"รพ.สมเด็จพระยุพราชด่านซ้าย" บริการผู้ป่วย ด้วยแรงบันดาลใจ

โดย...นิติพันธุ์ สุขอรุณ /ภาพ สมคิด เพื่อนรัมย์

“สุขภาวะทางจิตวิญญาณ” เป็นแนวคิดสำคัญในการดูแลสุขภาพแบบองค์รวมที่ช่วยให้การรักษาความเจ็บป่วยเป็นไปอย่างเคารพในคุณค่าและศักยภาพความเป็นมนุษย์ อาศัยความเข้าใจในมิติทางจิตวิญญาณทำให้คนทำงานด้านสุขภาพสามารถเรียนรู้และเติบโตไปกับการทำงานที่ใส่ใจต่อความทุกข์ของเพื่อนมนุษย์ แม้ที่ผ่านมามีการนำแนวคิดไปประยุกต์ใช้ในด้านต่างๆ แต่สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล ยังไม่มีการพัฒนาแนวทางที่ชัดเจนเพื่อให้เป็นระบบรูปธรรม

นพ.โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ ผู้อำนวยการสำนักงานวิจัยสังคมและสุขภาพ (สวสส.) เปิดเผยว่า มนุษย์เติบโตเต็มศักยภาพได้ด้วยการทำงาน แต่งานในระบบขนาดใหญ่อย่างระบบราชการ ได้ทำให้คนทำงานแปลกแยกจากงานที่ทำ จากระเบียบข้อบังคับที่รุงรังทำให้ยิ่งทำงานก็ยิ่งหมดไฟ พลังสร้างสรรค์และแรงบันดาลใจที่เคยมีเมื่อเริ่มทำงานใหม่ๆ จะมอดลงไปอย่างรวดเร็ว เพราะระบบราชการเป็นระบบสั่งงานที่ไม่ต้องใช้ความคิด ไม่ต้องรู้สึก แค่ทำไปตามเกณฑ์ให้ครบขั้นตอนก็ถือว่าเสร็จ  ไม่ต้องมีคำอธิบายว่างานนั้นสำคัญอย่างไร

ในด้านงานบริการสุขภาพที่เป็นระบบใหญ่และซับซ้อน เมื่อบุคคลากรที่ต้องทำงานดูแลเยียวยาผู้ป่วย ถูกลดทอนศักยภาพความเป็นมนุษย์ก็ยิ่งเป็นการซ้ำเติมความทุกข์ของประชาชนเพิ่มมากขึ้นไปอีก กลายเป็นหุ่นยนต์หรือเครื่องจักรไร้ความรู้สึก ทำงานไปวันๆตามหน้าที่เฉพาะทางเทคนิคที่ได้รับมอบหมาย ไม่เกี่ยวข้องสัมพันธ์กับผู้คน หากเป็นเช่นนี้ต่อไปความกระตือรือร้น ความหวังดี ความทุ่มเทจะแห้งเหี่ยว สูญเสียจิตวิญญาณ

“เราไม่ใช่หุ่นยนต์ แต่เป็นมนุษย์ และการเป็นมนุษย์คือมีความฝัน มีศักยภาพในการเลือก เลือกที่จะอยู่เลือกที่จะเป็น เลือกทำตามเสียงของหัวใจได้ เดินตามความฝันแทนที่จะยอมถูกกลืนและใช้ชีวิตสิ้นเปลืองไปกับบทละครที่เราไม่ได้เขียนขึ้น แต่เราสามารถเลือกทำงานที่มีคุณค่า มีความหมาย ไม่ยอมต่อระบบ ไม่ยอมต่อข้อบังคับต่างๆ เปลี่ยนจากหุ่นยนต์เป็นคนทำงานบันดาลใจให้มีอยู่ทุกซอกทุกมุมของสังคม” นพ.โกมาตร กล่าว

โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชด่านซ้าย อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย นับได้ว่าเป็นโรงพยาบาล แหวกกฏเกณฑ์ราชการโดยสิ้นเชิง ลดเส้นแบ่งระหว่างโรงพยาบาลกับชุมชน ด้วยการส่งเสริมให้เยาวชนมาเรียนรู้เรื่องสุขภาพ ระบบนิเวศทางธรรมชาติ การใช้ชีวิตร่วมกัน และประวัติศาสร์วัฒนะธรรมท้องถิ่น

บรรยากาศของโรงพยาบาล เต็มไปด้วยธรรมชาติ พบเห็นภาพวาดระบายสีของเด็กนักเรียนได้ทุกแห่ง ที่นี่มีเปียโน มีเสียงหัวเราะที่สำคัญต้องไม่มีกลิ่นยา คล้ายเรื่องราวของ นพ.ฮันเตอร์ โดเฮอร์ตี้ แพตช์ อดัมส์ บุคคลที่ถูกนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์ Patch Adams นำแสดงโดย โรบิน วิลเลียมส์ นักแสดงผู้โด่งดังแห่งโลกมายาก็ไม่ปาน

นพ.ภักดี สืบนุการณ์ ผู้อำนวยการโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชด่านซ้าย กล่าวว่า โรงพยาบาลจะมุ่งเน้นไปที่การพัฒนาท้องถิ่นเป็นสำคัญ ไม่จำเป็นที่ผู้ป่วยที่มาโรงพยาบาลต้องมาพบหมออย่างเดียวเท่านั้น แต่สามารถให้พยาบาลเป็นผู้ตรวจคนไข้เองได้ทันที เป็นการสลายขั้นตอนการเข้าถึงการรักษา

ที่ผ่านมา ได้ให้ความสำคัญกับบุคคลากรในองค์เป็นสำคัญ ด้วยการเชิญบุตรหลานของพนักงานโรงพยาบาลเข้ามาเรียนรู้วัฒนธรรมท้องถิ่น ทำกิจกรรมเล่นสนุก รวมทั้งออกแบบสถานที่โรงพยาบาลใหม่ให้มีห้องพักของพนักงานทุกแผนก เพราะถ้าหากบุคคลากรได้มีโอกาสพักผ่อนบ้างจะทำให้ประสิทธิภาพการทำงานเพิ่มมากขึ้น ที่สำคัญต้องไม่ลืมว่าคนเหล่านี้ คือผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จในภาพรวม

“สิ่งที่โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชด่านซ้ายต้องไม่มีคือ การรอคิวตรวจรักษายาวนาน รวมถึงต้องไม่มีป้ายจำกัดเวลาเยี่ยมญาติ หรือป้ายห้ามถ่ายภาพ เพราะเราอยากให้ที่นี่เป็นตัวอย่างของแหล่งเรียนรู้ที่ถูกเผยแพร่ออกสู่สายตาประชาชน ส่วนการสร้างตึกสำหรับคุณแม่ที่กำลังจะคลอดบุตร ได้มีการสร้างให้ตัวอาคารออกห่างจะส่วนที่มีเสียงดังหรือความวุ่นวาย เพราะไม่อยากให้ผู้มาทำคลอดรู้สึกว่าเขาเป็นผู้ป่วย ที่ผ่านมากฏระเบียบการออกแบบโรงพยาบาลของกระทรวงสาธารณะสุข ออกแบบผิดหลายอย่าง” นพ.ภักดี กล่าว

จุดเด่นของโรงพยาบาลคือ สระว่ายน้ำ ซึ่งเป็นการสร้างจากเงินสวัสดิการพนักงานของโรงพยาบาลทุกคนที่ช่วยกันสะสมนานถึง 4 ปี มูลค่า 1.2 ล้านบาท โดยเปลี่ยนจากเงินค่ากินเลี้ยงมาเป็นค่าก่อสร้างสระว่ายน้ำแทน

อย่างไรก็ตาม จากประสบการของโรงพยาบาลพบว่า ในพ.ศ.2546 เสียงสะท้อนของชาวบ้านบอกว่า หมอไม่รู้เรื่องราวของชุมชน จึงเป็นที่มาของบทบาทหน้าที่ ที่หมอและเจ้าหน้าที่ทุกคนต้องใกล้ชิดชุมชนให้มากขึ้น เรียนรู้ศิลปะวัฒนธรรมภาษาท้องถิ่นอย่างลึกซึ้ง ผลที่ตามมาคือคนในองค์กรด้านงานสุขภาพ สามารถให้บริการอย่างเข้าถึงชุมชนในชนบทได้

หนึ่งในตัวอย่างของการลงพื้นที่เข้าถึงชุมชน คือเรื่องราวการขอเบิกเงินซื้อเครื่องเล่นเกมกดไปเล่นกับเด็กป่วยเป็นมะเร็งระยะสุดท้าย

นุกูล มิ่งแก้ว หัวหน้าศูนย์ประกันสุขภาพ เจ้าหน้าที่ของโรงพยาบาล เล่าถึงความทรงจำเมื่อครั้งลงพื้นที่ไปพบผู้ป่วยระยะสุดท้าย ซึ่งเป็นกิจกรรมประจำที่ศูนย์ทำอยู่บ่อยครั้ง ทว่าครั้งนี้แตกต่างออกไปเมื่อเขาไปพบกับเด็กคนหนึ่ง ป่วยเป็นโรคมะเร็งกระดูกที่ต้นขาระยะสุดท้าย มีชีวิตอยู่ต่อได้อีก 4 เดือนเท่านั้น

เขาเล่าว่า เด็กคนนี้เรียนอยู่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 แต่เดิมเป็นเด็กร่าเริง ชอบเตะฟุตบอล มักเดินเล่นตามคันนาเป็นประจำ แต่เมื่อพบว่าตัวเองป่วยเป็นโรคมะเร็งทำให้เดินไม่ได้ ต้องหยุดเรียน อาการซึมเศร้าจึงเพิ่มมากขึ้นกลายเป็นคนไม่ค่อยพูด เด็กคนนี้ทำได้เพียงเล่นเกมกดเครื่องเก่าสภาพเกือบพังเต็มที นุกูล เห็นดังนั้นจึงขอเบิกเงินจากกองทุนพระราชทานเพื่อสงเคราะห์คนไข้ยากจนในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี เพื่อซื้อเครื่องเล่นเกมกดเครื่องใหม่ให้เป็นของขวัญชิ้นสุดท้าย

“วันแรกที่ผมเห็นเด็กคนนี้ เขาไม่ค่อยพูดกับใคร ผมเห็นเกมกดเครื่องเก่าๆจึงมาขอเบิกเงินหวังจะซื้อใหม่ให้ เมื่อได้มาเล่นเกมด้วยกันเด็กเริ่มพูดคุยมากขึ้น มีชีวิตชีวามากขึ้น อยากมีชีวิตอยู่ต่อแม้จะเป็นไปไม่ได้ เวลาผมเข้าไปเยี่ยมแต่ละครั้งก็เศร้า แม่ของเด็กมักจะขอตัวออกมาร้องไห้อยู่หลังบ้านเสมอ แต่ก็พยายามทำใจได้ ทุกวันนี้น้องกล้าจากไปแล้ว แต่ภาพความทรงจำยังคงอยู่”นุกูล กล่าว