กรณีพิพาทไทย-ฟิลิปปินส์เรื่องบุหรี่

โดย...พวงรัตน์ อัศวพิศิษฐ์

เขียนเรื่องกรณีฟ้องร้องกันในต่างประเทศเรื่องเครื่องหมายการค้า แล้วก็ทำให้นึกถึงเรื่องกรณีฟ้องร้องกันในเวทีอื่นๆ ที่น่าจะหยิบยกมาเป็นตัวอย่างอ่านกันสนุกๆ บ้าง แต่ก็อาจต้องมีเรื่องอธิบายกันมากหน่อย นั่นก็คือกรณีพิพาทในองค์การการค้าโลกหรือเรียกสั้นๆ ว่า WTO (World Trade Organization)

กรณีพิพาทนี้เป็นกรณีที่ฟิลิปปินส์ฟ้องไทยเกี่ยวกับเรื่องการนำเข้าบุหรี่ยี่ห้อหนึ่งของสหรัฐ แต่เผอิญไปลงทุนผลิตในฟิลิปปินส์และส่งออกมาไทย ที่จริงเรื่องนี้เป็นเรื่องที่บริษัทบุหรี่ของสหรัฐในประเทศได้นำมาบ่นแกมขอร้องกับทางการไทยเป็นระยะเวลาพอสมควร รวมทั้งการคุยกันเบาๆ ระหว่างฟิลิปปินส์กับไทย ที่เรียกว่าคุยกันเบาๆ คือคุยกันแบบอาเซียนและยังไม่นำเข้าไปหารือภายใต้ WTO โดยเฉพาะในประเด็นการประเมินภาษีศุลกากรของฝ่ายไทยเพื่อเก็บภาษีนำเข้าบุหรี่ โดยกล่าวหาว่าเจ้าหน้าที่ศุลกากรของไทยไม่ดำเนินวิธีการประเมินภาษีศุลกากรเพื่อคิดภาษีนำเข้า ตามวิธีการที่กำหนดไว้ในกฎระเบียบของ WTO

เรื่องของเรื่องก็คือว่า ภายใต้ WTO นั้น มีความตกลงว่าด้วยการประเมินภาษีศุลกากร หรือที่จริงคือการประเมินราคาของสินค้านำเข้าโดยกรมศุลกากรเพื่อเก็บภาษีนำเข้า (Custom Valuation Agreement) ซึ่งประเทศไทยในฐานะสมาชิก WTO ก็เป็นสมาชิกความตกลงนี้ด้วย ซึ่งความตกลงนี้ได้กำหนดให้ประเมินราคาเพื่อเก็บภาษีนำเข้าไว้ 7 วิธีด้วยกัน โดยต้องดำเนินการเป็นขั้นตอนตั้งแต่วิธีที่ 1 ไปจนถึงวิธีที่ 7 ในกรณีที่เจ้าหน้าที่ศุลกากรของประเทศสมาชิก WTO ไม่เชื่อใบสำแดงราคาของที่จะนำเข้าที่ผู้นำเข้ามายื่นแสดง

การประเมินภาษีศุลกากรหรือที่จริงก็คือการประเมินราคาสินค้านำเข้าเพื่อเก็บภาษีศุลกากรดังกล่าวมาแล้วข้างต้น ทั้ง 7 วิธีนั้นมีรายละเอียดมากมาย เช่น เริ่มจากมาตรา 1 ที่ว่ามูลค่าสินค้านำเข้าเพื่อประเมินภาษีต้องเป็นมูลค่าสินค้าที่มีการโอนกันจริง (Transaction Value) นั่นก็คือราคาที่ผู้นำเข้าจ่ายให้ผู้ส่งออกจริงๆ โดยอาจมีการปรับบ้าง เช่น ไม่รวมค่านายหน้า (Commission and Brokerage) ยกเว้นค่านายหน้าซื้อ (Buying Commissions) ค่าบรรจุหีบห่อ (Cost of Packaging) เป็นต้น

นอกจากนี้ ในวิธีการประเมินภาษีศุลกากรวิธีแรกยังระบุด้วยว่า ถ้าผู้นำเข้าและผู้ส่งออกเกี่ยวข้องกัน เช่น มาจากบริษัทแม่เดียวกันจะต้องไม่ถือเป็นเหตุผลที่จะไม่ยอมรับ Transaction Value มาคำนวณภาษี แต่ผู้ประเมินต้องพิจารณาสภาวการณ์ (Circumstances) การขายว่าความสัมพันธ์นั้นจะมีอิทธิพลต่อการกำหนดราคาหรือไม่ ถ้าเห็นว่าสภาวการณ์มีผลต่อการกำหนดราคา ต้องให้เหตุผลเป็นลายลักษณ์อักษรต่อ ผู้นำเข้าว่าทำไม่เห็นเช่นนั้นและเปิดโอกาสให้ผู้นำเข้ามาชี้แจง

แค่ที่ยกตัวอย่างมาเพียงส่วนหนึ่งของวิธีที่หนึ่งก็เหนื่อยทั้งผู้เขียนและผู้อ่านแล้ว ก็เลยขอยกตัวอย่างเพียงแค่นี้ และเข้าสู้ประเด็นที่มีการฟ้องร้องกันเลยดีกว่าโดยขอสรุปสั้นๆ ว่า

- เมื่อวันที่ 7 ก.พ. 2551 ฟิลิปปินส์ได้เริ่มกระบวนการหารือภายใต้ WTO กับประเทศไทย และเมื่อการหารือกันประมาณ 5–6 เดือนหาข้อสรุปไม่ได้ จึงขอตั้งคณะผู้พิจารณา (Panel) ในวันที่ 29 ก.ย. 2551 และมาตั้งสำเร็จเมื่อวันที่ 17 พ.ย. 2551

ประเด็นที่ฟิลิปปินส์ฟ้องประเทศไทยนั้น กวาดมาตั้งแต่ภาษีต่างๆ ที่ไทยเก็บจากภาษีบุหรี่ ทั้ง VAT ภาษีบาป ใบอนุญาตขายปลีก รวมไปถึงการใช้มาตรการให้ผู้นำเข้าค้ำประกัน (Importer Guarantees Imposed on Cigarettes Importer) รวมถึงเรื่องการประเมินภาษีศุลกากรว่าขัดกับความตกลงแกตต์ 1994 ซึ่งสรุปประเด็นหลักได้ 2 ประเด็นคือ

1) ไทยไม่ใช้ Transaction Value เป็นพื้นฐานในการประเมินราคาเพื่อเก็บภาษีศุลกากรนำเข้าและไม่ดำเนินการเป็นขั้นเป็นตอนตามกระบวนการที่กำหนดไว้ ในความตกลงว่าด้วยการประเมินภาษีศุลกากร ซึ่งประเด็นสำคัญก็คือ ที่ผู้เขียนได้ยกไว้เป็นตัวอย่างข้างต้นว่าไม่มีการพิจารณาสภาวการณ์ของการขาย (Circumstances of Transaction) ระหว่างผู้ส่งออกกับผู้นำเข้า

2) มีเงื่อนไขการออกใบอนุญาตต่างกันระหว่างผู้ค้าปลีกบุหรี่ในประเทศกับผู้นำเข้า

ผู้แทนไทยได้แก้ข้อกล่าวหาในทุกประเด็นเช่นเรื่องพิสูจน์สภาวการณ์นั้นเป็นภาระของผู้นำเข้าที่ต้องพิสูจน์ให้เจ้าหน้าที่ศุลกากรพอใจว่าไม่มีผล หรืออิทธิพลต่อราคา (Transaction Price)

อย่างไรก็ตาม ในที่สุดคณะผู้ตัดสิน (Panel) ได้ตัดสินว่าศุลกากรไทยกระทำผิดทั้งสาระและกระบวนการที่ความตกลงกำหนดไว้ ถึงแม้ว่าไทยได้ต่อสู้ไปถึงชั้นอุทธรณ์ (Appellet Body) องค์กรอุทธรณ์ก็ยังตัดสินเมื่อวันที่ 17 มิ.ย. 2554 ว่าไทยผิดจริงและต้องแก้ไขให้เป็นไปตามความตกลงภายในระยะเวลาที่เหมาะสม (Reasonable Period of Time) ซึ่งต่อมาไทยได้แจ้งต่อ WTO ว่าได้ดำเนินการแล้ว แต่ฟิลิปปินส์คัดค้านว่าไทยยังไม่ได้ดำเนินการ ก็ต้องดูกันต่อไปว่าจะมีอะไรเกิดขึ้นอีกหรือไม่