งานชีวิต...สวัสดี ความทุกข์ยาก

โดย...ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ เครือข่ายพุทธิกา budnet.org

คำกล่าวทักทายในวัฒนธรรมตะวันตกที่เราคุ้นเคยคือ take care of yourself “ดูแลตัวเองนะ” หากพิจารณาให้ดี หมายถึงว่าในสถานการณ์ชีวิตต่างๆ ที่เข้ามา ความทุกข์ยากคือ เรื่องราวชีวิตที่เข้ามาเป็นเรื่องราวที่สร้างผลกระทบทำให้เราสูญเสียความสามารถในการรับมือ เราสัมผัสถึงความทุกข์ทรมาน เหน็ดเหนื่อย เครียด ไร้ซึ่งเรี่ยวแรง กำลังใจ ผลกระทบเช่นนี้บังคับทำให้เราต้องตอบโต้ หรือทำอะไรสักอย่างเพื่อจัดการกับความทุกข์ยากที่เข้ามา การดูแลตนเองในความหมายนี้จึงหมายถึงการกระทำอะไรก็ตามเพื่อเสริมสร้างความสามารถ เพื่อฟื้นคืน หรือเพื่อรักษาไว้ซึ่งความสามารถในการดูแลสุขภาพกายและใจ ดูแลสัมพันธภาพ การงานในชีวิตให้ยังคงเป็นไปด้วยดี ใช้ชีวิตและมีความสุขตามเงื่อนไข ปัจจัยแวดล้อม                 

เราทุกคนต่างต้องพานพบเรื่องราวความทุกข์ยาก และเราทุกคนก็ต้องสอบให้ผ่านความทุกข์ยากนั้นเพื่อที่จะอยู่เหนือและเอาชนะความทุกข์ยากนั้น เพราะตราบที่มีชีวิตเราต้องเจอเรื่องราวเช่นนี้เสมอ ความทุกข์ยากสร้างการเปลี่ยนแปลงให้กับเรา แต่ทำให้เราเปลี่ยนแปลงอย่างไร ขึ้นกับการเลือกของเราเอง เรื่องเล่าจิตวิทยานำเสนอชีวิตของหญิงสาวนางหนึ่งที่คร่ำครวญถึงความทุกข์ยากต่างๆ ที่เข้ามารุมเร้าในชีวิตให้พ่อของเธอฟัง แน่นอนว่าเธอคงคาดหวังว่าพ่อของเธอ หรือการบอกเล่าเรื่องราวนี้ จะก่อเกิดปาฏิหาริย์ทำให้ความทุกข์ยากนั้นเบาบางหรือหายไป เธออาจต้องการความเข้าใจ ความเห็นอกเห็นใจก็ได้ แต่พ่อของเธอต้องการให้บทเรียนอะไรบางอย่าง

พ่อขอให้เธอก่อเตาตั้งหม้อต้มน้ำ 3 ใบ ใบแรกใส่ผลแครอท ใบที่ 2 ใส่ไข่ดิบ ใบที่สามใส่เมล็ดกาแฟ และต้มจนน้ำเดือด จากนั้นพ่อขอให้เธอพิจารณาดูว่าเกิดอะไรขึ้นกับวัตถุดิบทั้ง 3 ชนิดในหม้อแต่ละใบ แน่นอนว่าหม้อใบแรกแครอทที่เคยดิบแข็ง เมื่อทดลองบีบจับ มันกลายเป็นแครอทที่สุก นิ่มเละ ไข่ดิบกลายเป็นไข่สุกที่แข็ง เนื้อในของไข่แปรรูปกลายเป็นของแข็งจากไข่เหลวในช่วงดิบๆ และหม้อที่สาม เมล็ดกาแฟดูไม่เปลี่ยนแปลงมาก แต่น้ำที่ต้มผ่านเมล็ดกาแฟให้กลิ่นหอมของน้ำกาแฟที่ออกมา 

ความร้อนก็เหมือนความทุกข์ยากที่ผ่านเข้ามาในชีวิต บางคนเลือกตอบสนองคล้ายผลแครอทด้วยการกลายสภาพจากสภาพแข็ง ดิบ มาเป็นสภาพนิ่ม เละ ความทุกข์ยากทำให้บางคนสูญสิ้นแก่นเนื้อหา กลายเป็นความเละเหลว ขณะที่บางคนเผชิญความทุกข์ยากที่ผ่านเข้ามาคล้ายไข่ดิบ จากสภาพไข่ที่เหลว พร้อมแตก กลายเป็นความแข็งนุ่มของเนื้อไข่ที่ต้มสุก ความทุกข์ยากที่เข้ามากลายเป็นโอกาสในการเปลี่ยนแปลง สร้างแก่นแกนเนื้อแท้ขึ้นมา และบางคนเลือกเผชิญความทุกข์ยากเหมือนเมล็ดกาแฟที่ภายนอกอาจดูไม่เปลี่ยนแปลง แต่ให้ผลลัพธ์ผ่านสารระเหย กลิ่น และสีที่ออกมาจากตัวเมล็ด ความทุกข์ยากก็ทำให้บางคนได้มีโอกาสแสดงคุณค่าและความสามารถออกมาโดยไม่รู้ตัวก็ได้

ความทุกข์ยากที่เข้ามาเป็นเสมือนหน้ากระดาษรองรับเรื่องราวชีวิต ท่าทีการตอบสนองของเราก็คือ เรื่องราวชีวิตที่เราเลือกขีดเขียนลงบนหน้ากระดาษชีวิตของเรา เราอาจตอบสนองความทุกข์ยากด้วยการกระทำแบบผลแครอท แบบไข่ดิบ หรือแบบเมล็ดกาแฟ ก็ขึ้นกับการเลือกและตัดสินใจของเรา ถ้าเราเลือกตอบสนองในทางสร้างสรรค์ ให้คุณประโยชน์ เรื่องราวชีวิตที่เราขีดเขียนให้กับตัวเราก็จะเป็นเรื่องราวสร้างสรรค์ สร้างคุณประโยชน์ให้กับผู้พบเห็น ตรงกันข้ามหากเราเลือกตอบสนองความทุกข์ยากในทางเลวร้าย เห็นแก่ตัว เรื่องราวชีวิตของเราที่เราขีดเขียนให้กับตนเองก็จะเป็นเรื่องความเห็นแก่ตัว ความเลวร้ายในการกระทำเพื่อเอาตัวรอด

และสิ่งสำคัญคือ เรื่องราวที่เราขีดเขียนลงไป ก็จะเป็นเรื่องราวของเราเอง เป็นการกระทำของเรา ตัวช่วยสำคัญคือ 1)การมีกัลยาณมิตร ซึ่งก็หมายถึงการมีสัมพันธภาพที่ดี มีคุณภาพกับบุคคลที่พึงคบหา ให้ประโยชน์และเกื้อกูลในทางจิตใจ การช่วยเหลือเอื้อเฟื้อ และ 2) การมีโยนิโสมนสิการ อันหมายถึงการมีความสามารถในการเรียนรู้ คิดนึกตรึกตรองอย่างมีสติปัญญา ทั้งสองปัจจัยเป็นทั้งตัวเสริมสร้างและตัวแก่นแกนของการรับมือความทุกข์ยากและตัวดำเนินชีวิต

ความทุกข์ยากอาจมาในรูปของเรื่องราวสัมพันธภาพ เรื่องราวของระบบสังคม สภาพแวดล้อม และอาจมาในรูปที่กระทบสุขภาพกาย-ใจของตัวบุคคล และดูเหมือนความทุกข์ยากก็หนักหนาสาหัสเรื่อยๆ การสร้างภูมิคุ้มกันชีวิตเพื่อรับมือความทุกข์ยากจึงเป็นบทบาทหน้าที่สำคัญของชีวิต

เริ่มต้นด้วยการเรียนรู้ ตั้งคำถามกับตนเอง เราคือใคร เราอยากให้ชีวิตเป็นเช่นใด และเราควรทำอย่างไรเพื่อให้ได้ชีวิตที่พึงปรารถนาตามข้อ 2) ปราศจากการตั้งคำถามตนเอง ทำความเข้าใจตนเอง เส้นทางชีวิตที่เป็นได้ของเราก็คือ ชีวิตที่เดินไปโดยไม่รู้คุณค่าชีวิตของตนเอง ไม่รู้คุณค่าชีวิตของคนอื่น เมื่อไม่รู้คุณค่าชีวิต เส้นทางชีวิตที่เป็นได้ก็คือ การเบียดเบียน

สวัสดี ...ความทุกข์ยาก