โอกาสภาคธุรกิจ ปรับตัวอย่างไร

โดย...ดร.สุทธาภา อมรวิวัฒน์

แม้การเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุจะเป็นภาพที่เห็นชัดเจนในอนาคต แต่การเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ภาวะดังกล่าวจะค่อยๆ เกิดขึ้นอย่างช้าๆ จนอาจจะทำให้หลายภาคส่วนไม่ทันได้เตรียมพร้อม การเริ่มเตรียมการและปรับตัวตั้งแต่วันนี้จึงเป็นแนวทางที่ภาครัฐและธุรกิจควรดำเนินการมากกว่ารอให้เข้าสู่สังคมผู้สูงอายุไปแล้ว

ประชากรผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้นยังเป็นตลาดผู้บริโภคที่น่าสนใจสำหรับภาคธุรกิจทั้งในเชิงปริมาณผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้นและกำลังซื้อจากผู้ที่ทำงานเก็บสะสมเงินมาตลอดชีวิตที่ผ่านมา ซึ่งในปี 2030 การใช้จ่ายของประชากรผู้สูงอายุจะมีมูลค่าประมาณ 4 ล้านล้านบาท หรือคิดเป็น 25% ของมูลค่าการใช้จ่ายของประชากรทั้งหมด

ธุรกิจจะสามารถเจาะตลาดผู้บริโภคสูงอายุได้สำเร็จควรคำนึงถึงสิ่งที่จะเปลี่ยนแปลงไปของผู้สูงอายุในอนาคต ทั้งในด้านของพฤติกรรมและการใช้ชีวิต โดยมีการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญๆ ได้แก่ การมีชีวิตที่ยืนยาวขึ้น การใช้จ่ายที่น้อยลง ความสามารถในการยอมรับเทคโนโลยีได้มากขึ้น การยืดระยะเวลาการทำงานออกไป และเชื่อมโยงกับความต้องการของผู้สูงอายุในสามด้านสำคัญด้วยกัน

ได้แก่ (1) ความต้องการมีสุขภาพดี (2) ความต้องการมีสังคมและใช้ชีวิตในชุมชน และ (3) ความต้องการมีการเงินที่มั่นคงและเพียงพอ

ยกตัวอย่างเช่น ความต้องการมีสุขภาพดีประกอบกับความสามารถในการยอมรับเทคโนโลยีได้มากขึ้น ส่งผลให้สินค้าเทคโนโลยีด้านสุขภาพมีตลาดและโอกาสทางธุรกิจเพิ่มขึ้น เป็นต้น

แนวธุรกิจใหม่ๆ จากความต้องการและการเปลี่ยนแปลงของผู้สูงอายุ

(1) ความต้องการมีสุขภาพดี ไม่ได้หมายถึงการปราศจากโรคภัยไข้เจ็บเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการรักษาความสามารถในการทำกิจกรรมต่างๆ ได้เหมือนเดิม ด้วยความต้องการนี้ประกอบกับอายุขัยที่ยืนยาวขึ้น เราจึงเห็นกระแสสินค้าและบริการต่างๆ ที่มุ่งเน้นเรื่องสุขภาพแพร่หลายและเป็นที่นิยมอย่างรวดเร็วสำหรับตลาดกลุ่มนี้

ยกตัวอย่างเช่น อาหารและผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติ กิจกรรมการออกกำลังกายต่างๆ เป็นต้น และยังก่อให้เกิดบริการใหม่ๆ ดังเช่น ในต่างประเทศที่มีธุรกิจให้บริการวางแผนโภชนาการให้เหมาะสมกับความต้องการของผู้สูงอายุ โดยมีการคำนวณสัดส่วนการบริโภคให้เหมาะสมกับลักษณะทางกายภาพและโรคประจำตัวของลูกค้า

นอกจากนี้ ยังมีการต่อยอดการบริการด้วยการประกอบและจัดส่งอาหารให้แก่ลูกค้าผู้สูงอายุอีกด้วย หรือตัวอย่างธุรกิจ Welcyon ที่ให้บริการสถานที่ออกกำลังกายและออกแบบโปรแกรมการออกกำลังกายให้แก่ผู้สูงอายุ รวมทั้งยังมีบริการที่ปรึกษาทางกายภาพเพื่อตอบโจทย์ผู้สูงอายุที่มีข้อจำกัดทางด้านกายภาพ เป็นต้น

นอกจากธุรกิจที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับบริการสุขภาพอย่างโรงพยาบาลและคลินิกจะมีโอกาสได้ประโยชน์สูง ธุรกิจสนับสนุนต่อเนื่องก็มีโอกาสเพิ่มขึ้นเช่นกัน ยกตัวอย่างเช่น ธุรกิจสถานพักฟื้นในรูปแบบคล้ายโรงแรมในสวีเดนที่เน้นให้บริการผู้ป่วยที่ต้องการพักฟื้นหลังการรักษา ซึ่งไม่จำเป็นต้องได้รับบริการทางการแพทย์มากแล้ว โดยมีอุปกรณ์และเทคโนโลยีในการดูแลผู้พักฟื้นเหมือนกับโรงพยาบาล แต่มีราคาถูกกว่าการพักรักษาตัวต่อเนื่องที่อยู่ในโรงพยาบาล ซึ่งเหมาะสมกับผู้สูงอายุที่ต้องการควบคุมค่าใช้จ่ายตามรายได้ที่ลดลง เป็นต้น

เทคโนโลยีและนวัตกรรมที่ก้าวหน้ามีแนวโน้มจะเปลี่ยนโฉมสินค้าและการให้บริการที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุในอนาคตที่ยอมรับเทคโนโลยีใหม่ๆ ได้มากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

ยกตัวอย่างเช่น การส่งข้อมูลเชิงสุขภาพแบบต่อเนื่องและทันทีจากผู้สูงอายุไปยังเจ้าหน้าที่ในโรงพยาบาล โดยบริษัทในเดนมาร์กได้พัฒนาซอฟต์แวร์ IntraMed’s Clinical System Organizer (CSO) ที่ช่วยให้คนไข้สังเกตอาการและข้อมูลทางการแพทย์และสามารถส่งข้อมูลไปให้โรงพยาบาลได้ทันที ซึ่งการสังเกตอาการอย่างต่อเนื่องช่วยลดความผิดพลาดและสามารถรวบรวมข้อมูลที่ถูกต้องและทันสมัย ช่วยให้พบเจออาการผิดปกติได้เร็วขึ้น

(2) ความต้องการมีสังคมเพื่อนฝูง ซึ่งรวมถึงการได้พูดคุยกับเพื่อนๆ ผ่านเทคโนโลยีการสื่อสาร และการได้มีกิจกรรมพบปะเพื่อนฝูงเป็นประจำ

ปัจจุบันมีธุรกิจหลายอย่างที่ให้ความสำคัญกับความต้องการด้านนี้ของผู้สูงอายุ เช่น การออกแบบเครื่องมือสื่อสารให้เอื้อต่อการใช้งานของผู้สูงอายุ การจัดตั้งศูนย์ดูแลผู้สูงอายุระหว่างวัน ตลอดจนถึงธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ด้วยการสร้างเป็นหมู่บ้านสำหรับผู้สูงอายุ ที่มีพื้นที่ส่วนกลาง ผู้ดูแล และกิจกรรมส่วนกลางที่ผู้สูงอายุสามารถใช้เวลาร่วมกัน

นอกจากนี้ ผู้สูงอายุยังมีความต้องการเดินทางไปยังที่ต่างๆ และใช้ชีวิตในชุมชนได้ตามเดิม การอำนวยความสะดวกด้านการเดินทางจึงเป็นอีกบริการที่น่าสนใจในประเทศไทย ในขณะที่ประเทศพัฒนาแล้วอย่างญี่ปุ่นซึ่งเผชิญกับสัดส่วนผู้สูงอายุที่มากที่สุดในโลกถึงขั้นออกเป็นกฎหมายกำหนดให้ธุรกิจที่ให้บริการด้านการขนส่งจะต้องมีระบบและสถานที่ที่ให้ทุกคนรวมถึงผู้สูงอายุเข้าถึงบริการได้ดีขึ้นและสะดวกขึ้น ส่งผลให้สถานีรถไฟเกือบทุกแห่งต้องมีลิฟต์และห้องน้ำ และรถประจำทางสามารถรองรับผู้ที่นั่งรถเข็นได้