ผลพวงการปรับโครงสร้างราคาแอลพีจี

โดย...อานิก

ท่ามกลางเสียงวิพากษ์วิจารณ์จากภาคประชาชนและพรรคการเมือง รัฐบาลประยุทธ์ 1 ได้เดินหน้าปรับโครงสร้างราคาก๊าซแอลพีจีให้สะท้อนต้นทุนที่แท้จริง ผ่านมาครึ่งปี เกิดผลพวงที่ดีหรือเลวร้ายอย่างไร?

l อดีต : การตรึงราคาแอลพีจีเป็นการบิดเบือนกลไกตลาดที่มีผลกระทบมหาศาล ด้านอุปทาน - เมื่อราคาขายต่ำกว่าต้นทุนจริง รัฐบาลสามารถสั่งโรงแยกก๊าซ ปตท.ให้ขายขาดทุนได้ แต่สั่งให้ลงทุนขยายกำลังผลิตรองรับความต้องการไม่ได้ โรงกลั่นและการนำเข้าได้รับการชดเชยจากกองทุนน้ำมันฯ เพื่อมิให้แอลพีจีขาดตลาด โดยเก็บเงินเข้ากองทุนจากผู้ใช้เบนซินและแก๊สโซฮอล์ในอัตราสูง

กองทุนน้ำมันจ่ายอุดหนุนโรงกลั่น-การนำเข้าแอลพีจีกว่า 5 หมื่นล้านบาท/ปี (2555–2557) อนึ่ง ภาคปิโตรเคมีที่ใช้แอลพีจีเป็นวัตถุดิบมีโครงสร้างราคาเนื้อก๊าซและภาษี-กองทุนที่แตกต่าง จึงตกเป็นเป้าโจมตีอย่างหนัก แต่ความจริงเขาจ่ายแพงกว่า!

ด้านอุปสงค์ - การกำหนดราคาขายปลีกแยกประเภทผู้ใช้ ทำให้เกิดการลักลอบเอาของถูกจากภาคครัวเรือนไปใช้ในรถยนต์และอุตสาหกรรมที่ควรจะซื้อแพงกว่ามาก ประกอบกับการลักลอบไปขายประเทศเพื่อนบ้านที่ราคาสูงกว่ามาก (กัมพูชา ลาว เมียนมา) ทำให้ยอดการใช้แอลพีจีโตมากถึง 10% ต่อปี เกือบ 3 เท่าของจีดีพี (2547-2555) แอลพีจีรถยนต์เกือบ 6 เท่า!

แอลพีจีที่ผลิตในประเทศไม่พอ ต้องนำเข้าในราคาสูงมาก จึงต้องเก็บเงินกองทุนเพิ่มจากผู้ใช้เบนซินและแก๊สโซฮอล์ไปอุดหนุนให้นำเข้ามาขายในราคาควบคุม ยิ่งราคามีความแตกต่างก็ยิ่งมีการลักลอบ ยิ่งต้องนำเข้าเพิ่มเพื่อสนองความต้องการที่มากขึ้น และต้องใช้เงินอุดหนุนมากขึ้น ราคาแตกต่างมากขึ้น เกิดเป็น “วงจรอุบาทว์” ที่สถานการณ์แย่ลงๆ หากไม่มีการแก้ไข

l ปรับโครงสร้าง : ต้นปี 2556 มีการปราบปรามการลักลอบขายข้ามประเภททำให้ยอดการใช้แอลพีจีครัวเรือนลดลงมาก ไตรมาส 3 เริ่มปรับราคาครัวเรือนขึ้นสู่ราคาตลาดเดือนละ 50 สต./กก. โดยผู้มีรายได้น้อยสามารถซื้อแอลพีจีในราคาเดิมที่ 18.13 บาท/กก.

ปลายปี 2557 ราคาขายปลีกเชื้อเพลิง 3 ภาคส่วนเปลี่ยนเป็นราคาเดียว และจากเดือน ก.พ. 2558 ก็ได้ปรับโครงสร้างราคาตั้งต้นของการใช้แอลพีจีทุกชนิดทั้งที่เป็นเชื้อเพลิงและวัตถุดิบให้เป็นราคาเดียวกัน โดยใช้ค่าเฉลี่ยของต้นทุนจาก 3 แหล่งจัดหาด้านล่าง (LPG pool price) และใช้กองทุนน้ำมันฯ เป็นกลไกบริหารจัดการ เลิกการอุดหนุนข้ามประเภท 

(1) โรงแยกก๊าซ เป็นราคาต้นทุนวัตถุดิบ + ค่าลงทุน + ค่าดำเนินการ รวม 498 เหรียญสหรัฐ/ตัน (ก.พ. 2558) เทียบกับ 333 เหรียญสหรัฐ ที่ตรึงไว้ตั้งแต่ปี 2551 (2) โรงกลั่นน้ำมัน เป็นราคาตลาดโลก คือ CP-20 เหรียญสหรัฐ/ตัน โดย CP คือราคาที่ประกาศในประเทศซาอุดิอาระเบียซึ่งเป็นตลาดที่มีการส่งออกแอลพีจีใหญ่ที่สุดในภูมิภาค 20 เหรียญสหรัฐ เป็นค่าขนส่งจากประเทศไทยไปจีนใต้ ซึ่งเป็นตลาดซื้อหากต้องส่งออก (3) ราคานำเข้า เป็นราคาตลาดโลก คือ CP+85 เหรียญสหรัฐ/ตัน 85 เหรียญสหรัฐ เป็นค่าขนส่งจากตะวันออกกลางและค่าคลังนำเข้า

l ปัจจุบัน : ปัญหา “วงจรอุบาทว์” ข้างต้นแก้ไขได้สำเร็จแล้ว! แอลพีจีราคาเดียวทำให้ไม่มีการใช้ผิดประเภท การลักลอบขายข้ามชายแดนก็ลดลงมากเพราะขาดแรงจูงใจ ในเมื่อราคาประเทศเพื่อนบ้านมิได้สูงกว่าในประเทศมากนัก ทำให้ตัวเลขการใช้แอลพีจีครัวเรือนลดลง 6% การใช้แอลพีจีในรถยนต์ลดลง 7.7% มีผลให้การนำเข้าแอลพีจีลดลงถึง 35% (ครึ่งแรก 2558)

ผู้ใช้เบนซิน-แก๊สโซฮอล์ได้รับความเป็นธรรมไม่ต้องแบกภาระกองทุนน้ำมันฯ ขณะที่ตลาดโลกลดลงฮวบฮาบ ราคาเนื้อน้ำมันเบนซิน 95 ลดลง 10.5 บาท/ลิตร (ต้น มิ.ย. 2557-กลาง ก.ย. 2558) แต่ราคาขายปลีกลดได้มากถึง 15.9 บาท/ลิตร

ภายใต้โครงสร้างราคาใหม่ ราคาขายปลีกแอลพีจีลดลงจาก 24.16 บาท/กก. เป็น 22.29 บาท/กก. ในเดือน ก.ย. 2558 สะท้อนราคาตลาดที่ลดลงตามน้ำหนักในสูตรแหล่งที่ (2) กับ (3) และสะท้อนต้นทุนของแหล่งที่ (1) ซึ่งล่าสุดลดมาอยู่ที่ 464 เหรียญสหรัฐ/ตัน แต่ไม่ 100% เพราะคณะกรรมการบริหารนโยบายพลังงาน (กบง.) ได้สะสมเงินกองทุนไว้เผื่อสถานการณ์ตลาดผันผวน ทั้งนี้ทราบมาว่ามีการตรวจสอบต้นทุนโรงแยกก๊าซโดย สตง. ซึ่งจะช่วยพิสูจน์ความโปร่งใสให้กับระบบนี้ด้วย

แม้ผู้ใช้แอลพีจีจะไม่ได้ลดราคาหากเทียบกับช่วงก่อนปรับโครงสร้าง แต่ความจริงถือได้ว่าได้ลดไปล่วงหน้านานมากแล้ว และสำหรับคนยากจนที่ใช้ไฟฟ้าไม่เกิน 90 หน่วย/เดือน รวมทั้งหาบเร่แผงลอยที่ขายอาหาร ผู้มีรายได้น้อย ก็ยังสามารถซื้อแอลพีจีในราคาดั้งเดิมที่ 18.13 บาท/กก.ได้

แต่กระทรวงพลังงานควรปรับปรุงวิธีการให้สะดวกขึ้นและประชาสัมพันธ์ให้มาก เพราะ ปตท.ที่เป็นฝ่ายรับภาระนี้ตั้งแต่เดือน ก.พ. 2558 ไม่มีแรงจูงใจจะขยายฐานผู้ใช้สิทธิ ทั้งที่ ปตท.น่าจะทำเพราะเป็นโอกาสกอบกู้ศรัทธาประชาชนทางหนึ่ง

ผลพวงอีกอย่างของการปรับโครงสร้างราคาคือ ปตท.ได้อนุมัติการขยายกำลังผลิตโรงแยกก๊าซ (Debottleneck) ระดับหนึ่ง แต่การลงทุนใช้เวลา 2-3 ปี

ส่วนจะสร้างโรงแยกก๊าซเพิ่มหรือไม่? โดย ปตท.หรือใคร? เพื่อใช้ประโยชน์ให้มากขึ้นจาก 30% ของก๊าซธรรมชาติอ่าวไทยที่ปัจจุบันถูกเผาเป็นเชื้อเพลิง คงจะขึ้นอยู่กับปริมาณก๊าซที่จะมาเข้าระบบ ซึ่งอาจไม่เกิดขึ้นหากรัฐบาลไม่สามารถฝ่ากระแสเดินหน้านโยบายการสำรวจ-ผลิตปิโตรเลียมได้