CG ในการซื้อกิจการ

โดย...สมผล ตระกูลรุ่ง

เรื่องราวการต่อสู้ระหว่างธรรมะกับอธรรม หรือฝ่ายเทพกับฝ่ายมาร ในนวนิยายกำลังภายใน เป็นความจริงที่มีอยู่คู่โลกมานานแล้ว เป็นเหมือนงูกับพังพอนที่ไม่อาจปรองดองกันได้

เรื่องราวของ CPALL กรณีกรรมการบริหารถูกลงโทษจากการใช้ข้อมูลภายในซื้อหุ้นสยามแม็คโคร ที่เป็นประเด็นร้อนในแวดวงนักลงทุน เป็นเหมือนการต่อสู้ระหว่างธรรมะกับอธรรม ที่ไม่ควรจะยอมให้จบลงได้ง่ายๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมื่อ CPALL ออกมาแถลงมติของคณะกรรมการตรวจสอบและกรรมการอิสระ ที่ยืนยันให้ผู้บริหารที่กระทำความผิดยังเป็นกรรมการบริหารต่อไป มติของกรรมการตรวจสอบและกรรมการอิสระเห็นว่า ผลงานที่ผ่านมารวมทั้งคุณสมบัติและประสบการณ์อันโดดเด่นของกรรมการบริหารเหล่านี้ หาคนทดแทนได้ยาก โดยพิจารณาเปรียบเทียบกับผลกระทบและประโยชน์ที่บริษัทจะได้รับแล้ว จึงมีมติไม่มีการเปลี่ยนแปลงผู้บริหาร ตามที่ถูกกดดันจากแวดวงนักลงทุน นอกจากนี้มติดังกล่าวยังแถมเรื่องการให้จัดตั้งคณะกรรมการบรรษัทภิบาล ตั้งผู้เชี่ยวชาญอิสระด้านบรรษัทภิบาลจากภายนอก รวมถึงที่ปรึกษากฎหมาย และให้มีการจัดอบรมให้ความรู้ด้านธรรมาภิบาลกับผู้บริหารของบริษัท

การอุ้มผู้บริหารในครั้งนี้ไม่ได้เหนือความคาดหมาย เพราะเจ้าของตัวจริงที่มีอำนาจเหนือกว่ากรรมการทั้งหลาย ได้ออกมาปกป้องตั้งแต่แรกแล้ว แต่นึกไม่ถึงว่าจะเป็นมติที่ออกจากคณะกรรมการตรวจสอบและกรรมการอิสระ ซึ่งมีหน้าที่ตรวจสอบ-ควบคุมผู้บริหารให้ปฏิบัติเป็นไปตามกฎหมายอย่างมีอิสระ

ในคู่มือการปฏิบัติงานของคณะกรรมการตรวจสอบของสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ ได้กำหนดอำนาจหน้าที่กรรมการตรวจสอบตาม พ.ร.บ.หลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ว่า คณะกรรมการตรวจสอบ มีอำนาจหน้าที่ทบทวนและสอบทานการปฏิบัติตามกฎระเบียบ โดยกฎบัตรของคณะกรรมการตรวจสอบระบุวัตถุประสงค์ไว้ว่า คณะกรรมการตรวจสอบเป็นคณะกรรมการอิสระที่จัดตั้งขึ้นเพื่อช่วยสนับสนุนคณะกรรมการ ในการกำกับดูแลและตรวจสอบการบริหาร การควบคุมภายใน การบริหารความเสี่ยงและธรรมาภิบาล รวมทั้งการจัดทำรายงานทางการเงินเพื่อให้การปฏิบัติงานและการเปิดเผยข้อมูลของสำนักงานเป็นไปอย่างโปร่งใสและน่าเชื่อถือ

สำหรับคณะกรรมการอิสระ มีหน้าที่ตรวจสอบการทำงานของทีมบริหารของบริษัท คอยแสดงความคิดเห็นสนับสนุนต่อนโยบายที่เป็นประโยชน์ต่อผู้ถือหุ้นหรือคัดค้านเมื่อเห็นว่าบริษัทอาจตัดสินใจผิดพลาด หรืออาจกระทบต่อประโยชน์ของผู้ถือหุ้น โดยกรรมการอิสระนั้น ต้องมีความเป็นอิสระจากการควบคุมของผู้บริหารผู้ถือหุ้นรายใหญ่ และต้องไม่มีส่วนเกี่ยวข้องหรือมีส่วนได้เสียกับการตัดสินใจของทีมบริหาร

มติของคณะกรรมการตรวจสอบและกรรมการอิสระดังกล่าว เท่ากับเป็นการถือผลประโยชน์ของบริษัทมากกว่า ธรรมาภิบาล มากกว่าการปฏิบัติตามกฎหมาย

คณะกรรมการตรวจสอบและกรรมการอิสระ มีหน้าที่ควบคุมให้ผู้บริหารปฏิบัติอยู่ในกรอบของกฎหมาย และเป็นไปตามหลักธรรมาภิบาล โดยไม่มีหน้าที่ทำมาหากิน ไม่มีหน้าที่หากำไรหรือหาเงิน หรือดำเนินนโยบายของธุรกิจเพื่อแสวงหาประโยชน์ให้บริษัท อันเป็นอำนาจหน้าที่ของผู้บริหาร เป็นการแบ่งหน้าที่กันทำ ด้วยหลักการดุลคานอำนาจกัน

หากผู้บริหารของบริษัทแสวงหากำไรให้กับบริษัทด้วยการกระทำที่ผิดกฎหมาย ไปแอบขายยาบ้าหรือไปร่วมกับนักการเมืองทุจริตคอร์รัปชั่น ฉ้อราษฎร์บังหลวง ตั้งแชร์ลูกโซ่คดโกงเงินจากชาวบ้าน ซึ่งจะสร้างผลกำไรให้กับบริษัทอย่างมากมายมหาศาล หากยึดถือตามเหตุผลของคณะกรรมการตรวจสอบและกรรมการอิสระดังกล่าวเป็นหลักแล้ว ก็จะยังปกป้องกันต่อไป กระนั้นหรือ

ยิ่งไปกว่านั้น มติของคณะกรรมการตรวจสอบและกรรมการอิสระที่ให้ตั้งคณะกรรมการบรรษัทภิบาลขึ้น โดยให้จัดอบรมให้ความรู้กับผู้บริหาร ให้ปฏิบัติอยู่ในกรอบธรรมาภิบาล ไม่ทำผิดกฎหมาย เป็นมติที่เท่ากับยอมรับว่า ที่ผ่านมาผู้บริหารของบริษัทไม่รู้กฎหมาย ไม่มีธรรมาภิบาล ยอมรับว่าที่ผู้บริหารถูกลงโทษไปนั้นเพราะไม่รู้ว่าเป็นการกระทำผิดกฎหมายจริงๆ 

ถ้าคนระดับผู้บริหารบริษัทมหาชนขนาดใหญ่อย่างนี้ยังไม่รู้ว่าอะไรผิดอะไรถูก อะไรคือธรรมาภิบาล แล้วจะเป็นผู้บริหารองค์กรในตลาดหลักทรัพย์ฯ ได้อย่างไร ความสำนึกในการทำตามกฎหมายและธรรมาภิบาลนั้น ถึงจะสอนกันทุกวันก็ไม่ได้ผล หากขาดจิตสำนึกของตนเอง

กรรมการในตลาดหลักทรัพย์ฯ ส่วนใหญ่จะผ่านหลักสูตรสมาคมส่งเสริมสถาบันกรรมการบริษัทไทย (IOD) มาแล้วทั้งสิ้น ซึ่งหลักสูตรแรกของ IOD นั้น จะเน้นเรื่องธรรมาภิบาล มีตัวอย่างมากมายในต่างประเทศที่บริษัทใหญ่ต้องล้มเลิกกิจการเพราะขาดธรรมาภิบาล จึงไม่น่าเชื่อว่าผู้บริหารของ CPALL จะไม่รู้ว่าอะไรผิดกฎหมาย หรือไม่รู้หลักธรรมาภิบาล

โดยเฉพาะอย่างยิ่ง คุณก่อศักดิ์ ในฐานะ CEO ของ CPALL นั้น ได้สร้างภาพ CPALL ด้วยการนำหลักธรรมนำองค์กร ชักชวนให้พนักงานนำหลักธรรมของพระพุทธองค์มาปรับใช้ในการบริหารองค์กร ถึงขนาดยกวัดมาไว้ที่เซเว่นฯ ในขณะเดียวกันก็ส่งเสริมให้พนักงานเล่นหมากล้อมหรือโก๊ะ ซึ่งเป็นกลยุทธ์ขั้นสูงที่นำมาประยุกต์ใช้ในการสยายอาณาจักร จนได้รับ 2 รางวัลเมื่อปี 2553 คือ รางวัลผู้บริหารสูงสุดยอดเยี่ยม และ CEO ยอดเยี่ยม

ผู้บริหารที่ได้รางวัลมาอย่างนี้จะไม่รู้กฎหมาย ไม่รู้หลักธรรมาภิบาลได้อย่างไร เว้นแต่จะได้รางวัลจากการสร้างภาพได้อย่างแนบเนียนจนกรรมการตามไม่ทัน

ในบรรดาบริษัทยักษ์ใหญ่ในตลาดหลักทรัพย์ฯ ภาพที่เราเห็นอยู่อาจไม่ใช่ของจริง กรณี Insider ของ CPALL คงไม่ใช่ครั้งแรก และจะไม่ใช่ครั้งสุดท้าย เบื้องหลังธรรมาภิบาลที่เราเห็นๆ กันอยู่ อาจมีเรื่องที่เราคาดไม่ถึงซ่อนอยู่เบื้องหลัง การใช้ข้อมูลภายในซื้อหุ้นไว้ล่วงหน้า อาจเป็นกลยุทธ์หนึ่งของการเริ่มต้นซื้อกิจการก็ได้ และเมื่อใดก็ตามที่เกิดปัญหา ถูกจับได้ สิ่งที่บริษัทใหญ่ๆ เหล่านี้มักจะทำกันคือ พยายามไม่ให้คนวิจารณ์ จ้างนักวิชาการดังๆ ระดับดอกเตอร์ให้ข่าวสนับสนุน เพื่อให้สังคมเห็นว่าไม่ได้เป็นการกระทำผิด หรือเป็นความผิดเล็กน้อย หรือไม่ก็ “เป็นการบกพร่องโดยสุจริต” นอกจากนี้ยังใช้วิธีการครอบงำสื่อโดยใช้งบโฆษณาเป็นเครื่องมือ หากสื่อใดไม่เชื่อฟังก็จะงดโฆษณา อันเป็นวิธีการเดียวกับนักธุรกิจการเมือง

ธุรกิจที่ทำกำไรได้อย่างรวดเร็วมั่นคง คือธุรกิจผูกขาด การซื้อกิจการใหญ่ๆ เป็นการขยายอาณาจักรธุรกิจอย่างรวดเร็ว และวิธีการซื้อธุรกิจของกลุ่มเจ้าสัวเหล่านี้ จะซื้อเฉพาะธุรกิจใหญ่ๆ ที่มีส่วนแบ่งตลาดจำนวนมากๆ และยังคงปล่อยให้มีกิจการเดียวกันที่เล็กๆ ซึ่งไม่มีทางต่อสู้กันในทางธุรกิจได้ เพื่อเป็นข้ออ้างว่าไม่ได้เป็นธุรกิจผูกขาด

อันเป็นหลักการของหมากล้อมหรือโก๊ะนั่นเอง