง แต่ความเชื่อนี้ไม่ถูกต้อง เพราะเพลงยาวหม่อมภิมเสน วรรณกรรมสมัยอยุธยาที่บรรยายการเดินทางจากอยุธยาไปยังเพชรบุรี ได้ระบุชื่อวัดนี้ไว้ว่าชื่อวัดแจ้งตั้งแต่เวลานั้นแล้ว

ในสมัยรัตนโกสินทร์ รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร ได้เสด็จมาประทับที่พระราชวังเดิม และได้ทรงปฏิสังขรณ์วัดแจ้งใหม่ทั้งวัด แต่ยังไม่ทันสำเร็จก็สิ้นรัชกาลที่ 1 สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร ได้เสด็จขึ้นครองราชสมบัติเป็นพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระองค์ได้ทรงบูรณปฏิสังขรณ์วัดแจ้งต่อมา และพระราชทานนามใหม่ว่า “วัดอรุณราชธาราม” ต่อมามีพระราชดำริที่จะเสริมสร้างพระปรางค์หน้าวัดให้สูงขึ้น แต่สิ้นรัชกาลเสียก่อน จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้เสริมพระปรางค์ขึ้นและให้ยืมมงกุฎที่หล่อสำหรับพระพุทธรูปทรงเครื่องที่จะเป็นพระประธานวัดนางนองมาติดต่อบนยอดนภศูล ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้บูรณปฏิสังขรณ์วัดอรุณราชธารามหลายรายการ และให้อัญเชิญพระบรมอัฐิของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยมาบรรจุไว้ที่พระพุทธอาสน์ของพระประธานในพระอุโบสถด้วย เมื่อการปฏิสังขรณ์เสร็จสิ้นลง พระราชทานนามวัดใหม่ว่า “วัดอรุณราชวราราม” ปัจจุบันเจ้าอาวาสคือพระธรรม มงคลเจดีย์ (เฉลียว ฐิตปุญฺโญ) (สกุลเดิม ปัญจมะวัต)

ส่วนแม่น้ำเจ้าพระยาคือเส้นเลือดใหญ่ เป็นเส้นทางคมนาคมสำคัญของไทยตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน ในภาพจะเห็นวิถีชีวิตคนไทย นอกจากแจวเรือ พายเรือเพื่อเดินทางไปมาแล้ว เรือนแพมีให้เห็นเป็นจำนวนมาก

เรือนแพไม่ใช่ที่อยู่เท่านั้น แต่เป็นร้านค้าขายของทุกอย่าง สำหรับการดำรงชีพ รวมทั้งเป็นร้านตัดเสื้อผ้าด้วย เพราะสมัยก่อนไม่มีห้าง ดังที่เห็นในปัจจุบัน

ใครอยากเห็นชีวิตและความสุขในอดีตต้องดูละครทวิภพ หรืออ่านสี่แผ่นดิน ของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช ก็จะได้บรรยากาศไทยเมื่อเกือบร้อยปีได้ดี

ส่วนภาพเก่าที่ผมนำเสนอ วันนี้เป็นภาพจากสำนักจดหมายเหตุแห่งชาติครับ