การมีส่วนร่วม กับการร่าง รธน.

ในการดำเนินการในด้านต่างๆ ทุกวันนี้ เรื่องเกี่ยวกับการมีส่วนร่วมของประชาชน (Popular Participation) เป็นสิ่งที่ผู้คนให้ความสนใจมากขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องของกฎระเบียบหรือนโยบายต่างๆ ดังนั้นเมื่อมีการร่างรัฐธรรมนูญแต่ละครั้ง ผู้คนก็จะถามหาเรื่องการมีส่วนร่วมของประชาชน ตัวอย่างหนึ่งที่มีการพูดถึงกันบ่อยครั้ง คือ กระบวนการร่างรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 ที่มีการเลือกผู้แทนประชาชนเข้าร่วม จนเป็นที่มาของการเรียกขานรัฐธรรมนูญฉบับดังกล่าวว่ารัฐธรรมนูญฉบับประชาชน

ภายหลังจากการร่างรัฐธรรมนูญฉบับปี 2540 การมีส่วนร่วมของประชาชนก็เกิดขึ้นในทุกครั้งที่มีการร่างรัฐธรรมนูญ ไม่ว่าจะเป็นการร่างรัฐธรรมนูญปี 2550 หรือการร่างรัฐธรรมนูญปี 2557-2558 มีการเรียกร้องให้มีกระบวนการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนอย่างกว้างขวางเป็นอย่างน้อย ในฐานะที่เป็นหนึ่งในการมีส่วนร่วมของประชาชน ซึ่งในยุคปัจจุบันของการร่างรัฐธรรมนูญนั้น หากสิ่งที่เรียกว่าการมีส่วนร่วมของประชาชนนั้นไม่เป็นที่ถึงใจ หรือไม่เป็นที่พึงพอใจของประชาชนเพียงพอ ก็อาจจะก่อให้เกิดปัญหาในเรื่องของความชอบธรรมของร่างรัฐธรรมนูญที่จะได้มีการร่างกันออกมาได้

อันที่จริงเวลายกกันขึ้นมาว่าการมีส่วนร่วมของประชาชน ฟังดูแล้วอาจจะดี แต่หากมองในเชิงลึกจะพบว่าเป็นเรื่องที่แปลกอยู่ เพราะเหตุว่าประชาชนนั้นมีจำนวนมากมายและอำนาจที่เรียกว่าอธิปไตยก็พูดกันว่าเป็นของประชาชน ดังนั้นแทนที่จะมีการมีส่วนร่วมของประชาชน อาจจะต้องเป็นการมีส่วนร่วมกับประชาชน เน้น “กับ” นั่นคือ ไม่ใช่ประชาชนมาร่วมกับคนที่ทำงานแทนประชาชน แต่คนที่ทำงานแทนประชาชนไปร่วม “กับ” ประชาชน หากมองในลักษณะนี้การมีส่วนร่วมของประชาชนจะกลายเป็นกระบวนการภาคบังคับและจะต้องทำให้เหมาะสม จึงจะสามารถตอบได้ว่า คนที่ทำงานแทนประชาชนนั้นได้ไปร่วม “กับ” ประชาชน ในเรื่องของบ้านเมืองของพวกเขาอย่างไร โดยเฉพาะเมื่อเป็นเรื่องของการร่างกฎหมายสูงสุดของประเทศที่เรียกว่า รัฐธรรมนูญ

เมื่อพูดถึงการที่ประชาชนร่วมร่างรัฐธรรมนูญ ไม่ว่าจะเรียกว่าเป็นการมีส่วนร่วม “ของ” หรือ “กับ” ประชาชน ก็มีข้อดีด้วยกันทั้งสิ้นอยู่หลายประการ เช่น ความสัมพันธ์ของประชาชนและผู้ที่จะทำหน้าที่แทนประชาชน โดยเฉพาะเมื่อเริ่มจากหน่วยที่เป็นตัวแทนเบื้องต้น เช่น พรรคการเมือง ไปจนถึงเมื่อตัวแทนในลักษณะใดลักษณะหนึ่งเข้ามาทำหน้าที่บริหารราชการแผ่นดิน ความสัมพันธ์เช่นว่าก็จะถือได้ว่าผ่านหูผ่านตา และเกิดจากการสถาปนาร่วมกันของประชาชนทั้งหลาย และผู้ที่ทำหน้าที่แทนประชาชนในการร่างรัฐธรรมนูญ เพื่อส่งผ่านต่อไปยังผู้ที่จะเข้ามาทำหน้าที่บริหารราชการแผ่นดินแทนประชาชน

 ยิ่งเมื่อจัดให้มีการลงประชามติ การสถาปนาร่วมกันนั้นยิ่งจะเกิดความชัดเจนมากขึ้น เนื่องจากการทำประชามตินั้นจะต้องทำโดยเสียงจำนวนมากของประชาชน และไม่ใช่อยู่ดีๆ จะทำประชามติได้เลย หากแต่ต้องมีการทำความเข้าใจข้อมูลระหว่างตัวแทนซึ่งเป็นผู้ที่ทำหน้าที่ร่างรัฐธรรมนูญโดยตรงกับประชาชนที่ไม่ได้ทำหน้าที่ดังกล่าวโดยตรง หากแต่จะร่วมกันเป็นเจ้าของรัฐธรรมนูญนั้นๆ หากเมื่อผ่านออกมาเป็นรัฐธรรมนูญ

เกริ่นกันพอหอมปากหอมคอนะครับ ไว้โอกาสต่อๆ ไปมาคุยกันในรายละเอียดเรื่องการมีส่วนร่วมกันครับ