กระตุ้นเศรษฐกิจด้วยพลังงาน

โดย...ธีระชัย ภูวนาถนรานุบาล

ในช่วงเวลาที่ราคาพลังงานตกต่ำอย่างนี้ การมีนโยบายด้านพลังงานอย่างไรจึงจะดีที่สุดสำหรับประเทศ

พลังงานมีผลต่อเศรษฐกิจ 2 ด้านด้วยกัน ด้านที่หนึ่งคือการสำรวจและผลิตปิโตรเลียม ด้านที่สองคือการซื้อขายและจำหน่าย

ในด้านที่หนึ่ง การเปิดสำรวจรอบใหม่จะช่วยเพิ่มการลงทุนของภาคเอกชนซึ่งนำไปสู่การจ้างงาน และการจับจ่ายใช้สอยของแรงงานจะทำให้มีผลดีต่อเศรษฐกิจ

แต่ถ้าถามว่าผลดีต่อการจ้างงานในการลงทุนด้านที่หนึ่งด้านการสำรวจและผลิตดังกล่าวจะมีมากหรือน้อย

ตอบว่า มี แต่ไม่ถึงกับมากนัก เพราะการสำรวจและผลิตปิโตรเลียมเป็นธุรกิจที่เรียกว่าใช้สัดส่วนของทุนสูง เรียกว่า Capital Intensive ที่ใช้ลงทุนในเรื่องอุปกรณ์ เครื่องมือ ก็เป็นการนำเข้าเป็นส่วนใหญ่ เพราะประเทศไทยยังมีการผลิตด้านนี้ไม่มากนัก และแม้แต่งานบริการที่เกี่ยวข้องกับสำรวจและผลิต ไม่ว่าเรื่องที่เกี่ยวกับธรณีวิทยา หรือเกี่ยวกับการสนับสนุนสำรวจและผลิต ก็มักจะเป็นผู้ให้บริการต่างชาติ

ไทยจึงได้รับประโยชน์เพียงส่วนน้อย

ส่วนผลดีต่อการจ้างงานที่เกิดจากโครงการสำรวจและผลิตปิโตรเลียม จะมีได้เพียงระดับหนึ่งเท่านั้น เพราะสัดส่วนการจ้างแรงงานจะน้อย ดังนั้นถ้าใครไปขายฝันแก่ท่านผู้นำ อ้างว่าการเร่งเปิดสัมปทานรอบที่ 21 จะทำให้เกิดเงินลงทุนจำนวนมหาศาล ซึ่งจะมีผลดีต่อการจ้างงาน ก็ขอให้คิดใหม่นะครับ

แต่พลังงานที่จะมีผลต่อเศรษฐกิจมากจริงๆ คือด้านที่สอง คือพลังงานที่เข้าไปเป็นต้นทุนการผลิตของทุกๆ คน และด้านนี้แหละครับ ที่มีผลกระทบกว้างขวางมากทั้งทางบวกและทางลบ เพราะการผลิตสินค้าและบริการทุกชนิดจะมีต้นทุนพลังงานรวมอยู่ด้วย ไม่ว่าเป็นค่าไฟฟ้าที่ใช้เดินเครื่องจักรหรือโรงงาน หรือค่าน้ำมันและก๊าซที่ใช้ในการขนส่ง

กรณีถ้าหากต้นทุนพลังงานด้านนี้สูง ก็จะทำให้ราคาสินค้าสูงขึ้นไปด้วย ต้นทุนพลังงานจึงมีผลต่อความสามารถในการแข่งขันส่งออกโดยตรง และต้นทุนที่ต่ำลงหรือสูงขึ้นจึงจะมีผลกระตุ้นหรือกระตุกเศรษฐกิจที่กว้างขวางกว่าด้านที่หนึ่งอย่างมากมายหลายเท่า

ถามว่า นโยบายการบริหารพลังงาน ควรจะเป็นอย่างไร

นโยบายที่สนับสนุนเศรษฐกิจจะต้องทำให้ต้นทุนพลังงานที่แฝงอยู่ในทุกสินค้าและบริการลดลง ซึ่งจะมีเรื่องที่ต้องดำเนินการ 4 เรื่องด้วยกัน

เรื่องแรก ต้องลดอำนาจการผูกขาดของบริษัทพลังงานทุกขั้นตอน ไม่ว่าอำนาจผูกขาดในการรับซื้อก๊าซ อำนาจผูกขาดในการควบคุมการขนส่งก๊าซหรือน้ำมันหรืออำนาจผูกขาดในการผสมผลิตก๊าซโซฮอล์ เป็นต้น

เรื่องที่สอง ต้องเลิกการให้อัตรากำไรตายตัวแก่ธุรกิจพลังงานที่เอื้อประโยชน์แก่บริษัทพลังงานโดยไม่จำเป็นในการกำหนดสูตรราคาพลังงานต่างๆ ดังนั้น ทุกสูตรที่กำหนดต้องถอดผลประโยชน์เหล่านี้ออกไปให้หมด

เรื่องที่สาม ต้องเลิกมิให้กองทุนน้ำมันเก็บเงินจากผลิตภัณฑ์หนึ่งเพื่อไปช่วยอุดหนุนอีกผลิตภัณฑ์หนึ่ง เพราะเปิดให้มีค่าใช้จ่ายสิ้นเปลืองที่ไม่จำเป็น ทั้งนี้เดิมกองทุนมีวัตถุประสงค์เพียงแต่จะช่วยกันมิให้ราคาตลาดโลกที่ผันผวนสูงกระทบเข้ามาถึงผู้บริโภคในประเทศแบบไม่ทันตั้งตัวเท่านั้น

การอุดหนุนข้ามสายพันธ์ทำให้มีจุดรูรั่วผู้ที่ทำธุรกิจในผลิตภัณฑ์ที่ได้รับเงินอุดหนุนจะไม่จำเป็นต้องบริหารจัดการให้มีประสิทธิภาพให้ต้นทุนต่ำที่สุด เช่น จะใช้จ่ายค่าขนส่งสูงไปหน่อยก็ไม่เป็นไร เพราะกองทุนน้ำมันจะชดเชยให้เองดังนั้น วิธีทำให้ต้นทุนต่ำลง คือต้องยกเลิกการอุดหนุนข้ามสายพันธุ์ หรือต้องมีการตรวจสอบต้นทุนและการรั่วไหลอย่างเข้มงวด

เรื่องที่สี่ ต้องยกเลิกสิทธิพิเศษที่กลุ่มปิโตรเคมีได้รับในการใช้ก๊าซก่อนผู้อื่น แต่ควรเปลี่ยนเป็นบังคับให้ต้องนำเข้าก๊าซเองเป็นสำคัญ

การปฏิรูปในเรื่องขบวนการซื้อขายพลังงานทั้ง 4 เรื่องข้างต้น จะกระทบผลกำไรของบริษัทที่เกี่ยวข้องอยู่บ้างในการค้าขายจะต้องดิ้นรนต่อสู้มากกว่าเดิม และนักลงทุนทั้งไทยและต่างชาติที่ถือหุ้นอยู่ในบริษัทเหล่านี้คงจะไม่ชอบใจ แต่ผลดีจะเกิดขึ้นต่อเศรษฐกิจอย่างกว้างขวาง

ย้อนกลับไปด้านที่หนึ่ง ถามว่าควรเปิดสำรวจและผลิตรอบที่ 21 หรือไม่

ตอบว่า สมควรเปิดครับ แต่การเปิดอย่างไร จึงจะทำให้เกิดผลบวกต่อเศรษฐกิจกว้างขวางกว่าเดิม ทั้งนี้ เห็นอยู่แล้วว่า ในด้านการสำรวจและผลิตนั้น ถึงแม้จะมีเงินลงทุนของเอกชนจำนวนมาก แต่ผลประโยชน์จากเงินลงทุนดังกล่าวจะเกิดขึ้นแก่เอกชนเป็นสำคัญ ส่วนผลดีต่อการจ้างงานและต่อเศรษฐกิจจะไม่กว้างขวางเท่ากับด้านการซื้อขายและจำหน่าย

แต่ในด้านสำรวจและผลิตนั้น ผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นที่จะเข้ากระเป๋ารัฐนั้นจะมีนัยสำคัญอย่างมาก เพราะเป็นการเพิ่มพูนรายได้ของรัฐอย่างเต็มเม็ดเต็มหน่วย

ดังนั้น นโยบายพลังงานที่ดีจึงไม่ควรจะเน้นการประกวดโอ้อวดตัวเลขเงินลงทุนของเอกชนผู้สำรวจและผลิต แต่ควรจะเน้นการประกวดตัวเลขสัดส่วนผลประโยชน์ที่จะเกิดแก่รัฐสูงสุดแทน

และนี่คือเหตุผลว่า การให้สิทธิแก่ผู้สำรวจและผลิตในรูปแบบสัมปทานเหมือนเดิม จะไม่สามารถทำให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่รัฐมากเท่ากับการเปลี่ยนไปเป็นระบบสัญญาแบ่งปันผลผลิตโดยมีการประมูลแข่งขันกันเปิดเผย และในช่วงเวลาที่ราคาพลังงานต่ำอย่างนี้ รัฐจะสามารถปฏิรูปพลังงานพร้อมการจัดซื้อเสริมจากต่างประเทศได้โดยไม่มีปัญหาเกี่ยวกับความมั่นคง

ตัวอย่างการประมูล 4จี แสดงให้เห็นชัดเจนว่าการประมูลเปิดเผยจะทำให้ประโยชน์เกิดแก่รัฐสูงสุดอย่างไม่มีข้อสงสัย ทำไมจึงไม่นำมาใช้เรื่องพลังงาน