เศรษฐกิจฟื้นไม่ทัน ดันสงครามค่าเงินปะทุรอบใหม่

โดย...ชญานิศ ส่งเสริมสวัสดิ์

แค่เพียงเปิดปีวอกนี้มา วันที่ 4 ม.ค. ซึ่งเป็นวันทำการวันแรก ธนาคารกลางเวียดนามก็ปรับอัตราอ้างอิงค่าเงินด่องลง 0.03% เป็น 21,689 ด่อง/เหรียญสหรัฐ เป็นครั้งแรกนับตั้งแต่เดือน ส.ค. ตามมาด้วยธนาคารกลางจีน (พีบีโอซี) ปรับอัตราอ้างอิงค่าเงินหยวนลงอ่อนค่าที่สุดนับตั้งแต่ 24 พ.ค. 2011 เลยทีเดียว ท่ามกลางเศรษฐกิจโลกที่ชะลอตัว และไม่น่าจะฟื้นตัวทันในปี 2016 นี้

ความเคลื่อนไหวดังกล่าวสร้างความกังวลว่าสงครามค่าเงินจะปะทุขึ้นอีกรอบ

นับตั้งแต่ธนาคารกลางยุโรป (อีซีบี) ใช้นโยบายการซื้อคืนพันธบัตรมูลค่า 6 หมื่นล้านยูโร/เดือน (ราว 2.3 ล้านล้านบาท) ในเดือน มี.ค. 2015 ที่ผ่านมา ค่าเงินยูโรก็อ่อนค่าลงอย่างหนัก หลังจากนั้นไม่นานบรรดาธนาคารกลางต่างๆ ทั่วโลกก็ต่างปรับลดอัตราดอกเบี้ยจนส่งผลให้ค่าเงินอ่อนค่าลงกันทั้งนั้น

ความเคลื่อนไหวของอีซีบีเกิดขึ้นหลังการขยายการเข้าซื้อพันธบัตรของธนาคารกลางญี่ปุ่น (บีโอเจ) เป็น 80 ล้านล้านเยน/ปี (ราว 23 ล้านล้านบาท) เมื่อเดือน ต.ค. ส่งผลให้ค่าเงินเยนอ่อนค่าลงอย่างมาก และญี่ปุ่นก็เปิดเผยอย่างไม่ปิดบังเลยว่า ค่าเงินเยนที่อ่อนลงนั้น ช่วยเพิ่มรายได้ของภาคเอกชน

ค่าเงินที่อ่อนค่าลงนั้น ได้ประ
โยชน์เต็มๆ ในประเทศที่ส่งออกสินค้าเป็นหลัก เนื่องจากเมื่อแปลงค่าเงินกลับมาแล้ว จะได้เงินในสกุลในบ้านเพิ่มขึ้น ยกตัวอย่าง เมื่อก่อนขายสินค้า 1 เหรียญสหรัฐ ได้เงินกลับประเทศไทย 30 บาท แต่เมื่อค่าเงินบาทอ่อนค่าลง เมื่อขายสินค้า 1 เหรียญสหรัฐ ก็จะได้เงินกลับมาในรูปแบบ 36 บาท เป็นต้น

ดังนั้น แม้แต่ละประเทศจะไม่พูดออกมาโดยตรง แต่ท่ามกลางการส่งออกที่ร่วงลงอย่างหนัก การอ่อนค่าเงินจะช่วยเพิ่มศักยภาพการแข่งขันให้แก่ประเทศเหล่านั้น จนเกิดเป็นการ “แข่งกันอ่อนค่าเงิน” กันขึ้น หรือที่เรียกว่า “สงครามค่าเงิน” ซึ่งเคยเป็นปัจจัยหนึ่งที่ก่อวิกฤตค่าเงินเอเชียในช่วงปี 1997-1998 หรือที่คนไทยรู้จักกันดีในนามวิกฤตต้มยำกุ้ง

ชนวนสงครามครั้งใหญ่เกิดขึ้นเมื่อเดือน ส.ค.ที่ผ่านมา เมื่อพีบีโอซีปรับลดอัตราอ้างอิงค่าเงินหยวนลงราว 4.4% เมื่อเทียบกับเหรียญสหรัฐ ซึ่งเป็นปัจจัยหนึ่งที่กลายเป็นการฉุดค่าเงินของเอเชีย โดยเฉพาะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อย่างริงกิตมาเลเซียและเปโซของฟิลิปปินส์ให้อ่อนค่าลงไปอย่างมาก

อย่างไรก็ตาม เมื่อเศรษฐกิจโลกชะลอตัวและแรงซื้อในแต่ละประเทศไม่กระเตื้องขึ้น ย่อมหมายความว่า ต่อให้ขายสินค้าได้กลับมาในมูลค่าที่เพิ่มขึ้น แต่ถ้าไม่มีใครซื้อสินค้าเลย การอ่อนค่าเงินก็ไม่เป็นผลใดๆ โดยเฉพาะยามที่ตลาดใหญ่อย่างจีนและยุโรปต่างชะลอตัว จนธนาคารกลางของประเทศเหล่านั้นต้องงัดมาตรการการเงินออกมาช่วยเหลือ

อีซีบีออกมาตรการกระตุ้นด้วยการซื้อคืนพันธบัตรดังที่กล่าวมา ในขณะที่พีบีโอซีปรับลดอัตราดอกเบี้ยถึง 6 ครั้ง นับตั้งแต่เดือน พ.ย.ที่ผ่านมา เป็นหลักฐานที่แสดงให้เห็นว่าประเทศเหล่านี้ ซึ่งเป็นตลาดใหญ่ของประเทศส่วนใหญ่ กำลังดิ้นรนเพื่อกู้เศรษฐกิจ

อย่างไรก็ตาม เมื่อค่าเงินเหรียญสหรัฐเริ่มแข็งค่าขึ้นเรื่อยๆ จากการขึ้นอัตราดอกเบี้ยของธนาคารกลางสหรัฐ (เฟด) ค่าเงินหยวนที่กึ่งๆ ตรึงอยู่กับค่าเงินเหรียญสหรัฐก็ขยับแข็งค่าขึ้นตามไปด้วย พีบีโอซีจึงปรับลดอัตราอ้างอิงค่าเงินหยวนอีกครั้งลงต่ำสุดในรอบ 4 ปี ในช่วงเดือน ธ.ค.ที่ผ่านมา เพื่อให้ค่าเงินหยวนเป็นไปตามเคลื่อนไหวตามตลาดมากขึ้น ตามเงื่อนไขของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (ไอเอ็มเอฟ) ในการเอาหยวนเข้าเป็นหนึ่งในตะกร้าค่าเงิน

พร้อมกันนั้น พีบีโอซียังส่งสัญญาณที่จะยกเลิกการผูกค่าเงินเอาไว้กับเหรียญสหรัฐ โดยระบุว่าพีบีโอซีจะไม่พิจารณากำหนดค่ากลางค่าเงินเหยวนจากเหรียญสหรัฐเพียงอย่างเดียวอีกต่อไป แต่จะพิจารณาร่วมกับค่าเงินอื่นด้วย

ความเคลื่อนไหวของพีบีโอซีสร้างความกังวลว่าจะกลายเป็นการจุดชนวนสงครามค่าเงินครั้งใหม่ หลังจากที่ครั้งก่อนในเดือน ส.ค. จีนก็เป็นคนจุดชนวนให้ค่าเงินในตลาดเกิดใหม่ร่วงกันไปตามๆ กันเลยทีเดียว ในขณะที่จีนก็เป็นประเทศที่พึ่งพาการส่งออกมาโดยตลอด

อย่างไรก็ตาม จากการแสดงจุดยืนของพีบีโอซีในการอ่อนค่าเงินในครั้งนี้ ตลาดบางส่วนเชื่อถือว่าเป็นการขยับเพื่อปลดล็อกการตรึงค่าเงินหยวนเอาไว้กับเหรียญสหรัฐ ในขณะที่ประธานาธิบดีสีจิ้นผิง แสดงจุดยืนเมื่อเดือน ก.ย.ที่ผ่านมาว่า การปรับอัตราอ้างอิงเป็นไปเพื่อสร้างเสถียรภาพให้กับตลาด ไม่ใช่เพื่อสร้างศักยภาพการแข่งขันในการส่งออก

ในขณะเดียวกัน ด้านอีซีบีเองในการประชุมเมื่อต้นเดือน ธ.ค.ที่ผ่านมา ประกาศขยายระยะเวลาซื้อคืนพันธบัตรออกไปอีก 6 เดือน จากเดิมที่จะสิ้นสุดในเดือน ก.ย. 2016 เป็นสิ้นสุดเดือน มี.ค. 2017 พร้อมกับปรับลดอัตราดอกเบี้ยเงินฝากลงจากลบ 0.2% เป็นลบ 0.3%

การกระตุ้นของอีซีบีนั้นเรียกได้ว่า “น้อย” เมื่อเทียบกับที่ตลาดคาดหวังเอาไว้ โดยก่อนหน้าการประกาศดังกล่าว ผลสำรวจนักเศรษฐศาสตร์ของสำนักข่าวบลูมเบิร์ก 65% คาดการร์ว่าอีซีบีจะขยายมูลค่าการเข้าซื้อพันธบัตรเพิ่มเติม ซึ่งส่วนใหญ่ให้ไว้เพิ่มจาก 6 หมื่นล้านยูโร เป็น 8 หมื่นล้านยูโร (ราว 3.1 ล้านล้านบาท)

การกระตุ้นที่น้อยกว่าคาดส่งผลให้ค่าเงินยูโรแข็งค่าขึ้นถึง 2.6% เมื่อเทียบกับเหรียญสหรัฐ หลังจากที่เพิ่งอ่อนค่าลงไป ทั้งที่ก่อนการประกาศนโยบายช่วงสิ้นปี ค่าเงินยูโรเพิ่มร่วงลงไป ทุบสถิติต่ำสุดในรอบ 12 ปีครึ่ง เมื่อเทียบกับเงินเหรียญสหรัฐ เนื่องจากเมื่อ 20 พ.ย. มาริโอ ดรากี ประธานอีซีบี เพิ่งส่งสัญญาณกระตุ้นเศรษฐกิจเพิ่มไปหยกๆ สร้างความคาดหวังให้เกิดขึ้นในหมู่นักลงทุน

ดรากีให้เหตุผลว่าเชื่อมั่นต่อนโยบายปัจจุบันจะผลักดันให้อัตราเงินเฟ้อขึ้นไปถึง 2% ได้ และอีซีบียังมีช่องว่างให้กระตุ้นเพิ่มอีก

ภาคการผลิตของยูโรโซนเริ่มฟื้นตัว โดยดัชนีผู้จัดการฝ่ายจัดซื้อ (พีเอ็มไอ) ของยูโรโซนปรับตัวเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ มาตลอดทั้งปี 2015 และอยู่เหนือเส้นแบ่งดีกับแย่ที่ 50 จุดในทุกเดือน ซึ่งเดือน ธ.ค.คาดว่าจะอยู่ที่มากกว่า 53 จุดสูงที่สุดของปี

ขณะเดียวกัน การขึ้นอัตราดอกเบี้ยของเฟด ก็ทำให้ค่าเงินเหรียญสหรัฐแข็งค่าขึ้นเมื่อเทียบกับค่าเงินยูโร ในขณะที่คาดการณ์ว่าเฟดจะขึ้นอัตราดอกเบี้ยอย่างต่อเนื่องต่อไป ก็ยิ่งทำให้ค่าเงินเหรียญสหรัฐแข็งค่าขึ้นเมื่อเทียบกับค่าเงินยูโรเข้าไปอีก โดยที่อีซีบีไม่ต้องกระตุ้นเพิ่มเลย

ด้านญี่ปุ่นเองก็ประกาศคงนโยบายการซื้อคืนพันธบัตรมูลค่า 80 ล้านล้านเยนเอาไว้ แต่ขยายอายุพันธบัตรที่จะซื้อคืนแทน จาก 7-10 ปี เป็น 10-12 ปี จนตลาดพากันผิดหวังกันไปตามๆ กัน

อย่างไรก็ตาม เมื่อวันที่ 4 ม.ค.ที่ผ่านมา ฮารุฮิโกะ คุโรดะ ผู้ว่าการบีโอเจ ออกมาบอกว่า จะออกมาตรการกระตุ้นที่ใหญ่กว่าเดิม เพื่อไม่ให้อัตราเงินเฟ้อตกลงไป และเพื่อทำให้อัตราเงินเฟ้อขยายตัวไปถึงเป้าที่ 2% ให้ได้

แรงซื้อโลกที่ไม่ฟื้นตัว การอ่อนค่าเงินเพื่อเอื้อการส่งออกจึงแทบไร้ประโยชน์ ประกอบกับธนาคารกลางหลักๆ เขยื้อนตัวน้อยจนนักลงทุนผิดหวัง ทำให้แนวโน้มสงครามค่าเงินในช่วงปลายปีนี้เริ่มผ่อนไปบ้างแล้ว จนกว่าจะมีการเคลื่อนไหวใหญ่ๆ ซึ่งสามารถเป็นตัวจุดระเบิดให้เกิดสงครามค่าเงินขึ้นอีก