'พูคาฟาร์ม' อนาคตของป่าต้นน้ำน่าน

โดย...ชลลดา อิงศรีสว่าง

การหดหายของพื้นที่ป่าในประเทศไทยอย่างรวดเร็ว นำมาสู่ปัญหาภัยธรรมชาติมากมายหลายรูปแบบโดยเฉพาะภัยแล้ง เพราะป่าต้นน้ำถูกตัดโค่นลง เพื่อปลูกพืชเศรษฐกิจระยะสั้น เช่น ข้าวโพด ซึ่งมีนายทุนเข้าไปรับซื้อให้เงินกู้แจกจ่ายเมล็ดพันธุ์แบบครบวงจร

ป่าต้นน้ำของแม่น้ำน่าน ซึ่งเป็นแหล่งน้ำสำคัญ 1 ใน 4 สายที่ไหลลงมารวมเป็นแม่น้ำเจ้าพระยา กำลังโดนบุกรุกทำลายจากการตัดป่า เพื่อปลูกพืชเศรษฐกิจจนน่าใจหายและหากปล่อยไว้จะเป็นปัญหาหนักในอนาคต

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มีพระราชดำรัสเรื่องป่าน่านว่า ในสมัยที่เสด็จพระราชดำเนินมาที่น่านครั้งแรก ทรงประทับเฮลิคอปเตอร์ มองลงมาป่าน่านเขียวทึบ แต่ปัจจุบันเสด็จฯ มาน่าน เห็นว่าภูเขาหัวโล้น ต้นไม้หายไปเยอะ จนมีพระราชดำริให้ทำโครงการรักษ์ป่าน่านขึ้น เพื่อรักษาป่าต้นน้ำไว้ โดย บัณฑูร ล่ำซำ ประธานกรรมการ ธนาคารกสิกรไทย เป็นผู้น้อมรับสนองพระราชดำรินี้

สิ่งที่ บัณฑูร ต่อสู้มาตลอดในการรักษ์ป่าน่าน คือความยากจนของชาวบ้านและความโลภของนายทุน

 

“ถ้าจะให้เขาเลิกตัดป่าอย่างยั่งยืนก็ต้องหาอาชีพให้ชาวบ้านทำ ซึ่งขณะนี้กำลังคิดอยู่ว่าจะทำอย่างไร” บัณฑูร กล่าว

ความคิดที่จะรักษาป่าอย่างยั่งยืน กลายมาเป็นการตั้งบริษัท พูคาฟาร์ม ขึ้น เพื่อประกอบกิจการทางการเกษตรกรรม ซึ่งพูคาฟาร์มที่พื้นที่ใน อ.ร้องกวาง จ.แพร่ บนพื้นที่กว่า 20 ไร่ 

แนวคิดของฟาร์มแห่งนี้ตั้งขึ้นเพื่อทดลองปลูกพืช เลี้ยงสัตว์ และทำเกษตรผสมผลาญแบบปลอดสารพิษ ยึดหลักการของเศรษฐกิจพอเพียงเป็นฟาร์มตัวอย่างเพื่อที่จะนำมาส่งเสริมอาชีพให้ชาวบ้าน ชาวเขา ทำทดแทนการตัดป่าเพื่อปลูกข้าวโพด

สำหรับเทคโนโลยีการเกษตรที่นำมาใช้ในฟาร์มนี้ ได้รับการถ่ายทอดจากมูลนิธิชัยพัฒนา ที่ส่งเจ้าหน้าที่มาให้คำแนะนำและช่วยเหลือในด้านต่างๆ เพื่อแก้ไขปัญหาด้านการผลิตในช่วงแรก

ฟาร์มตัวอย่างนี้มีการขุดบ่อเก็บน้ำ ปลูกข้าวไรซ์เบอร์รี่ เลี้ยงวัวและควาย ที่ได้มาจากการไถ่ชีวิตโคกระบือ เลี้ยงเป็ดไก่ ปลูกผัก ปลูกหญ้า กล้วย มะนาว พืชผักสวนครัวทุกประเภท ผลผลิตที่ได้จากฟาร์มนี้จะขายให้กับโรงแรมพูคาน่านฟ้า เพื่อใช้ประกอบอาหารให้ผู้มาเข้าพักที่โรงแรมรับประทานทั้งหมด

 

ช่วงแรกของการทดลองปลูกข้าว เมื่อได้ผลผลิตชุดแรก บัณฑูรได้ไปร่วมเกี่ยวข้าวเอง โดยผลผลิตชุดแรกนั้นได้นำข้าวไรซ์เบอร์รี่มาบรรจุถุงแจกเป็นของขวัญปีใหม่ให้กับผู้บริหารธนาคารนำไปรับประทาน

ผลผลิตที่ได้จากฟาร์มแห่งนี้ยังไม่ได้จำหน่ายให้กับบุคคลทั่วไปหรือผลิตในเชิงธุรกิจ เนื่องจากบัณฑูรมุ่งที่จะใช้เป็นที่ทดลองเมื่อได้ผลดีแล้ว จึงจะนำไปเผยแพร่ให้กับชาวบ้านนำไปปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์บ้าง นอกจากผลผลิตจะสามารถบริโภคได้เอง โดยไม่ต้องไปซื้อหายังมีส่วนเกินที่จะนำมาขายให้ด้วย

บัณฑูรยังคิดหาตลาดให้กับชาวบ้านที่จะเปลี่ยนจากการบุกรุกพื้นที่ป่ามาปลูกพืชอื่นแทน ซึ่งจะทำให้สามารถมีอยู่มีกินได้อย่างยั่งยืนกว่าทำไร่ข้าวโพดที่จะต้องย้ายพื้นที่ไปเรื่อย หากไม่มีน้ำ หรือต้องใช้พื้นที่มากขึ้นหากต้องการให้ได้ผลผลิตมากๆ นั่นหมายถึงการบุกรุกตัดไม้ทำลายป่าเพิ่มขึ้น

พูคาฟาร์มยังดำเนินการทดลองทำเกษตรผสมผสานแบบธรรมชาติปลอดสารเคมี ซึ่งถือว่าเป็นแนวทางการทำเกษตรที่ยั่งยืน

เวลา 2 ปี ที่ฟาร์มทดลองแห่งนี้ได้เปิดดำเนินการ ผลผลิตที่ได้ยังไม่น่าพอใจ ในปีนี้พูคาฟาร์มจะเปลี่ยนจากปลูกข้าวไรซ์เบอร์รี่ ไปปลูกข้าวญี่ปุ่น ซึ่งเป็นข้าวที่ได้รับความนิยมบริโภคมากขึ้น และผลผลิตยังสามารถจำหน่ายได้ราคาดีหากคุณภาพที่ได้ทัดเทียมกับที่ปลูกในญี่ปุ่น

ความพยายามรักษาป่าต้นน้ำน่าน ที่บัณฑูรดำเนินการต่อสู้กับระบอบทุนนิยม ยังดำเนินการต่อไปถึงจะยังไม่ชนะ แต่ก็มีแนวโน้มที่ชาวบ้านจะเข้าใจมากขึ้น อีกไม่นานคงจะได้เห็นการถ่ายทอดเทคโนโลยีการเกษตรจากภูคาฟาร์มสู่ชาวไร่ เพื่อคืนผืนป่าให้กับต้นน้ำน่านอย่างยั่งยืน