สิทธิเสรีภาพฉบับมีชัย

โดย...ทีมข่าวการเมืองโพสต์ทูเดย์

การร่างรัฐธรรมนูญภายใต้การนำของ “มีชัย ฤชุพันธุ์” ประธานกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) ได้เข้าสู่กระบวนการพิจารณาร่างรัฐธรรมนูญเป็นรายมาตราอย่างรวดเร็ว ถ้าเทียบกับการทำงานของคณะกรรมาธิการ (กมธ.) ยกร่างรัฐธรรมนูญชุดที่ผ่านมาในช่วงเวลาเดียวกัน

ช่วงเดือนแรกในการทำงานของคณะ กมธ.ยกร่างฯ ในอดีตจะเน้นการอภิปรายแลกเปลี่ยนความคิดเห็น แต่สำหรับ กรธ.ในปัจจุบันได้เข้าสู่กระบวนการเขียนร่างรัฐธรรมนูญเป็นรายมาตราแล้ว

ส่วนหนึ่งที่ทำให้การทำงานของคณะ กรธ.เป็นไปอย่างรวดเร็ว เนื่องจากอาจารย์มีชัยและคณะ กรธ.ใช้รัฐธรรมนูญฉบับ 2540-2550 และร่างรัฐธรรมนูญที่ไม่ผ่าน สปช.มาเป็นต้นแบบของการจัดทำร่างรัฐธรรมนูญ ซึ่งเท่ากับว่าไม่จำเป็นต้องไปเริ่มนับหนึ่งใหม่ ประกอบกับรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว พ.ศ. 2557 กำหนดกรอบเวลาให้คณะ กรธ.มีเวลาเขียนรัฐธรรมนูญฉบับใหม่เพียง 180 วันเท่านั้น จึงเป็นเหตุให้การทำงานของคณะ กรธ.ในภาพรวมไหลลื่นอย่างมีนัยสำคัญ

สำหรับการพิจารณาร่างรัฐธรรมนูญเป็นรายมาตราที่กำลังอยู่ในระหว่างการดำเนินการขณะนี้ อยู่ในหมวดที่เกี่ยวกับสิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย

ในภาพรวมของเรื่องดังกล่าวต้องถือว่าประชาชนยังได้สิทธิเสรีภาพไม่น้อยกว่าที่รัฐธรรมนูญหรือร่างรัฐธรรมนูญในอดีตให้เอาไว้ แต่เป็นสิทธิเสรีภาพที่มีข้อจำกัด

ตัวอย่างเช่น ร่างมาตรา 34 เป็นบทบัญญัติที่คุ้มครองเสรีภาพของบุคคลในการแสดงความคิดเห็น แต่อาจถูกจำกัดเสรีภาพได้โดยกฎหมายที่ตราขึ้นเพื่อการรักษาความมั่นคงแห่งชาติ คุ้มครองสิทธิเสรีภาพของบุคคลอื่น ความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน หรือเพื่อให้เกิดความสมัครสมานสามัคคีปรองดองในสังคม แม้ว่าจะเป็นการเสนอข่าวสารหรือการแสดงความคิดเห็นของผู้ประกอบอาชีพสื่อมวลชนตามจรรยาบรรณแห่งประกอบอาชีพก็ตาม

ร่างมาตรา 48 กำหนดให้การชุมนุมโดยสงบและปราศจากอาวุธได้รับการคุ้มครอง แต่สามารถถูกจำกัดเสรีภาพได้ โดยบทบัญญัติแห่งกฎหมายเป็นการเฉพาะเพื่อการรักษาความมั่นคงแห่งรัฐ ความปลอดภัยสาธารณะ ความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน หรือเพื่อคุ้มครองสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลอื่น

เช่นเดียวกับ ร่างมาตรา 39 ให้ความคุ้มครองเสรีภาพของบุคคลในการประกอบอาชีพ แต่จะถูกจำกัดโดยกฎหมายได้เพื่อความมั่นคงของรัฐหรือเศรษฐกิจของประเทศ ให้เกิดการแข่งขันอย่างเป็นธรรม ป้องกันหรือขจัดการผูกขาด การจัดระเบียบการประกอบอาชีพ

นอกเหนือไปจากสิทธิและเสรีภาพที่ประชาชนจะได้แบบมีเงื่อนไขแล้ว คณะ กรธ.ยังได้ยกร่างรัฐธรรมนูญหมวดใหม่ขึ้นมาด้วย คือ หมวดหน้าที่ของรัฐ ซึ่งถือเป็นของใหม่ที่กำลังจะมีในร่างรัฐธรรมนูญ จากเดิมที่จะมีเฉพาะหมวดแนวนโยบายพื้นฐานแห่งรัฐที่เป็นการระบุว่าประชาชนได้จะรับอะไรจากรัฐบ้างเท่านั้น

โดยคณะ กรธ.ยังไม่ได้ยกร่างรัฐธรรมนูญหมวดนี้ออกมาเป็นรายมาตรา แต่กำหนดสาระสำคัญเบื้องต้น คือ การให้รัฐต้องจัดการสวัสดิการและเรื่องต่างๆ ให้กับประชาชน เช่น การศึกษา สาธารณสุข สวัสดิการทางสังคม การเดินทาง เสรีภาพการรวมกลุ่มของประชาชน การสงเคราะห์ผู้พิการ เป็นต้น ซึ่งพรรคการเมืองจะนำไปแอบอ้างการดำเนินการตามหลักการนี้เป็นนโยบายของพรรคตัวเองไม่ได้

ทั้งนี้ คณะ กรธ.มีแนวคิดว่าในเมื่อจะกำหนดให้รัฐมีหน้าที่ในลักษณะดังกล่าวแล้ว ก็ควรมีมาตรการบางอย่างไว้ในร่างรัฐธรรมนูญเพื่อให้หมวดหน้าที่ของรัฐสามารถใช้ได้จริง ซึ่งมีการหยิบยกร่างรัฐธรรมนูญฉบับที่ไม่ผ่าน สปช. มาตรา 283 มาเป็นโมเดลในการพิจารณา

มาตรา 283 ระบุว่า “ในกรณีที่รัฐธรรมนูญนี้บัญญัติให้ดำเนินการตรา พ.ร.บ.ประกอบรัฐธรรมนูญหรือ พ.ร.บ.ใดเพื่อให้การเป็นไปตามรัฐธรรมนูญ แต่ผู้มีหน้าที่เสนอหรือผู้มีหน้าที่พิจารณากฎหมายดังกล่าวไม่ดำเนินการภายในเวลาที่รัฐธรรมนูญกำหนด หรือภายในเวลาอันสมควร ทำให้การปฏิบัติการตามรัฐธรรมนูญนี้ไม่บังเกิดผล ให้ถือว่าคณะรัฐมนตรี สส.หรือ สว. ผู้มีหน้าที่เสนอหรือผู้มีหน้าที่พิจารณากฎหมายนั้น จงใจไม่ปฏิบัติตามรัฐธรรมนูญนี้ เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าเป็นเหตุสุดวิสัยหรือเป็นเหตุที่ตนเองมิได้มีส่วนรับผิดชอบด้วย”

“มีชัย” บอกถึงเหตุผลของการมีหมวดหน้าที่ของรัฐว่า เพื่อให้เกิดการบังคับให้รัฐจะต้องทำตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด โดยหลักการที่จะกำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญนั้นจะเป็นหลักการที่รัฐต้องทำแม้ในความเป็นพรรคการเมืองไม่ได้กำหนดเป็นนโยบายไว้ก็ตาม เช่น กำหนดให้รัฐต้องคุ้มครองทรัพยากรธรรมชาติให้เกิดประโยน์สูงสุดเพื่อประชาชนเป็นส่วนรวม เป็นต้น

“หากรัฐไม่ดำเนินการ ประชาชนมีสิทธิที่จะฟ้องร้องให้รัฐกระทำได้ หรืออาจถูกพิจารณาในกระบวนการของสภาผู้แทนราษฎร ต่อการลงคะแนนไม่ไว้วางใจ รวมถึงถูกดำเนินคดีอาญาได้ด้วย” ประธาน กรธ. กล่าว

ทั้งหมดนี้เป็นเพียงจุดเริ่มต้นเท่านั้น เพราะเส้นทางการทำงานของคณะ กรธ.ยังอีกยาวไกล ซึ่งแน่นอนว่า ไม่ว่าร่างรัฐธรรมนูญจะมีเนื้อหาออกมาอย่างไร คณะ กรธ.ย่อมหนีไม่พ้นเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้