ดาบหลายคม ม.44 อุ้มจำนำข้าว

โดย...ทีมข่าวการเมืองโพสต์ทูเดย์

มาตรา 44 ของรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว พ.ศ. 2557 ได้ถูกนำมาใช้อีกครั้ง หลังจากล่าสุดเมื่อวันที่ 31 ต.ค.ที่ผ่านมา พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ออกคำสั่งคุ้มครองเจ้าหน้าที่ของรัฐที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับโครงการรับจำนำข้าว โดยสาระสำคัญของคำสั่งดังกล่าวมีดังนี้

“ให้บุคคล คณะบุคคล คณะทํางาน คณะกรรมการ หน่วยงานของรัฐ หรือ เจ้าหน้าที่ของรัฐ ที่ได้รับแต่งตั้งตามกฎหมายหรือได้รับมอบหมายจากหัวหน้า คสช. รัฐมนตรี นายกรัฐมนตรี คณะรัฐมนตรี หรือคณะกรรมการนโยบายและบริหารจัดการข้าวให้ดําเนินการบริหารจัดการข้าวที่อยู่ในการดูแลรักษาของรัฐตามโครงการรับจํานําข้าวเปลือกของรัฐตั้งแต่ปีการผลิต 2548/2549 จนถึงปีการผลิต 2556/2557 ซึ่งได้ดําเนินการมาตั้งแต่วันที่ 22 พฤษภาคม 2557 หรือภายหลังจากนั้น ยังคงมีอํานาจหน้าที่ดําเนินการดังกล่าวต่อไปเช่นเดิม

ทั้งนี้เพื่อระงับยับยั้งมิให้เกิดความเสียหายแก่รัฐเพิ่มขึ้น ในกรณีที่บุคคลดําเนินการตามอํานาจหน้าที่และได้กระทําโดยสุจริต ย่อมได้รับความคุ้มครองไม่ต้องรับผิดทั้งทางแพ่ง ทางอาญา หรือทางวินัย” ประเด็นสำคัญในคำสั่งหัวหน้า คสช. 39/2558

ปฏิเสธไม่ได้ว่าโครงการรับจำนำข้าวที่เป็นคดีความในขณะนี้ สร้างความลำบากให้กับรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ อยู่ไม่น้อย เพราะมีข้าวเหลืออยู่ในสต๊อกเป็นจำนวนมาก ครั้นจะเร่งระบายข้าวออกจากโกดังเพื่อลดปัญหาการเสื่อมสภาพก็ทำได้ไม่เต็มที่มากนัก เนื่องจากเป็นคดีที่มีการพิจารณาอยู่ในศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง

หากรัฐบาลและกระทรวงพาณิชย์ดำเนินการในระหว่างนี้ อาจส่งผลกระทบต่อคดีในชั้นศาลฎีกาไม่มากก็น้อย มิหนำซ้ำอาจถูกฟ้องร้องฐานปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบจากบางฝ่ายด้วย ซึ่งเป็นปัญหาถึงขั้นที่ พล.อ.ประยุทธ์ ต้องเอามาระบายในที่ประชุมแม่น้ำ 5 สาย เมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา

“เรื่องการระบายข้าวก็มีการกล่าวหาว่ารัฐบาลขายข้าวไม่เก่ง แต่ปัญหาคือ ทั่วโลกสต๊อกข้าวไว้เยอะ แล้วแบบนี้จะขายใครได้ ถ้าจะขายให้หมดคลังก็ลดราคาลงมาให้ต่ำที่สุด จะยอมกันหรือไม่ และตอนนี้มันเป็นคดีกันอยู่ เวลาจะขายข้าวทีต้องทำเรื่องขอไปยังอัยการสูงสุด ไม่ใช่ส่งเดชขายไปเรื่อย” คำพูดของนายกฯ ต่อที่ประชุมแม่น้ำ 5 สาย เมื่อวันที่ 28 ต.ค.

ตรงนี้เองอาจเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้ พล.อ.ประยุทธ์ ต้องใช้อำนาจพิเศษอีกครั้งเพื่อแก้ไขปัญหาด้วยวิธีการแบบลัดขั้นตอน และสร้างขวัญกำลังใจให้กับข้าราชการ ซึ่งเป็นฟันเฟืองที่จะช่วยให้ คสช.สามารถทำงานใหญ่ประสบความสำเร็จได้ในระยะยาว ในทางกลับกัน หากไม่มีมาตรการคุ้มครองฝ่ายปฏิบัติการ แน่นอนว่าสภาพเกียร์ว่างย่อมเกิดขึ้น เพราะเจ้าหน้าที่ย่อมกังวลกับการถูกเช็กบิลในวันข้างหน้า

“ถ้าไม่มีมาตรา 44 มาช่วย การบริหารจัดการข้าวที่มีอยู่ปริมาณมาก และมีคนเกี่ยวข้องมาก โดยเฉพาะเจ้าหน้าที่รัฐ ถ้าไม่ได้รับความคุ้มครองการทำงานที่สุจริต ก็จะไม่มีกำลังใจในการทำงาน ยิ่งการระบายข้าวจากนี้ไปจะมีแต่ความเสี่ยงที่จะถูกฟ้องร้อง โดยเฉพาะข้าวเสีย ข้าวเกรดซี แต่เมื่อมีมาตรา 44 มาช่วย ถ้าทำงานโดยสุจริตก็จะได้รับความคุ้มครอง ฟ้องร้องไม่ได้ทั้งทางแพ่ง ทางอาญา และทางวินัย แต่ถ้าทำงานโดยไม่สุจริต ยังฟ้องร้องได้ตามปกติ ซึ่งคงไม่มีทางเกิดขึ้น” คำชี้แจงจาก ชุติมา บุณยประภัศร ปลัดกระทรวงพาณิชย์

อย่างไรก็ตาม แม้การใช้มาตรา 44 จะมีประโยชน์ในหลายๆ กรณี โดยเฉพาะการเป็นยาสามัญประจำ คสช. แต่สำหรับกรณีนี้กำลังมีคำถามตามมาว่ามีความเหมาะสมหรือไม่

คสช.มีหลักการและกระบวนการตรวจสอบอะไรที่รับรองว่าเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับการรับจำนำข้าวที่ได้รับการคุ้มครองตามมาตรา 44 เป็นผู้บริสุทธิ์ที่สมควรได้รับความคุ้มครอง และจะไม่ใช่เป็นการปล่อยเสือเข้าป่า

ต้องไม่ลืมว่าคดีโครงการรับจำนำข้าวไม่ได้มีเฉพาะกรณีที่คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ดำเนินการกับผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองเพียงอย่างเดียว แต่มีบางส่วนที่กำลังตรวจสอบว่ามีเจ้าหน้าที่ของรัฐเกี่ยวข้องกับการทุจริตหรือไม่ด้วย ทว่าเมื่อ คสช.กลับใช้มาตรา 44 ลักษณะนี้ย่อมถูกเพ่งเล็งอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และ ป.ป.ช.จะสามารถไต่สวนเจ้าหน้าที่ที่อาจมีส่วนเกี่ยวข้องกับการทุจริตได้อย่างไร

ขณะเดียวกัน การปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่รัฐมักจะได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายอยู่แล้ว โดยไม่จำเป็นที่ คสช.ต้องใช้อำนาจพิเศษ ดังจะเห็นได้จากกรณีที่ศาลมักจะยกฟ้องกรณีที่เจ้าหน้าที่รัฐที่ทำหน้าที่ตรวจสอบการทุจริตถูกฝ่ายการเมืองฟ้องร้องฐานปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ

เช่น กรณีที่ศาลยกฟ้องและไม่เอาผิดกับอดีตคณะกรรมการตรวจสอบการกระทำที่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่รัฐ (คตส.) จำนวน 11 คน ตามที่ ทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกฯ ฟ้องฐานเป็นเจ้าพนักงานปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบก่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด และกระทำผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ในการยุติธรรม เป็นต้น

ดังนั้น การใช้มาตรา 44 ครั้งนี้ของ คสช. อีกด้านหนึ่งกำลังสร้างปัญหาในทางการเมืองขึ้นมาโดยที่ คสช.เองอาจไม่ได้ตั้งใจ ภายหลังพรรคเพื่อไทยแสดงความคิดเห็นในเชิงต่อต้านพอสมควร

จริงอยู่พรรคเพื่อไทยอยู่ในฐานะฝ่ายถูกกล่าวหา จึงต้องออกมาคัดค้าน คสช.เป็นธรรมดา แต่ในระยะยาวแล้วบรรยากาศทางการเมืองคงไม่เอื้อต่อการสร้างความปรองดองเท่าไหร่นัก