พระราชวังกรุงศรีอยุธยา กับรูปแบบจินตนาการ

โดย...ส.สต

กรมศิลปากร โดยความร่วมมือกับบริษัท ปตท.สำรวจและผลิตปิโตรเลียม (ปตท.สผ.) จัดสร้างรูปแบบพระราชวังกรุงศรีอยุธยา จากการสันนิษฐานให้เป็นสื่อการเรียนรู้ เพื่อการอนุรักษ์มรดกไทย มรดกโลก

ศาสตราจารย์ ดร.สันติ เล็กสุขุม ซึ่งเป็นผู้เนรมิตรูปแบบความอลังการของปราสาท พระราชวังแห่งกรุงศรีอยุธยา บอกว่า งานนี้ต้องการให้ผู้มาเยี่ยมชมรูปลักษณ์ (พระราชวัง) จะได้ใคร่รู้อดีตและเพลิดเพลินกับจินตนาการ โดยไม่ต้องการให้เชื่อตามที่เห็น เมื่อดูแล้วตั้งคำถาม แปลว่าดูแล้วคิด ทั้งนี้เพราะทั้งหมดนั้นทำตามจินตนาการ สันนิษฐาน และจากข้อมูลที่ได้มาจากการศึกษาและค้นคว้าจากผู้เชี่ยวชาญคืออาจารย์ ประทีป เพ็งตะโก ผู้อำนวยการสำนักศิลปากรที่ 3 จ.พระนครศรีอยุธยา โดยอาจารย์สันติ บอกว่า ท่านชื่นชมงานเขียนของ ประทีป เพ็งตะโก มาก

ประทีป เพ็งตะโก ผู้อำนวยการสำนักศิลปากรที่ 3 จ.พระนครศรีอยุธยา กล่าวว่า ข้อมูลตามเอกสารนั้นเป็นข้อมูลวังหลวงตามประวัติศาสตร์ระดับ 1 ที่ได้จากเอสารไทยและต่างชาติที่บันทึกไว้ แต่ของไทยค่อนข้างจำกัดเพราะถูกเผาสิ้นไปเมื่อเสียกรุง พ.ศ. 3210 และต่อมาหลักฐานต่างๆ เช่น โครงสร้างที่เป็นอิฐถูกรื้อไปสร้างกรุงเทพฯ ที่เสียหายหนักเมื่อกรมการศาสนาประมูลขายอิฐอยุธยา จึงมีการรื้อทำลายเกือบหมด

โบราณสถานอยุธยาได้รับการดูแลอย่างดีอีกครั้งเมื่อ พ.ศ. 2499 โดยจอมพล ป.พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีในสมัยนั้น ให้บูรณะพระนครศรีอยุธยาอย่างจริงจัง ขณะที่กรมศิลปากรขึ้นทะเบียนพื้นที่ 800 ไร่ พัฒนาเป็นนครประวัติศาสตร์ ส่วนการบูรณะได้ทำมาตลอด ถึงปัจจุบันเดินหน้าเพียง 20-30 เปอร์เซ็นต์เท่านั้น

การที่บริษัท ปตท.สผ.ทำโครงการสื่อการเรียนรู้ขึ้นมา ช่วยให้คนเห็นความเจริญรุ่งเรืองในอดีตพอสมควร และได้อาจารย์สันติ เล็กสุขุม ช่วยวิเคราะห์ จึงได้หุ่นจำลอง (พระราชวัง) ขึ้นมา 

ศิริพร โกมลภิส ผู้จัดการอาวุโส ฝ่ายโครงการเพื่อสังคม บริษัท ปตท.สผ. กล่าวว่า บริษัททำโคงการเพื่อสังคม รักษ์มรดกไทย มรดกโลก โดยทำกิจกรรมในพื้นที่ที่ UNESCO ประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก เช่น ที่เขาใหญ่ และจังหวัดอื่นๆ ซึ่งทำมา 8 ปี แต่มาทำจริงเมื่อ 3 ปีที่ผ่านมา เน้นสื่อการเรียนรู้โดยใช้งบประมาณไปประมาณ 85 ล้านบาท

สำหรับที่พระนครศรีอยุธยาได้สร้างอาคารคลุมสื่อการเรียนรู้พระราชวังหลวง แห่งกรุงศรีอยุธยา ป้ายอธิบายความสำคัญของวังโบราณ รวมทั้งทางเดินเพื่อศึกษา โดยจะส่งมอบให้กรมศิลปากรวันที่ 24 ธ.ค. 2558

ประทีป เพ็งตะโก (ซ้าย) และ สันติ เล็กสุขุม (ขวา)

 

พระราชวังที่กรมศิลปากร และบริษัท ปตท.สผ. พิมพ์เผยแพร่โดยย่อ มีดังนี้

พระราชวังแห่งกรุงศรีอยุธยาตั้งแต่แรกสถาปนาเป็นราชธานี (พ.ศ. 1893) ผ่านมายาวนานกว่า 400 ปี ย่อมมีงานทำนุบำรุง เปลี่ยนแปลง รื้อถอน รวมทั้งงานก่อสร้างเพิ่มเติมอีกมาก คือข้อผันแปรสำคัญในการศึกษารูปแบบสถาปัตยกรรม งานปลูกสร้างด้วยไม้ ย่อมเสื่อมสภาพ มีการรื้อถอน งานก่ออิฐซึ่งถาวรทนทานกว่า ก็มีข้อจำกัดด้วยสภาพชำรุดตามกาลเวลา คือที่มาของความเปลี่ยนแปลง ทั้งงานซ่อมแซม การปลูกสร้าง หรือปรับปรุง เพื่อให้เหมาะสมแก่การใช้งานตามยุค ตามสมัยนิยมที่เปลี่ยนผันเรื่อยมา จนสิ้นยุคของราชธานี

พระที่นั่งจักรวรรดิ์ไพชยนต์

สร้างเมื่อ พ.ศ. 2175 รัชกาลสมเด็จพระเจ้าปราสาททองตั้งอยู่ในพื้นที่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของพระราชวัง ใกล้วัดพระศรีสรรเพชญ์ มีประวัติการใช้งานมาจนถึงปลายสมัยอยุธยา และคงถูกทำลายเสียหายคราวสงครามเสียกรุงครั้งสุดท้าย พ.ศ. 2310

พระที่นั่งวิหารสมเด็จ

พระที่นั่งองค์นี้อยู่ในเขตพระราชวังชั้นกลาง เอกสารเก่าระบุว่า เมื่อ พ.ศ. 2186 สมเด็จพระเจ้าปราสาททองโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นใหม่ หรือบูรณะพระที่นั่งที่มีอยู่ก่อน ชื่อว่าพระที่นั่งมังคลาภิเษกซึ่งชำรุดเสียหายมากเพราะต้องอสุนีบาต เสียหายทรุดโทรมลงคราวสงครามเสียกรุงครั้งที่ 2 อันเป็นสงครามครั้งสุดท้ายของกรุงศรีอยุธยา

พระที่นั่งสรรเพชญ์ปราสาท

สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระที่นั่งองค์นี้เมื่อ พ.ศ. 1991 เป็นพระที่นั่งรุ่นแรกที่สร้างในเขตพระราชวังใหม่

ยุครัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4 มีพระราชดำริให้ฟื้นฟูกรุงเก่าและโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระที่นั่งขึ้นใหม่ บนซากฐานเดิมของพระที่นั่งสรรเพชญ์ปราสาท แต่ไม่แล้วเสร็จ รัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้รื้อออก แล้วสร้างพระที่นั่งชั่วคราวขึ้นแทนเพื่อใช้ในพระราชพิธีรัชมังคลาภิเษกเมื่อ พ.ศ. 2450 ครั้งนั้นโปรดเกล้าฯ ให้สำรวจศึกษาบูรณะซากปรักหักพังในพระราชวังแห่งนี้ด้วย

พระที่นั่งสุริยาสน์อมรินทร์

พระที่นั่งองค์นี้สร้างขึ้นในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง เมื่อ พ.ศ. 2179 ใช้เป็นพระราชมณเฑียรที่ประทับในคราวโปรดเกล้าฯ ให้ขยายกำแพงวังออกไปทางทิศเหนือ ด้านแม่น้ำลพบุรี สมเด็จพระเจ้าเอกทัศน์ พระเจ้าแผ่นดินองค์สุดท้ายของกรุงศรีอยุธยา เคยประทับ ณ พระที่นั่งแห่งนี้

เอกสารสมัยรัชกาลที่ 1 แห่งราชวงศ์จักรี ระบุว่า พระที่นั่งองค์นี้เป็นต้นแบบสำหรับงานก่อสร้างพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง กรุงเทพฯ

พระที่นั่งบรรยงค์รัตนาสน์

พระที่นั่งบรรยงค์รัตนาสน์ ตั้งอยู่ในเขตพระราชฐานชั้นใน สร้างในรัชกาลสมเด็จพระเพทราชา (ราว พ.ศ. 2233) ภายในบริเวณมีบ่อน้ำพุ อ่างเลี้ยงปลา พระที่นั่งกลางสระเพื่อทรงฟังเทศน์มหาชาติ และมีพระที่นั่งดูดาว เป็นต้น

พระที่นั่งตรีมุข

รัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระที่นั่งตรีมุขบนซากฐานเดิมที่เคยเป็นที่ตั้งพระที่นั่งเบญจรัตน์มหาปราสาท ที่สร้างสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ พระที่นั่งตรีมุขนี้ใช้เป็นที่ประกอบพิธีบวงสรวงอดีตพระมหากษัตริย์กรุงศรีอยุธยา ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพระราชพิธีรัชมังคลาภิเษกใน พ.ศ. 2450 และเป็นที่ประทับ (ของ ร.5) เมื่อเสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรโบราณสถาน และทรงใช้รับรองพระราชอาคันตุกะด้วย ในรัชกาลปัจจุบันได้ใช้ในงานพระราชพิธีสำคัญอีกหลายครั้ง

อย่างไรก็ตาม เมื่อเข้าไปยังอาคารสื่อเรียนรู้ ขอให้ดูด้วยความเพลิดเพลิน แต่อย่าเชื่อ ยกเว้นชื่อเท่านั้นที่เป็นของจริง ที่เหลือเกิดจากจินตนาการและสันนิษฐาน ชะเอย