ข้อมูลยืนยันจรวดรัสเซียผ่านไทย

โดย...วรเชษฐ์ บุญปลอด

มืดวันเสาร์ที่ 2 ม.ค. 2559 ผู้คนจำนวนมากในหลายจังหวัดของประเทศไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริเวณภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ รวมถึงภาคกลาง ต่างพบเห็นลูกไฟสว่างเคลื่อนที่บนท้องฟ้า มีควันทิ้งให้เห็นเป็นรอยค้างอยู่ตามแนวการเคลื่อนที่ โดยมีหลักฐานเป็นภาพถ่ายและภาพเคลื่อนไหว แสดงให้เห็นว่ามีวัตถุบางอย่างพุ่งผ่านเหนือท้องฟ้า สามารถสังเกตเห็นได้เป็นบริเวณกว้าง

ลูกไฟที่พบนี้เคลื่อนที่ด้วยความเร็วต่ำกว่าดาวตก ทำให้ปรากฏบนท้องฟ้าเป็นระยะเวลานานพอสมควร ไม่ได้สว่างวาบแล้วหายไปแบบดาวตก ประกอบกับเป็นเวลาเช้าตรู่ แสงจากดวงอาทิตย์ที่กำลังจะขึ้นได้สาดส่องกระทบควันที่ทิ้งไว้ตัดกับท้องฟ้าพื้นหลังที่ยังไม่สว่างเต็มที่ ทำให้สามารถมองเห็นได้อย่างชัดเจน มีรายงานด้วยว่าได้ยินเสียงดังหลังจากลูกไฟผ่านไปแล้ว

หลังจากทราบข่าวการมองเห็นลูกไฟดังกล่าวในวันเดียวกัน ผู้เขียนได้ตรวจสอบข้อมูลจากเว็บไซต์ที่เผยแพร่ผลการคำนวณเพื่อพยากรณ์เวลาตกของขยะอวกาศ พบว่าวันและเวลาที่ลูกไฟปรากฏบนท้องฟ้าใกล้เคียงกับห้วงเวลาที่มีการคาดหมายว่าชิ้นส่วนท่อนหนึ่งของจรวดที่รัสเซียใช้ส่งดาวเทียมเมื่อเดือน ธ.ค.จะเข้าสู่บรรยากาศโลก

เมื่อมีการยิงจรวดปล่อยดาวเทียมหรือยานอวกาศ จรวดที่ใช้ในภารกิจเหล่านั้นจะแยกตัวขณะอยู่ในอวกาศ ส่วนหนึ่งจะตกในเวลาไม่นานหลังจากปล่อย ซึ่งส่วนใหญ่จะกำหนดเส้นทางให้ตกในทะเล (บางครั้งก็ตกบนพื้นดิน อย่างกรณีชิ้นส่วนจรวดของจีนที่เคยตกในประเทศไทยใกล้ชายแดนไทย-กัมพูชา) อีกส่วนหนึ่งจะโคจรรอบโลกเป็นขยะอวกาศต่อไป ซึ่งบางชิ้นก็โคจรอยู่ในอวกาศเป็นเวลาสั้นๆ ไม่กี่สัปดาห์ บางชิ้นก็อยู่ได้นานเป็นเดือนหรือเป็นปี ก่อนตกกลับเข้าสู่บรรยากาศ

หน่วยงานที่ทำหน้าที่รวบรวมข้อมูลของวัตถุที่ถูกปล่อยในอวกาศรอบโลกจะติดตามการเคลื่อนที่ของวัตถุเหล่านี้จนสามารถคำนวณวงโคจรและพยากรณ์ได้ว่ามันจะตกกลับเข้าสู่บรรยากาศอีกครั้งเมื่อใด ซึ่งโดยทั่วไปจะไม่สามารถระบุเวลาได้แม่นยำ มีโอกาสคลาดเคลื่อนได้เป็นชั่วโมง เนื่องจากมวล ขนาด และรูปร่างที่แตกต่างกันของขยะอวกาศแต่ละชิ้น รวมไปถึงการที่บรรยากาศโลกมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา

ขยะอวกาศที่มีกำหนดตกในวันที่ 2 ม.ค. 2559 มีชื่อในบัญชีตามข้อตกลงสากลว่า 2015-074C ซึ่งบ่งบอกถึงปี ค.ศ. ที่ถูกปล่อยขึ้นสู่อวกาศ ลำดับของการปล่อย และอักษรแสดงลำดับของวัตถุในการปล่อยครั้งนั้น จากข้อมูลระบุว่าเป็นจรวดท่อนที่ 2 หนัก 8,900 กิโลกรัม ที่รัสเซียใช้ส่งดาวเทียม Elektro-L2 ซึ่งเป็นดาวเทียมอุตุนิยมวิทยา โดยปล่อยขึ้นไปเมื่อวันที่ 11 ธ.ค. 2558 จากฐานปล่อยจรวดในคาซัคสถาน เพื่อนำดาวเทียมไปยังวงโคจรค้างฟ้า ซึ่งจะมีคาบการโคจรเท่ากับคาบการหมุนของโลก

เมื่อตรวจสอบวงโคจรของขยะอวกาศชิ้นนี้ก็พบว่ามีแนวการเคลื่อนที่ผ่านเหนือประเทศไทยในวันที่ 2 ม.ค. 2559 ระหว่างเวลาประมาณ 06.35-06.37 น. ช่วงเวลาที่ผ่านประเทศไทย วัตถุชิ้นนี้อยู่สูงจากพื้นดินประมาณ 140 กิโลเมตร สามารถมองเห็นได้เป็นบริเวณกว้าง เริ่มเห็นตั้งแต่ก่อนเวลาดังกล่าวเล็กน้อยไปจนถึงหลังเวลาดังกล่าวเล็กน้อย

จากวงโคจร ผู้เขียนพบว่าวัตถุชิ้นนี้เคลื่อนที่ผ่านเหนือศีรษะในหลายจังหวัด เริ่มจากตอนเหนือของกาญจนบุรี ผ่านอุทัยธานี นครสวรรค์ กำแพงเพชร พิจิตร พิษณุโลก และด้านตะวันตกของเลย ก่อนจะเข้าสู่ประเทศลาว ผู้ที่อยู่ตามแนวจังหวัดดังกล่าวจึงเห็นวัตถุนี้เคลื่อนที่จากขอบฟ้าทิศตะวันตกเฉียงใต้ ผ่านเหนือศีรษะ แล้วไปสิ้นสุดใกล้ขอบฟ้าทิศตะวันออกเฉียงเหนือ หากอยู่ต่ำกว่าแนวดังกล่าว เช่น กรุงเทพฯ จะเห็นวัตถุนี้เคลื่อนที่ในซีกฟ้าด้านทิศตะวันตกเฉียงเหนือ โดยเคลื่อนจากซ้ายไปขวา และหากอยู่เหนือแนวดังกล่าว เช่น เชียงใหม่ จะเห็นวัตถุนี้เคลื่อนที่ในซีกฟ้าด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ โดยเคลื่อนจากขวาไปซ้าย ซึ่งเมื่อตรวจสอบภาพถ่ายและคลิปวิดีโอที่ถ่ายได้จากที่ต่างๆ ก็แสดงให้เห็นว่าวัตถุดังกล่าวมีการเคลื่อนที่ตามเส้นทางที่คาดหมายนี้

ผลการพยากรณ์ที่ออกเมื่อเวลา 03.29 น. ของวันที่ 2 ม.ค. ตามเวลาประเทศไทย ซึ่งเป็นการคำนวณครั้งสุดท้ายก่อนตกระบุว่า 2015-074C จะตกในเวลา 05.53 น. (+/- 1 ชั่วโมง) หลังจากนั้นรายงานเมื่อเวลา 20.30 น. ได้ระบุเวลาตกที่แท้จริงว่าตรงกับเวลา 06.35 น. ซึ่งตรงกับช่วงที่มาปรากฏเหนือประเทศไทยพอดี

รายงานข่าวในวันเดียวกันยังพบหลักฐานเป็นวัตถุตกบนพื้นดินทางตอนเหนือของเวียดนาม ซึ่งตำแหน่งที่ตกของวัตถุดังกล่าวก็อยู่ในแนวเส้นทางการเคลื่อนที่ของชิ้นส่วนจรวดดังกล่าวด้วย เป็นการยืนยันอีกทางหนึ่งว่าสิ่งที่หลายคนได้เห็นเมื่อเช้าวันที่ 2 ม.ค. 2559 เป็นชิ้นส่วนจรวดของรัสเซียอย่างไม่ต้องสงสัย

การปรากฏของวัตถุลักษณะนี้คาดหมายล่วงหน้าได้ก็จริง และมีการเผยแพร่ผลการพยากรณ์ต่อสาธารณะ แต่การที่มีความไม่แน่นอนของเวลาค่อนข้างสูง ทำให้การประกาศให้คนเฝ้ารอดูหรือเฝ้าระวังล่วงหน้าเป็นเวลานานยังไม่สามารถทำได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีความเสี่ยงที่จะผิดพลาดได้ง่าย เนื่องจากวัตถุเหล่านี้เคลื่อนที่เร็วเมื่อเทียบกับตำแหน่งบนพื้นโลก