ฉากทัศน์กาสัดส่วน

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก

ระบบการเลือกสัดส่วนผสม ได้เขียนกันมาระดับหนึ่งแล้ว แต่สิ่งที่ผู้คนยกกันขึ้นมาเป็นฉากทัศน์ โดยเฉพาะที่เกี่ยวกับจำนวนครั้งของการกานั้นมีหลากหลายแง่มุมที่น่าสนใจจะหยิบยกมาถกกัน เราเข้าใจตรงกันแล้วว่าการกาหนึ่งครั้ง คือ กาในระบบเขตแล้วนำคะแนนมาใช้ทั้งในระบบเขตนั่นเอง และรวมกันทั่วประเทศของแต่ละพรรคมาใช้ในระบบบัญชีรายชื่ออีกครั้งหนึ่ง การกาสองครั้ง คือ กาครั้งแรกในระบบเขต ครั้งที่สองในระบบบัญชีรายชื่อ การกาสามครั้ง คือ เพิ่มจากแบบกาสองครั้ง โดยกาครั้งที่สาม เลือกคนในบัญชีรายชื่อ

มีคนบอกว่าการกาสามครั้งจะทำให้พรรคการเมืองแตกกัน เขาว่าที่เป็นเช่นนี้เนื่องจากการหาเสียงของผู้ที่อยู่ในระบบเขต หรือผู้ที่จะได้รับผลโดยตรงจากการกาในครั้งแรกกับผู้ที่อยู่ในระบบบัญชีรายชื่อ หรือผู้ที่จะได้รับผลโดยตรงจากการกาในครั้งที่สามจะแย่งกัน เนื่องจากวิธีการคำนวณแบบสัดส่วน หากเขตมากบัญชีรายชื่อจะน้อย

หากเขตน้อยบัญชีรายชื่อจะมาก เมื่อพิจารณาว่าคะแนนนิยมของพรรคเท่ากัน เช่น พรรคจะพึงมีสมาชิกสภาผู้แทน 130 คน หากได้ระบบเขต 100 ก็จะเหลือในบัญชีรายชื่อ 30 แต่หากได้ในระบบเขต 30 จะเหลือในระบบบัญชีรายชื่อ 100 ตัวกำหนดจำนวน 130 คือ การกาครั้งที่สอง ดังนั้นปัญหาจึงเกิดจากการกาครั้งที่หนึ่งและครั้งที่สาม อีกทั้งจะเกิดการแก่งแย่งกันเองของผู้สมัครที่มีสิทธิได้รับการเลือกจากการกาครั้งที่สามเช่นกัน

คนอีกจำนวนหนึ่งบอกว่าการกาครั้งเดียวจะส่งผลให้พรรคใหญ่ได้เปรียบ เพราะสามารถส่งในจำนวนเขตได้มากกว่า เมื่อคะแนนนิยมที่นำมาคำนวณมาจากระบบเขตล้วนๆ ยิ่งส่งเขตมากยิ่งมีคะแนนมาก พรรคเล็กพรรคน้อยหมดสิทธิเกิด เพราะคะแนนนิยมในเขตก็ไม่มากพอ เมื่อรวมคะแนนทั้งประเทศยังน้อยอยู่ดี เพราะจำนวนเขตของตนน้อย ดังนั้นจะมีแต่พรรคใหญ่ๆ ได้เข้าสภา ดีไม่ดีกลายเป็นเหมือนระบบเสียงข้างมากผสม หรือระบบคู่ขนาน ที่มีคะแนนเสมือนแถมกันมากมาย

อีกกลุ่มหนึ่งก็บอกว่าการกาสองครั้ง ผู้คนจะไม่ตัดสินใจให้ดี เพราะเลือกคนของพรรคหนึ่งในเขต แล้วก็ไปเลือกคนของอีกพรรคหนึ่งในบัญชี คะแนนก็จะกระจัดกระจาย เกิดรัฐบาลผสมหลายๆ พรรค ฝ่ายค้านผสมหลายๆ พรรค มีพรรคเล็กพรรคน้อยล้นสภา สงสัยจะไม่ดีสักรูปแบบ คงจะไม่ถึงขั้นนั้นครั้งหน้ามาดูข้อดีของการกาแต่ละรูปแบบกันครับ