เส้นทางสายไหมลุ่มน้ำโขง เชื่อมร้อยวัฒนธรรมอินโดจีน

โดย...จักรพันธ์ นาทันริ

จีนนั้นมีนโยบายที่จะฟื้นเส้นทางสายไหมแห่งศตวรรษที่ 21 เชื่อมโยงการค้าจากอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ผ่านจีน ตะวันออกกลางไปถึงยุโรป ย้อนรอยเส้นทางสายไหมแต่ครั้งโบราณ เพียงแต่สินค้าจากโลกตะวันออกปัจจุบันนี้ หาใช่แต่ผ้าไหม แต่ยังมากด้วยสินค้าอื่นๆ อีกมากมาย

แต่สำหรับอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ซึ่งรู้จักการทอผ้าไหมมาแต่ครั้งโบราณ ประกอบด้วย เวียดนาม กัมพูชา ลาว ไทย เมียนมา และจีน ทุกประเทศล้วนแต่รู้จักการทอผ้าไหมมานานนับพันปีแล้ว

สำหรับประเทศไทย นักโบราณคดีพบหลักฐานเกี่ยวกับผ้าไหมที่แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง จ.อุดรธานี ที่บ่งชี้ว่ามีการใช้ผ้าไหมเมื่อ 3,000 ปีก่อน ผ้าไหมไทยเป็นผ้าไหมที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว แตกต่างจากผ้าไหมทั่วไป มีความแวววาวเป็นมันเลื่อม เนื้อผ้าฟูไม่เรียบ อ่อน นุ่ม มีน้ำหนักใน พ.ศ. 2502 นักออกแบบชาวฝรั่งเศสได้ใช้ผ้าไหมทำการออกแบบและตัดเย็บฉลองพระองค์ของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ครั้งเสด็จเยือนประเทศสหรัฐอเมริกาอย่างเป็นทางการ ถือได้ว่าเป็นการเปิดโอกาสผ้าไหมของไทยสู่ตลาดต่างประเทศ หลังจากนั้นพระองค์ได้ทรงประชาสัมพันธ์ผ้าไหมไทยให้เป็นที่รู้จักของผู้นิยมผ้าไหมทั่วโลกอย่างต่อเนื่องเรื่อยมา

จ.ขอนแก่น เป็นจังหวัดหนึ่งที่ประชาชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพด้านการเกษตร และหลังจากว่างเว้นจากฤดูกาลเก็บเกี่ยวแล้ว ประชาชนส่วนหนึ่งนิยมทอผ้าไหมเป็นอาชีพเสริมนำรายได้เข้าสู่ครอบครัว ชุมชน และจังหวัด ปีละหลายร้อยล้านบาท

ทั้งนี้ จากข้อมูลในปี 2555 ที่ผ่านมา จ.ขอนแก่น มีรายได้จากการจำหน่ายผ้าไหมมากถึง 360,113,900 บาท ทั้งหมดเป็นผ้าไหมที่ผลิตขึ้นจาก อ.ชนบท โดยเฉพาะผ้าไหมมัดหมี่หน้านาง หรือผ้าปูม ซึ่งเป็นเอกลักษณ์อย่างหนึ่งของผ้าไหมชนบทสืบทอดมาไม่ต่ำกว่า 100 ปี หรืออาจจะมีมาตั้งแต่เริ่มตั้งเมืองชนบท คือ ประมาณ 200 กว่าปีมาแล้ว

ด้วยความโดดเด่นของผ้าไหมซึ่งเป็นสินค้าพื้นเมือง จ.ขอนแก่น ได้จัด “งานไหมขอนแก่น” ต่อเนื่องกันมาแล้ว 36 ปี และในปี 2558 ประเทศไทยก็จะก้าวเข้าสู่ประชาคมอาเซียน ดังนั้นเพื่อเป็นการพัฒนาและยกระดับงานไหมขอนแก่น ให้เป็นงานที่จะก้าวสู่สากล จึงมีแนวคิดที่จะปรับปรุงพัฒนาและยกระดับรูปแบบงานไหมขอนแก่นให้เป็นงานที่จะก้าวสู่ระดับสากล ภายใต้ชื่องาน “เทศกาลไหมนานาชาติ ประเพณีผูกเสี่ยว และงานกาชาดจังหวัดขอนแก่น” ระหว่างวันที่ 29 พ.ย.-10 ธ.ค. รวม 12 วัน ที่บริเวณสนามหน้าศาลากลางจังหวัดขอนแก่น

กำธร ถาวรสถิตย์ ผวจ.ขอนแก่น กล่าวว่า จ.ขอนแก่น ถือเป็นแหล่งผ้าไหมไทยที่มีมาก และสวยงามที่สุดของประเทศไทย เพื่อยกระดับผ้าไหมของ จ.ขอนแก่น ให้เป็นที่รู้จักในระดับนานาชาติ เพื่ออนุรักษ์ประเพณีผูกเสี่ยว ซึ่งเป็นประเพณีพื้นบ้านที่สืบทอดกันมายาวนานจนเป็นวัฒนธรรมของท้องถิ่นที่แสดงออกถึงความรัก ความผูกพันประดุจเพื่อนรักเพื่อนตายกัน รวมทั้งเผยแพร่ชื่อเสียง แหล่งท่องเที่ยวของ จ.ขอนแก่น ให้เป็นที่รู้จักของนักท่องเที่ยวทั้งไทยและต่างประเทศ และเพื่อหารายได้ให้เหล่ากาชาดจังหวัด

“งานเทศกาลไหมขอนแก่นวันนี้ได้มีการยกระดับสู่การจัดงานในระดับสากล แต่ยังคงอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมประเพณีของชาวขอนแก่น การยกระดับงานไหมสู่ความเป็นนานาชาติ จึงได้ประสานการทำงานร่วมทุกฝ่าย โดยเฉพาะกับสถาบันเพื่อความร่วมมือพัฒนาเศรษฐกิจลุ่มน้ำโขง และสถานกงสุล ลาว จีนและเวียดนาม ที่ตั้งอยู่ใน จ.ขอนแก่น ในการเชิญประเทศสมาชิกในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ประกอบด้วย จีน ลาว เวียดนาม เมียนมา กัมพูชาและไทย เข้ามาจับคู่ธุรกิจการค้าเรื่องเส้นทางสายไหมลุ่มน้ำโขง”

นอกจากจะใช้โอกาสนี้ในการส่งเสริมความร่วมมือ ส่งเสริมการทำธุรกิจร่วมกันของนักลงทุนในกลุ่มลุ่มน้ำโขงแล้ว จ.ขอนแก่น ใช้เป็นโอกาสเสริมสร้างความร่วมมือในด้านวัฒนธรรมและการท่องเที่ยว โดยในงานจะมีการแสดงศิลปวัฒนธรรมจากประเทศจีน เวียดนาม ลาวและไทย เป็นประจำทุกคืน การจัดมหกรรมอาหารนานาชาติ รวมทั้งเส้นทางการท่องเที่ยวรูปแบบอารยธรรมสายไหม เพื่อให้นักท่องเที่ยวที่มาเที่ยวชมงานได้สัมผัสถึงเมืองแห่งผ้าไหมที่พร้อมจะก้าวสู่ความเป็นนานาชาติอย่างสมบูรณ์แบบอีกด้วย

“ประเด็นที่สำคัญที่สุดที่ถือเป็นการสืบทอดประเพณีและวัฒนธรรมของคนอีสานไว้ให้คงอยู่คู่จังหวัดคือประเพณีผูกเสี่ยว ที่จัดเป็นประเพณีสำคัญที่จัดขึ้นพร้อมกันกับงานเทศกาลไหม เพื่อให้คนในท้องถิ่นและคนในชาติมีความรักใคร่กลมเกลียว สมัครสมานสามัคคีและช่วยเหลือเกื้อกูลกัน คำว่า ‘เสี่ยว’ เป็นภาษาถิ่นอีสาน แปลว่า มิตรแท้ เพื่อนแท้ เพื่อนตาย มีความผูกพัน ซื่อสัตย์ และจริงใจต่อกัน โดยในงานจัดงานทั้ง 12 วัน ยังคงกำหนดจัดให้มีพิธีผูกเสี่ยวด้วยการจัดหมอพราหมณ์ประจำเพื่อประกอบพิธีกรรม”

ด้วยวัฒนธรรมที่เชื่อมร้อย สู่ความร่วมมือทางเศรษฐกิจของกลุ่มประเทศลุ่มน้ำโขง ใครสนใจเชิญได้ที่ จ.ขอนแก่น