เศรษฐกิจไทยกับ New Normal(จบ)

ภายใต้การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างเศรษฐกิจในปัจจุบัน นโยบายภาครัฐมีบทบาทสำคัญ ทั้งผ่านมาตรการในระยะสั้นและระยะปานกลางที่จะรับมือกับการเปลี่ยนแปลง และมาตรการเชิงรุกอันจะสร้างความแข็งแกร่งระยะยาว

ยกตัวอย่างกรณีของอายุประชากรที่สูงขึ้น มาตรการที่รับมือ ได้แก่ การปฏิรูประบบบำนาญให้อัตราเงินสมทบสอดคล้องกับสิทธิประโยชน์ของผู้รับบำนาญ มาตรการเชิงรุก ได้แก่ การลดทอนผลของปริมาณแรงงานที่น้อยลงผ่านการบริหารและใช้แรงงานข้ามชาติอย่างมีประสิทธิภาพ

ในกรณีของความเชื่อมโยงทางการเงินที่สูงขึ้น มาตรการที่รับมือ ได้แก่ การประยุกต์ใช้เครื่องมือนโยบายการเงินอย่างเหมาะสม ทั้งการปรับอัตราดอกเบี้ย การบริหารจัดการความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยนและเงินทุนเคลื่อนย้าย หรือใช้มาตรการ Macro-prudential มาตรการเชิงรุก ได้แก่ มีกรอบนโยบายการเงินและดูแลเสถียรภาพระบบการเงินที่ยืดหยุ่น เพื่อลดความผันผวนจากระบบการเงินไปยังภาคเศรษฐกิจจริง และต้านทานภาวะวิกฤต

ประเด็นที่สองที่อยากกล่าวถึง ว่านโยบายเชิงรุกที่เหมาะสมต้องมุ่งเน้นโครงสร้างเศรษฐกิจ ดังที่ Mohamed El-Erian หนึ่งในผู้กล่าวถึง New Normal เป็นลำดับแรก กล่าวว่า “Structural challenges require structural responses” เราไม่สามารถทดแทนความจำเป็นในการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจด้วยนโยบายด้านอุปสงค์ที่ส่งผลเพียงชั่วคราว และไม่สามารถผลักดันให้เศรษฐกิจก้าวไปสู่บรรทัดฐานใหม่อย่างยั่งยืนได้

ขอยกตัวอย่าง การรับมือกับการส่งออกไทยที่ชะลอลง ส่วนหนึ่งเป็นผลจากปัจจัยภายนอก จากการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการค้าโลก ซึ่งอยู่เหนือการควบคุม อีกส่วนสะท้อนปัจจัยเชิงโครงสร้างในประเทศที่อยู่ภายใต้ควบคุม

การปฏิรูปเชิงรุกที่มุ่งเน้นปัจจัยที่อยู่ภายใต้การควบคุม เช่น โครงสร้างการส่งออกและโครงสร้างเศรษฐกิจมหภาค มีส่วนช่วยให้การส่งออกไทยเป็นแรงขับเคลื่อนเศรษฐกิจที่สำคัญต่อไปได้ บทบาทของไทยในห่วงโซ่อุปทานโลกเป็นปัจจัยที่ส่งผลสำคัญยิ่งต่อการส่งออก และเป็นแรงขับเคลื่อนที่สำคัญของเศรษฐกิจ หากบริหารจัดการได้ดี

หลายท่านคงทราบดีว่าไทยเป็นฐานการผลิตของเครื่องใช้ไฟฟ้าและสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ของญี่ปุ่น ซึ่งปัจจุบันสูญเสียขีดความสามารถในการแข่งขันให้กับเกาหลีใต้ ที่พัฒนาเทคโนโลยีตอบสนองผู้บริโภคยุคใหม่ ดังนั้น การเข้าไปร่วมในห่วงโซ่อุปทานโลกที่เหมาะสม จึงเป็นปัจจัยสำคัญต่อการส่งออกในระยะยาว

นอกจากนี้ ตำแหน่งในห่วงโซ่อุปทานที่ไทยจะเข้าไปร่วมก็มีความสำคัญ หากแบ่งกิจกรรมในห่วงโซ่อุปทานเป็น 3 ขั้นตอนหลัก ได้แก่ (1) กิจกรรมก่อนการผลิต (2) กิจกรรมการผลิตที่มักใช้แรงงานทักษะพื้นฐานเป็นหลัก และ (3) กิจกรรมหลังการผลิต

เราพบว่ากิจกรรมในห่วงโซ่การผลิตที่มีมูลค่าเพิ่มสูง คือ กิจกรรมก่อนและหลังการผลิต ส่วนกิจกรรมการผลิตกลับมีมูลค่าเพิ่มต่ำ ในกรณีของไทยส่วนใหญ่เป็นกิจกรรมการผลิต ส่วนกิจกรรมที่มีมูลค่าเพิ่มสูงจะดำเนินการโดยบริษัทต่างชาติ แต่ไทยสามารถรับอานิสงส์ที่ดีขึ้น โดยผันตัวมาอยู่ในห่วงโซ่การผลิตที่มีมูลค่าเพิ่มสูง

โดยการก้าวสู่ New Normal ที่ดีกว่า หากเน้นแต่การปฏิรูปการส่งออกถือว่าตีโจทย์ไม่แตก การขยายตัวของเศรษฐกิจที่ชะลอลงนั้นเกี่ยวกับทุกส่วนของเศรษฐกิจไทย เราต้องปรับโครงสร้างเศรษฐกิจคู่กับการเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินกิจกรรมเศรษฐกิจ โดยธุรกิจต้องพัฒนาขีดความสามารถในการเพิ่มผลิตภาพอย่างต่อเนื่อง บทบาทและการบริหารภาครัฐเป็นกุญแจดอกสำคัญเช่นกัน

สุดท้ายที่อยากกล่าวถึงในการวางนโยบายเชิงรุก ประสิทธิภาพของภาครัฐเป็นปัจจัยที่สำคัญมากขึ้นๆ ในการกำหนดขีดความสามารถการแข่งขันของประเทศ ซึ่งสะท้อนบทบาทของรัฐในการวางกรอบและรักษากฎ กติกา ที่เป็นทั้งขอบเขตและแรงจูงใจให้แก่ภาคเอกชน

ตัวอย่างของประเทศกลุ่มนอร์ดิกที่เป็นผู้นำการพัฒนาเศรษฐกิจ เคล็ดลับสำคัญความสำเร็จอยู่ที่ภาครัฐให้อำนาจและสร้างโอกาสให้ประชาชน แม้ประเทศเหล่านี้มีภาครัฐค่อนข้างใหญ่ แต่เป็นภาครัฐที่มีประสิทธิภาพสูง เป็นที่ยอมรับและไว้วางใจของประชาชน ภาครัฐทำหน้าที่ส่งเสริมโอกาสที่ประชาชนจะบรรลุความสำเร็จ เป็นระบบช่วยลดความเสี่ยงของการล้มเหลว ซึ่งเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้คนมีความกล้าทดลองสิ่งใหม่และสร้างนวัตกรรม

กรณีของไทย ประสิทธิภาพของภาครัฐต้องเร่งพัฒนา เริ่มต้นด้วยการทำงานของรัฐวิสาหกิจที่มีขนาดใหญ่และถือครองสินทรัพย์เชิงยุทธศาสตร์สำคัญของประเทศ ทั้งไฟฟ้า ระบบขนส่ง หรือคลื่นความถี่ กิจการรัฐวิสาหกิจนอกจากจะใหญ่แล้ว ยังเป็นพื้นฐานสำคัญสำหรับกิจการอื่น ทั้งรัฐและเอกชน หากรัฐวิสาหกิจไม่มีประสิทธิภาพ ศักยภาพของเศรษฐกิจโดยรวมย่อมถูกบั่นทอนลง

ที่ผ่านมา การทำงานของรัฐวิสาหกิจมีปัญหาค่อนข้างมาก ทั้งถูกแทรกแซงจากการเมือง ปัญหาโครงสร้าง การขาดทุน และคุณภาพของสินค้าหรือบริการที่ด้อยอยู่ การปฏิรูปรัฐวิสาหกิจจึงเป็นสิ่งจำเป็นเร่งด่วน และจะเป็นการเปลี่ยนแปลง Deep Parameter ของระบบเศรษฐกิจ ซึ่งสามารถช่วยยกระดับเศรษฐกิจไทยให้ก้าวไปข้างหน้าได้