เฉลิมศักดิ์ ลีวังษี นักสู้ใต้สะพาน

โดย...กาญจนา อายุวัฒน์ธนชัย

คนไร้บ้านถูกมองว่าเป็นปัญหาสังคม โดยเฉพาะชุมชนใต้สะพานที่มีมากมายในกรุงเทพมหานคร พวกเขาเห็นสะพานเป็นบ้าน แต่เจ้าหน้าที่รัฐมองตามกฎหมาย ทั้งสองฝ่ายจึงมีปมขัดแย้งที่เรื้อรัง เพราะเมื่อไล่ตรงนี้ก็ไปสร้างใหม่ตรงนั้นไม่สิ้นสุด

ทว่าปัญหานี้แก้ไขสำเร็จจากการต่อสู้ของอดีตคนไร้บ้าน อุ๊-เฉลิมศักดิ์ ลีวังษี ประธานชุมชนใต้สะพานโซน 1 ประชาอุทิศ 76 ที่ตอนนี้สามารถพาครอบครัวและชุมชนลงหลักปักฐานบนผืนดินที่เรียกเต็มปากได้ ว่า “ที่นี่คือบ้านของเรา”

จากการสำรวจของมูลนิธิพัฒนาที่อยู่อาศัย พบว่า มีคนจนอาศัยอยู่ใต้สะพานทั่วกรุงเทพฯ จำนวน 52 สะพาน หรือกว่า 2,445 คน ส่วนฝั่งธนบุรีมีชุมชนใต้สะพานทั้งสิ้น 22 สะพาน ซึ่งตัวเขาอยู่ใต้สะพานดาวคะนองร่วมกับคนไร้บ้านอีกร้อยกว่าหลังคาเรือนมานาน 40 ปี

 

ปัญหาความขัดแย้งเริ่มในปี 2535 เมื่อกรุงเทพฯ มีนโยบายฟื้นฟูความสวยงามให้เมืองหลวง ทำให้มีการไล่รื้อสิ่งปลูกสร้างและไล่คนที่อยู่ใต้สะพานออกไป แต่ในปี 2536 คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบให้กรุงเทพฯ ร่วมกับการเคหะแห่งชาติ เร่งจัดหาที่อยู่อาศัยใหม่แก่คนใต้สะพาน โดยเบื้องหลังมตินี้เป็นผลมาจากการต่อสู้ของคนใต้สะพานเอง

“คนจนต้องใช้พลัง” เฉลิมศักดิ์ กล่าว... “พวกเราเรียกร้องให้มีการชะลอการไล่รื้อโดยเดินเรื่องตั้งแต่เจ้าหน้าที่เขตขึ้นไปถึง กทม. จนถึงนายกรัฐมนตรี (สมัยนั้นคือ พล.อ.ชวลิต ยงใจยุทธ) เพราะเราอยากมีบ้าน มีที่ทำกิน เหมือนกับทุกๆ คน”

ขั้นตอนถัดมา คือ การหาที่ดินที่คนในชุมชนเห็นพ้องและพอใจภายใต้เงื่อนไข “ชุมชนไม่มีเงิน” คนในชุมชนจึงแก้ปัญหาโดยการระดมทุนแล้วนำไปฝากธนาคารเพื่อยื่นเป็นหลักฐานในการเช่าที่ดิน อุ๊เผยข้อมูลว่า การเคหะฯ อนุมัติให้เช่าที่ดินขนาด 13 ไร่ 3 งาน 54 ตร.ว. ในซอยประชาอุทิศ 76 สัญญาเช่า 30 ปี คิดค่าเช่าแปลงละ 40 บาทต่อเดือน

 

“ผมเป็นคนเก็บค่าเช่าเองทั้งหมด ในชุมชนมีชาวบ้านอยู่ 182 ครอบครัวประมาณ 1,000 คน ต้องเก็บให้ได้ 5,800 บาทไปจ่ายให้การเคหะฯ แต่บางเดือนก็เก็บได้แค่สามสี่พัน ผมก็ต้องสำรองจ่ายไปก่อน คนที่นี่ทำอาชีพเก็บของเก่า เป็นแรงงานก่อสร้าง และทำงานในโรงงาน รายได้ต่อเดือนประมาณ 8,000 บาทแต่ก็ใช้ไม่พอเพราะแต่ละครอบครัวมีลูกเยอะทำให้มีค่าใช้จ่ายมาก” อุ๊ว่า การย้ายมาอยู่ที่นี่ ทำให้ปัญหาที่เคยมี อย่างเรื่องยาเสพติด เบาบางลง และคนส่วนใหญ่ก็มีคุณภาพชีวิตดีขึ้น

ปัจจุบันชุมชนใต้สะพาน ดาวคะนองฝั่งธนบุรีทั้งหมดย้ายไปอยู่ในชุมชนใต้สะพานประชาอุทิศ 76 โซน 1 โดยมีพี่อุ๊เป็นประธานชุมชน เขาเปิดให้ภาครัฐและเอกชนเข้ามาทำกิจกรรม อย่างมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ก็เข้ามาสอนการซ่อมเครื่องใช้ไฟฟ้า และสร้างอาคารดุจดาวไว้เป็นแหล่งเรียนรู้ของเด็กๆ

“ผมจัดกิจกรรมทุกวันสำคัญ โดยเน้นให้เด็กๆ มีส่วนร่วม ผมอยากสร้างจิตสำนึกให้เด็ก ให้เด็กเรียนรู้มากๆ อยากให้เขาได้เรียนสูงๆ เพราะว่าอนาคตของชุมชนนี้จะเป็นยังไงก็ขึ้นอยู่กับพวกเขา” เขา กล่าว

ชุมชนใต้สะพานประชาอุทิศ 76 โซน 1 ได้รับรางวัลรองชนะเลิศอันดับ 2 ในการประกวดชุมชนต้นแบบด้านการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด ประจำปี 2558 จากกรุงเทพฯ  และในเดือน ต.ค. เขาและเครือข่ายสลัม 4 ภาค จะไปเดินรณรงค์เรื่องที่อยู่อาศัยและยื่นหนังสือต่อองค์การสหประชาชาติ ประจำประเทศไทย เพื่อชี้แจงให้ทราบว่า ยังมีคนใต้สะพานอีกมากที่ต้องการบ้าน และยังมีกลุ่มคนจำนวนหนึ่งที่กำลังต่อสู้เพื่อพวกพ้องให้คนใต้สะพานไม่ใช่ปัญหาสังคมอีกต่อไป