กองทุนรวมกับความเสมอต้นเสมอปลาย

กองทุนรวมเป็นการลงทุนที่สำคัญสำหรับผู้ลงทุนรายย่อย โดยกองทุนรวมมีหน้าที่หลักในการสร้างผลตอบแทนให้สอดคล้องกับเป้าหมายการลงทุนของผู้ลงทุน ภายใต้ความเสี่ยงที่ผู้ลงทุนสามารถยอมรับได้ ซึ่งกองทุนรวมจะต้องสร้างผลตอบแทนให้อย่างมีประสิทธิภาพ มากกว่าการลงทุนด้วยตนเอง ดังนั้นผลการดำเนินงานของกองทุนรวมจึงเป็นประเด็นลำดับต้นๆ ที่ผู้ลงทุนพิจารณาเลือกกองทุนที่มีอยู่หลากหลาย ซึ่งนอกจากผลการดำเนินงานในปัจจุบันแล้ว อีกสิ่งหนึ่งที่สำคัญ คือ ความสม่ำเสมอของผลการดำเนินงานเหล่านั้น หรือพูดง่ายๆ ก็คือ กองทุนรวมเหล่านั้นมีความเสมอต้นเสมอปลายหรือไม่

โดยทั่วไป ข้อมูลของกองทุนรวมที่เราได้เห็นตามสื่อต่างๆ มักจะแสดงผลการดำเนินงาน โดยคำนวณอัตราผลตอบแทนโดยรวมที่ได้จากการลงทุนในกองทุน ปรับปรุงด้วยความเสี่ยง แล้วนำมาเทียบอัตราผลตอบแทนของตลาด หรือเกณฑ์อ้างอิงอื่นๆ และนำมาตรวัดเหล่านั้นมาจัดอันดับว่ากองไหนดีกว่ากัน แต่การที่กองทุนจะมีผลการดำเนินงานอย่างไรนั้น ผู้ที่มีบทบาทสำคัญ คือ ผู้จัดการกองทุน โดยเฉพาะผลการดำเนินงานของกองทุนที่มีนโยบายเชิงรุก ที่จะเกี่ยวข้องโดยตรงกับระดับทักษะต่างๆ ในการบริหารกองทุน ไม่ว่าจะเป็นความสามารถในการคัดเลือกหลักทรัพย์เพื่อลงทุน (Selectivity) ความสามารถในการพยากรณ์ทิศทางตลาด (Market timing) คือ ความสามารถคาดการณ์ว่าตลาดกำลังจะเป็นขาขึ้นหรือขาลง และตัดสินใจลงทุนอย่างเหมาะสม หรือแม้แต่ความสามารถรักษาผลการดำเนินงานของกองทุนรวมให้มีความสม่ำเสมอ (Performance persistence)

เรื่องความสม่ำเสมอของผลการดำเนินงานมีความสำคัญ เนื่องจากผู้ลงทุนมักคาดหวังความสามารถของผู้จัดการกองทุนในการสร้างอัตราผลตอบแทนให้สูงกว่าเกณฑ์มาตรฐาน ภายใต้ความเสี่ยงที่ยอมรับได้ และคาดหวังให้กองทุนรวมมีผลดำเนินงานที่มีความสม่ำเสมอ เพราะมีกองทุนบางประเภท เช่น กองทุนรวมที่ให้สิทธิประโยชน์ทางภาษี ที่ต้องถือหน่วยลงทุนระยะยาว และเนื่องจากมีจำนวนไม่น้อยที่เป็นผู้ลงทุนหน้าใหม่เข้ามาในวงการเพราะต้องการลดหย่อนภาษี ซึ่งอาจไม่ได้คิดจะติดตามผลการดำเนินงานของ
กองทุน หรือสับเปลี่ยนใดๆ เพียงพิจารณาเลือกกองทุนในตอนแรกและหวังว่าผลตอบแทนที่ดีในอดีตจะสม่ำเสมอต่อไปในอนาคต แต่หากพิจารณาข้อมูล ก็อาจพบว่ากองที่เราซื้อเมื่อปีก่อนทำไมไม่ติดโผกองทุนยอดเยี่ยมแล้ว หรือบางทีก็มีกองทุนแปลกหน้าโผล่เข้ามาแบบแวะเวียนแล้วจากไป ซึ่งการเปลี่ยนหน้าติดอันดับนี้ แสดงให้เห็นถึงความไม่สม่ำเสมอของผลดำเนินงาน ไม่ว่าจะดีขึ้น หรือแย่ลง ซึ่งมีผลกระทบต่อการตัดสินใจของผู้ลงทุน

ในประเด็นเรื่องความสม่ำเสมอหรือไม่นั้น เราพิจารณาว่า เพื่อประโยชน์ของผู้ลงทุน หากผลการดำเนินงานมีความสม่ำเสมอแล้ว กองทุนที่เลือกลงทุนเพราะพิจารณาว่ามีผลการดำเนินงานที่ดี หากมีความสม่ำเสมอ ก็จะเป็นกองทุนที่ดีอย่างต่อเนื่อง ในอีกแง่มุมหนึ่ง แม้ว่าเรามักจะนึกถึงความสม่ำเสมอ ในแง่ของการดีเสมอต้นเสมอปลาย แต่สำหรับกองทุนที่มีผลการดำเนินงานไม่ดีนัก และ
ผู้ลงทุนไม่พิจารณาลงทุน ก็จะเป็นกองทุนที่ไม่น่าสนใจ เพราะจะรักษาผลการดำเนินงานให้แย่เสมอต้นเสมอปลาย ดังนั้นความสม่ำเสมอของผลการดำเนินงานของกองทุนทำให้ผู้ลงทุนมั่นใจได้ว่า หากพิจารณาคัดเลือกกองทุนที่ดีแล้ว กองทุนนั้นจะดีต่อเนื่องไป และสามารถหลีกเลี่ยงกองทุนที่แย่ได้ โดยไม่ต้องพะวงว่ากองทุนเหล่านั้นจะมาเป็นดาวเด่นได้

ในทางตรงกันข้าม หากในอุตสาหกรรมกองทุนรวมใดไม่มีความสม่ำเสมอของผลการดำเนินงานแล้ว จะส่งผลให้บางปีดี บางปีแย่ โดยผู้ลงทุนไม่สามารถคาดหวังผลตอบแทนได้จากข้อมูลในอดีต ซึ่งหากเป็นกรณีที่ไม่สม่ำเสมอแบบปรับปรุงดีขึ้น คือเปลี่ยนจากแย่เป็นดี และยังดีขึ้นเรื่อยๆ จากความสามารถของผู้จัดการกองทุนที่เพิ่มขึ้น ก็จะเป็นผลดีในด้านผลตอบแทนได้ แต่ในอีกกรณีคือ กองทุนที่แสดงผลการดำเนินงานที่ดีในช่วงหนึ่ง แล้วเปลี่ยนเป็นแย่ลง จะส่งผลกระทบต่อผู้ลงทุน เพราะผลการดำเนินงานที่ดีนั้นมิได้มาจากความสามารถในการบริหารกองทุนอย่างแท้จริง แต่เป็นเพียงเหตุบังเอิญ

จากงานวิจัยชิ้นหนึ่งที่ศึกษาความสม่ำเสมอของกองทุนรวมตราสารทุนในประเทศไทยซึ่งผู้เขียนมีส่วนร่วม พบว่า กองทุนรวมตราสารทุนของไทยส่วนหนึ่งสามารถรักษาผลการดำเนินงานให้มีความสม่ำเสมอได้ในช่วงเวลาปกติ โดยสัดส่วนของกองทุนที่สามารถรักษาผลการดำเนินงานให้ดีได้อย่างต่อเนื่องนั้นมีมากกว่ากองทุนที่มีผลการดำเนินงานที่แย่ แต่หลังจากเกิดวิกฤตเศรษฐกิจในช่วงต่างๆ นั้น สัดส่วนของกองทุนรวมตราสารทุนที่สามารถรักษาผลการดำเนินงานที่ดีอย่างสม่ำเสมอนั้น มีจำนวนน้อยลง โดยเมื่อผ่านพ้นช่วงวิกฤตไปแล้ว ก็มีความสม่ำเสมอเกิดขึ้นในช่วงสั้นๆ แต่มีแนวโน้มที่จะเพิ่มมากขึ้น

หากจะกล่าวโดยสรุปเรื่องความสม่ำเสมอของผลการดำเนินงานกองทุนรวม หรือความเสมอต้นเสมอปลายนั้น ก็เปรียบได้กับการที่หญิงสาวตัดสินใจเลือกคู่ครองที่ดี นั้น ปัจจัยที่จะคำนึงถึงต่อคือ ชายหนุ่มนั้นน่าจะเป็นคนดีเสมอต้นเสมอปลายหรือไม่ โดยหญิงสาวก็คาดหวังว่า ว่าที่สามีของเธอจะไม่เปลี่ยนแปลงไป ทั้งนี้เราอยู่บนสมมติฐานว่าไม่มีหญิงสาวคนไหนที่จะเลือกคนที่แย่ การลงทุนในกองทุนก็เช่นกัน ผู้ลงทุนจะพิจารณาคัดเลือกลงทุนกองทุนที่ดี และคาดหวังให้กองทุนนั้นดีต่อเนื่องไป อย่างไรก็ตามความสม่ำเสมอของผลดำเนินงานเป็นเพียงปัจจัยหนึ่งเท่านั้น ที่ผู้ลงทุนควรใช้เพื่อพิจารณาตัดสินใจควบคู่กับคุณสมบัติอื่นๆ เช่น อายุกองทุน ค่าธรรมเนียม ช่องทางการซื้อขาย เป็นต้น