ฟื้นเส้นทางเสด็จต้นน้ำโบราณสุโขทัย

สุโขทัย-ชาวบ้านเมืองเก่าฟื้นเส้นทางเสด็จ “โซกพระร่วงลองพระขรรค์” ต้นน้ำโบราณกรุงสุโขทัย
 
เมื่อวันที่ 30 ต.ค. ชาวบ้าน ต.เมืองเก่า อ.เมือง จ.สุโขทัย นำคณะนักโบราณคดีสำนักศิลปากรที่ 6 และสื่อมวลชน เดินเท้าเข้าป่าสำรวจเส้นทางโซกพระร่วงลองพระขรรค์ ซึ่งเป็นป่าดิบแล้งในเขตอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย เส้นทางค่อนข้างราบลัดเลาะไปตามลำธารเสาหอระยะทาง 1 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินเท้า 20 นาที ก็ถึงบริเวณช่องภูเขาขาด หรือโซกพระร่วงลองพระขรรค์ สถานที่อ้างอิงในนิทานโบราณคดีเรื่องพระร่วง
 
นายปฏิรูป  สายสินธุ์ ปราชญ์ชาวบ้าน กล่าวว่า นิทานโบราณคดีเรื่องพระร่วง นั้นผูกพันกับวิถีชีวิตชาวสุโขทัยมาช้านาน และสถานที่อ้างถึงก็มีจริง โดยในบันทึกจดหมายเหตุของพระยารณชัยชาญยุทธ อดีตเจ้าเมืองสุโขทัย ได้กล่าวถึงพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงโปรดเสด็จโซกชมพู่ และเคยมีรับสั่งให้ตักน้ำจากโซกชมพู่ไปถวาย
 
และในคราวที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าฯ ในการเปิดพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติรามคำแหง เมื่อวันที่ 25 ม.ค. 2507 ก็มีการเตรียมรับเสด็จยังโซกพระร่วงด้วย และเมื่อวันที่ 19 ก.พ. 2534 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ได้เสด็จยังโซกพระร่วงในการศึกษาต้นน้ำลำธาร และระบบชลประทานโบราณเมืองสุโขทัย ซึ่งนับเป็นพระมหากรุณาธิคุณอย่างยิ่ง
 
นายณรงค์ชัย  โตอินทร์ ปราชญ์ชาวบ้าน ได้เล่าถึงนิทานพระร่วงให้ฟังว่า วันหนึ่งพระร่วงเจ้าออกเสด็จประพาสป่า เพื่อทอดพระเนตรต้นน้ำ พบแอ่งน้ำขนาดใหญ่มีภูเขากั้นขวางอยู่ และเห็นว่าน้ำนี้มีคุณประโยชน์กับอาณาประชาราษฎร์ จึงอธิษฐานว่า “ด้วยบุญญาธิการ ด้วยมีวาจาสิทธิ์แห่งกู ที่ปกครองเมืองสุโขทัย กูจะลองดาบที่ลับมาว่าคมหรือไม่” แล้วก็ฟันดาบลงปรากฏเป็นช่องเขาขาด
 
เสร็จแล้วด้วยความดีพระทัย จึงเสวยพระกระยาหาร เสวยปลาแกะเนื้อเหลือน้อย และเหลือแต่ก้าง ก็รับสั่งให้ว่ายน้ำไปก็กลายเป็นปลาหมอช้างเหยียบ และปลาก้างพระร่วง ครั้นเมื่อถ่ายบังคนหนักเสร็จ ใช้ไม้ชำระแล้วขว้างไปก็เกิดเป็นต้นไม้ใบมีกลิ่น หรือต้นแก้งขี้พระร่วง
 
นายธีรศักดิ์  ธนูศิลป์ นักโบราณคดี สำนักศิลปากรที่ 6 กล่าวว่า โซกพระร่วงลองพระขรรค์มีความสำคัญ และเป็นแหล่งต้นน้ำมาแต่โบราณ ดังปรากฏข้อความในศิลาจารึกหลักที่ 1 ความว่า “เบื้องหัวนอน (ทิศใต้) เมืองสุโขทัยนี้ มีกุฎีพิหาร ปู่ครูอยู่ มีสรีดภงส์ มีป่าพร้าวป่าลาง มีป่าม่วง ป่าขาม มีน้ำโคก มีพระขพุง ผีเทพดาในเขาอันนั้นเป็นใหญ่กว่าทุกผีในเมืองนี้ ขุนผู้ใดถือเมืองสุโขทัยนี้แล้ ไหว้ดีพลีถูก เมืองนี้เที่ยง เมืองนี้ดี ผิไหว้บ่ดี พลีบ่ถูก ผีในเขาอั้นบ่คุ้มบ่เกรง เมืองนี้หาย”
 
ตามรากฐานภาษาโบราณแล้ว “สรีดภงส์” แปลว่าทำนบ มีรากฐานมาจากภาษาสันสกฤต ซึ่งเมืองเก่าสุโขทัยมีระบบชลประทานโบราณ มีลำธารหลายสายไหลลงเขื่อนสรีดภงส์ รวมทั้งมีระบบส่งน้ำโดยคูคลอง และท่อน้ำโบราณ ส่งไปใช้ยังเมืองสุโขทัยด้วย
 
นายสุพจน์  นาครินทร์ ปราชญ์ชาวบ้าน กล่าวว่า สำหรับต้นไม้ที่มีกล่าวถึงในเอกสารโบราณ ตามเส้นทางนี้มีการสำรวจพบต้นชมพู่ป่าขนาดเล็ก 1 ต้น ส่วนต้นแก้งขี้พระร่วงนั้นพบ 2 ต้น นับว่าหายากมาก ไม่มีลูกไม้เกิดใหม่เลย จึงได้นำก้อนหินมาล้อมไว้ และฝากถึงนักท่องเที่ยวที่เข้ามา ขอให้ช่วยกันรักษาไว้ให้ลูกหลานได้ดูต่อไป