พึ่งบริโภคในประเทศ รัฐต้องทำมากกว่านี้

โดย...พรพรต ชัยศรีบุญเรือง

ภาพสะท้อนจากการบริโภคในช่วงเทศกาลตรุษจีนที่เพิ่งผ่านมา นับเป็นสัญญาณที่บอกได้ว่าการบริโภคในประเทศที่รัฐบาล หวังจะเป็นเครื่องยนต์เศรษฐกิจ ช่วยขับเคลื่อนแทนการส่งออก อาจยังฝากความหวังไม่ได้มาก

เห็นได้จากกำลังซื้อสินค้าที่เกี่ยวกับการเซ่นไหว้ เพิ่มขึ้นแค่ 2-3% จากปีก่อน เป็นการเพิ่มจากราคาสินค้าที่ปรับขึ้น ไม่ใช่เป็นการเพิ่มที่เกิดจากปริมาณการซื้อต่อครัวเรือน รวมทั้งดัชนีร้านอาหารที่เป็นอีกหนึ่งพอชี้แนวโน้มได้ คิวของร้านอาหารตามศูนย์การค้าต่างๆ ก็สั้นลงกว่าปีก่อน จากเดิมช่วงอาหารกลางวันหรือเย็น ต้องรอคิวกันนานหลายสิบคิว ส่วนปีนี้รอแค่เล็กน้อย รวมถึงของขวัญที่นิยมให้กันช่วงตรุษจีน เช่น เงินอั่งเปา ทองคำ

นายจิตติ ตั้งสิทธิ์ภักดี นายกสมาคมค้าทองคำ ออกมาบอกว่า การซื้อขายทองคำในช่วงตรุษจีนปีนี้ไม่คึกคัก การซื้อขายลดลงจากช่วงเทศกาลตรุษจีนปีก่อนลบ 10% ส่วนใหญ่จะเป็นการทยอยขายมากกว่าซื้อ เพราะเศรษฐกิจในประเทศยังไม่ฟื้นตัวเท่าที่ควร นอกจากนี้ก่อนถึงตรุษจีนซึ่งผู้ประกอบการเจ้าของคนจีนบางส่วนจะซื้อทองไปเป็นของแจกอั่งเปาหรือเป็นของขวัญจับสลากให้กำลังใจพนักงาน ปีนี้ก็ลดลงกว่า 20% อีกทั้งบางบริษัทที่ให้แต๊ะเอีย หรือโบนัสของบริษัทคนจีน เท่าที่สอบถามส่วนใหญ่ได้เงินเท่าเดิม

นี่จึงเป็นสัญญาณการบริโภคของคนเมืองที่ออกมาค่อนข้างแผ่วแน่ในไตรมาสแรกของปีนี้ เพราะเดือน ม.ค.-มี.ค. จะมีเหตุการณ์ใหญ่ที่สร้างบรรยากาศการบริโภค ก็คือช่วงปีใหม่ วันเด็ก ตรุษจีน และวาเลนไทน์

ขณะที่การบริโภคในต่างจังหวัด อย่างที่ทราบกันว่า ผลจากสินค้าโภคภัณฑ์ที่ตกต่ำตามราคาน้ำมันโลกซึ่งราคายังแกว่งตัวในช่วงขาลง และหลายฝ่ายเชื่อว่าการแกว่งตัวของราคาน้ำมันจะยังต่ำในช่วงบาร์เรลละ 40-50 เหรียญสหรัฐไปอีกเป็นปี นั่นหมายความว่าราคาสินค้าโภคภัณฑ์โลก รวมถึงราคาพืชผลการเกษตรของไทย พืชเศรษฐกิจต่างๆ เช่น ข้าว มันสำปะหลัง อ้อย ข้าวโพด โดยเฉพาะยางพารา คงตกต่ำไปอีกยาว

ยังไม่รวมปัจจัยลบจากภัยแล้งปีนี้ที่หน่วยงานรัฐได้ออกมาเตือนเป็นระยะ ให้รณรงค์การใช้น้ำอย่างประหยัด เพราะน้ำต้นทุนที่เก็บไว้เมื่อฤูดฝนปีก่อนเก็บไว้ได้น้อยกว่าปริมาณน้ำระดับปลอดภัย ที่ต้องเตรียมไว้ 5-6 เดือน ให้ผ่านหน้าแล้ง ดั่งจะเห็นได้จากข่าวที่เกษตรกรแย่งกันสูบน้ำ เพื่อใช้เพาะปลูก เกษตรกรต้องลงทุนซื้อน้ำ หรือต้องเจาะน้ำบาดาลกลางแม่น้ำที่แห้งขอดมาใช้ในการเกษตร บางแห่งสูบน้ำที่ใช้หล่อเลี้ยงระบบนิเวศ กระทบให้ตลิ่งพัง หรือบางที่ถึงขั้นลักลอบสูบน้ำที่ปล่อยมาเป็นน้ำกินน้ำใช้ เป็นน้ำดิบใช้ผลิตน้ำประปาหมู่บ้าน

ด้านการอัดฉีดกำลังซื้อลงรากหญ้า จากมาตรการของรัฐบาล เช่น มาตรการส่งเสริมความเป็นอยู่ระดับตำบล หรือโครงการตำบลละ 5 ล้านบาท รวมทั้งมาตรการล่าสุด กองทุนหมู่บ้านละไม่เกิน 5 แสนบาท ลงทุนโครงสร้างพื้นฐานในชุมชน หรือส่งเสริมศักยภาพการประกอบอาชีพและความเป็นอยู่ในชุมชนให้ดีขึ้น กว่า 7 หมื่นหมู่บ้านทั่วประเทศ เป็นงบกว่า 3.5 หมื่นล้านบาท เป็นโครงการแบบเสนอก่อนได้ก่อน เน้นให้เกิดการอัดฉีดลงรากหญ้า ทั้งระดับหมู่บ้าน ระดับตำบล แต่อย่างที่ทราบการเบิกจ่ายล่าช้า ทำให้รากหญ้ากำลังซื้อไม่เพิ่มขึ้น เห็นได้จากธุรกิจที่มีลูกค้าใหญ่เป็นคนต่างจังหวัด เช่น ธุรกิจเงินผ่อนสินค้าต่างๆ ธุรกิจรถจักรยานยนต์ ยอดขายยังไม่กระเตื้องขึ้น

นอกจากนี้ ปัญหาการเบิกจ่ายล่าช้ายังมีส่วนให้การกระตุ้นเศรษฐกิจผ่านการใช้จ่ายภาครัฐ ซึ่งรัฐบาลหวังจะให้เป็นอีกหนึ่งเครื่องจักรเศรษฐกิจ ช่วยดันให้เศรษฐกิจปี 2559 นี้เติบโตหลายการลงทุนโดยเฉพาะโครงการขนาดใหญ่หรือเมกะโปรเจกต์ รถไฟฟ้า รถไฟทางคู่ ทางพิเศษมอเตอร์เวย์ ส่วนใหญ่ยังช้ากว่ากำหนดเดิม ดั่งจะเห็นได้จากการเบิกงบประมาณในส่วนของงบลงทุน แม้ผ่านเกือบครึ่งปีงบประมาณปี 2559 (ต.ค. 2558-ก.พ. 2559) แต่การเบิกงบประมาณในส่วนของงบเพื่อการลงทุนยังน้อยกว่ากำหนด

เมื่อเป็นเช่นนั้นที่รัฐบาลหวังไว้ว่า หากรัฐบาลใช้จ่ายลงทุนมากขึ้น แล้วเอกชนจะลงทุนตาม เพื่อเป็นอีกเครื่องจักรเศรษฐกิจ ช่วยกันกระเพื่อมให้เศรษฐกิจขับเคลื่อน จึงช้าตามไปด้วย เอกชนส่วนใหญ่จึงยังต้องรอว่าการลงทุนภาครัฐโครงการไหนแน่ที่จะทำจริง ขณะที่เครื่องจักรเศรษฐกิจตัวใหญ่สัดส่วนกว่าครึ่งในการขับดันจีดีพี คือ การส่งออก จากภาพรวมเศรษฐกิจโลกที่ยังชะลอตัว ปัญหาจีนที่เสี่ยงฮาร์ดแลนดิ้ง จะกระทบส่งออกของไทย ทั้งทางตรงไปจีนและทางอ้อมผ่านประเทศอื่น ไม่นับรวมญี่ปุ่นกับยุโรปที่ต่างยังต้องอัดฉีดเศรษฐกิจให้เติบโต

จากภาพรวมทั้งหมด การส่งออกที่ยังหวังไม่ได้มาก เพราะขนาดปีก่อนการส่งออกฐานต่ำอยู่แล้วในรอบ 6 ปี โดยส่งออกทั้งปี 2558 ติดลบมากถึงกว่าลบ 5% แต่ปีนี้หน่วยงานส่วนใหญ่หวังส่งออกจะโตได้แค่ 2% ขณะที่การใช้จ่ายภาครัฐ โครงการลงทุนเมกะโปรเจกต์ หากไม่มีการปรับเงื่อนไขผ่อนคลายขึ้นแต่ไม่ทุจริต เชื่อว่างบประมาณลงทุนปีงบประมาณนี้ คงเพิ่มไม่มาก

ดังนั้นตัวที่รัฐบาลพอจะเข็นได้ คือ การบริโภคภายในประเทศ ซึ่งช่วงตรุษจีนได้ส่งสัญญาณให้เห็นแล้วว่าแผ่วลงอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งหากยังปล่อยให้เป็นเช่นนี้ จีดีพีไตรมาสแรกปี 2559 คงจะเพิ่มไม่มาก รัฐบาลอาจต้องปรับทิศทางใช้ยาแรง เช่นช่วงก่อนปีใหม่นำค่าใช้จ่าย 7 วัน ไปหักลดหย่อนภาษีเงินได้บุคคลได้ 1.5 หมื่นบาท หรือหากมีแนวทางไหนช่วยกระตุ้นบริโภคได้ เช่น ราคาน้ำมันที่ลดลงน่าจะทำให้สินค้าหรือบริการค่าโดยสารลดลงได้ เรื่องนี้รัฐบาลต้องไปไล่ดูไม่ให้เกิดการบิดเบือน เมื่อน้ำมันบาร์เรลละกว่า 100 เหรียญสหรัฐ ลดเหลือ 40-50 เหรียญสหรัฐ หรือต้นทุนผลิตขนส่งลดกว่าครึ่ง แต่สินค้าค่าโดยสารไม่ลด

หากปีนี้รัฐบาลยังหวังจะให้การบริโภคในประเทศ เป็นตัวหลักช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจ รัฐบาลคงต้องทำอะไรมากกว่านี้ด่วน