การพัฒนาการท่องเที่ยวไทย ในทศวรรษหน้า

โดย...ม.ล.สุรวุฒิ ทองแถม

ตลอดเวลาที่ผ่านมากว่า 50 ปี ที่เริ่มมีหน่วยงานส่งเสริมการท่องเที่ยวของภาครัฐเข้ามามีบทบาทในธุรกิจและอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวของประเทศไทย ซึ่งในระยะแรกเริ่มดำเนินการนั้นมีผลงานที่ประสบความสำเร็จหลายประการ ทั้งในการประชาสัมพันธ์ประเทศไทย การจัดดำเนินการแสวงหาแหล่งท่องเที่ยวที่ตรงกับความต้องการของนักท่องเที่ยวจากทั่วทุกมุมโลก

การสร้างพันธมิตรทางธุรกิจทั้งในภาครัฐและเชื่อมโยงความสัมพันธ์ไปยังภาคเอกชน ไม่ว่าจะเป็นผู้ประกอบการท่องเที่ยว สายการบิน และโรงแรมตลอดจนธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับการเดินทางท่องเที่ยว ความสะดวกสบายความสุขสำราญและความประทับใจ และประการสำคัญที่สุด คือมีการสร้างบุคลากรทางการส่งเสริมการท่องเที่ยวของภาครัฐอย่างมีระบบจากรุ่นสู่รุ่น ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้การท่องเที่ยวของประเทศไทยและธุรกิจน้อยใหญ่ที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวไทยเหล่านี้ส่วนใหญ่ต่างประสบความสำเร็จเป็นอย่างมาก

หลังจากยุคบุกเบิกเป็นต้นมา การท่องเที่ยวของไทยได้มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องทั้งในด้านสถานที่ท่องเที่ยวตามธรรมชาติ ไม่ว่าจะเป็นภาคตะวันออก ภาคเหนือ และทางใต้ ท้องทะเลอันดามัน ภูเก็ต กระบี่ หรืออ่าวไทย เกาะสมุย เกาะพะงัน มีการเปิดให้บริการของสถานบันเทิง ห้างสรรพสินค้า สถานบริการ ร้านอาหาร ภัตตาคาร ร้านจำหน่ายของที่ระลึกต่างๆ เพื่อรองรับกับความต้องการของนักท่องเที่ยวที่มีสตางค์เหล่านี้

ในขณะเดียวกันจากรากฐานที่มั่นคงแข็งแรงที่หน่วยงานส่งเสริมการท่องเที่ยวของภาครัฐในยุคต้นๆ ได้วางไว้ รวมถึงบุคลากรที่มีความรู้ ความสามารถ มีความเชี่ยวชาญในด้านการตลาด การประชาสัมพันธ์ และมีสายสัมพันธ์อันดียิ่งกับกลุ่มธุรกิจในอุตสาหกรรมท่องเที่ยวทุกระดับชั้น ทำให้อุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทยสามารถเติบโตได้อย่างมีประสิทธิภาพ ครอบคลุมนักท่องเที่ยวได้ทุกกลุ่มรวมถึงมีลำดับการเติบโตของกลุ่มลูกค้าระดับสูงได้มากขึ้น ทั้งนักท่องเที่ยวสุขภาพ นักท่องเที่ยวนักธุรกิจ กลุ่มประชุมสัมมนา หรือนักท่องเที่ยวเรือสำราญ เป็นต้น

อย่างไรก็ดี เราต้องไม่ลืมว่าในยุคก่อนๆ นั้น ประเทศคู่แข่งขันทางการท่องเที่ยวในย่านเรายังมีน้อยมาก ฮ่องกง สิงคโปร์ คือคู่แข่งขันลำดับต้นๆ ของเรา ถ้าจะว่ากันตามจริง หากจะเปรียบเทียบกันกับสองประเทศนี้ไทยเราเหนือกว่าทุกอย่าง ยกเว้นเรื่องเดียว คือเรื่องสันทนาการ อาหาร และช็อปปิ้งที่เรายังเป็นรองคู่แข่งขันครับ

แต่สภาพการแข่งขันของธุรกิจการท่องเที่ยวในปัจจุบันนี้เปลี่ยนไปมาก ไทยเราต้องเผชิญกับสภาวะการแข่งขันที่ค่อนข้างรุนแรงจากประเทศคู่แข่ง ทั้งในทวีปเดียวกันและต่างทวีป โดยเฉพาะการสื่อสารในระบบเทคโนโลยีสารสนเทศสมัยใหม่ สถานที่ท่องเที่ยวใหม่ของประเทศคู่แข่งขัน รวมไปถึงการแข่งขันกับอุปสรรคต่างๆ นานัปการที่ดูเหมือนจะถูกหมักหมมเอาไว้ในบ้านเราเป็นเวลานาน

ทั้งในด้านการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวทั้งเก่าและใหม่ ในด้านการสร้างทรัพยากรบุคลากรทางการท่องเที่ยวของภาครัฐที่มีค่อนข้างจำกัด การไหลบ่าเข้ามาของนักท่องเที่ยวเชิงปริมาณระดับล่าง ที่ทำให้ภาพลักษณ์ของประเทศกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวราคาถูก เป็นสถานที่ปลดปล่อยรองรับอารมณ์ของนักท่องเที่ยวที่มีความต้องการแตกต่างกัน ทั้งในทางเพศและความสุขนิยมหลากหลายชนิด ที่เงินสามารถหาซื้อได้ในบ้านเรา อีกทั้งการฉ้อโกงนักท่องเที่ยว ฯลฯ เป็นต้น

ผมไม่ทราบว่าหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยววางแผนแม่บทของนโยบายและแนวทางการให้การสนับสนุนการท่องเที่ยวของประเทศไทยไว้อย่างไรในระยะยาว โดยเฉพาะในทศวรรษหน้า จะทำอย่างไรที่จะสามารถครอบคลุมการแก้ไขปัญหาการท่องเที่ยวของประเทศที่สะสมจากอดีตถึงปัจจุบัน ทั้งในด้านการใช้งบประมาณ การทำการตลาด การควบคุมคุณภาพและปริมาณของนักท่องเที่ยวต่างชาติ การทำประกันภัยของนักท่องเที่ยว ตลอดถึงการก้าวล่วงเข้าไปในอนาคต ซึ่งจะต้องใช้วิสัยทัศน์ กระบวนการทำงานอย่างเป็นระบบทั้งในเชิงรับและเชิงรุก ที่จะต้องสร้างบุคลากรภาครัฐให้เพียงพอและทันต่อเหตุการณ์ ท่ามกลางความไม่หยุดนิ่งของสภาวะการผันผวนของเศรษฐกิจโลก ที่คาดว่าจะเป็นไปในสภาพนี้อีกนาน

นอกจากนี้แล้ว สิ่งที่ควรคำนึงคือถึงเวลาแล้วหรือยังที่เราควรจะพิจารณานโยบายของภาครัฐ ที่จะสามารถตอบสนองความต้องการของนักท่องเที่ยวระดับบนเป็นหลัก อาทิ จัดจังหวัดใดจังหวัดหนึ่งจำหน่ายสินค้าปลอดภาษีทั้งเมือง ลดภาษีนำเข้าสินค้าแบรนด์เนม เพื่อสนองความต้องการของนักท่องเที่ยวระดับสูงชาวเอเชียและอาเซียน รัฐเป็นเจ้าภาพการแข่งขันกีฬาระดับโลกเพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวเชิงกีฬาให้เข้ามาบ้านเราบ่อยขึ้น

สร้างความเชื่อมั่นให้ประเทศเราได้รับความไว้วางใจให้เป็นเจ้าภาพจัดงานประชุมระดับภูมิภาคหรือระดับโลกให้มากขึ้น ส่งเสริมสนับสนุนงานวิจัยเพื่อการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวใหม่ที่สามารถให้ภาคประชาชนมีส่วนร่วมมากขึ้น จัดตั้งธนาคารเพื่อการท่องเที่ยวเพื่อให้ทุกภาคส่วนในธุรกิจการท่องเที่ยวของประเทศได้เข้าถึงแหล่งเงินทุนได้ง่ายขึ้น ซึ่งจะรวมไปถึงการลงทุนในสินค้าและบริการในต่างประเทศ เช่น โรงแรม ร้านอาหาร และสปาไทย หรือให้การสนับสนุนภาคเอกชน ในการจัดงานแสดงสินค้าระดับโลกให้มากขึ้นครับ