กินบนศาลา อึบนปราสาท

โดย...กรกิจ ดิษฐาน

วัดศรีรองเมือง เป็นวัดเมียนมาในเมืองลำปาง ทั้งวัดเป็นศิลปกรรมเมียนมาทั้งหมดงดงามแปลกตาดีแท้ แต่ถ้าจะพูดถึงของดีหนึ่งเดียวไร้เทียมทานคงเป็น “เวจกุฎี” หรือ “วัจกุฎี” ซึ่งก็คือส้วมของพระสงฆ์นั่นเอง เป็นส้วมแบบโบราณหาชมได้ยาก คนก็ไม่ค่อยรู้จักกันแล้วว่าคืออะไร

ผมเคยเห็นเวจกุฎีโบราณแบบภาคกลางที่วัดใหญ่สุวรรณาราม เมืองเพชร เป็นทรงไทยขนาดย่อมยกพื้นก่ออิฐถือปูน สัดส่วนงดงามราวกับตำหนักหรือเรือนคหบดีย่อส่วน ตอนนี้บูรณะเรียบร้อยไม่ทราบว่าจะงามเหมือนเดิมหรือไม่

วัดศรีรองเมือง เวจกุฎีสร้างเป็นศิลปะเมียนมา ทำหลังคาแบบทรงยวน คือหลังคาแบบไทยยวน (ล้านนา) ซ้อนต่อๆ เหมือนทรงปราสาทแบบเมียนมา แต่หลังคาไม่ได้ทำเป็นยอด เวจกุฎีหลังนี้เป็นหนึ่งเดียวจากเดิมที่เคยมี 4-5 หลัง และยังเป็นของเจ้าอาวาสด้วย จึงหรูหราราวกับปราสาทย่อส่วน สร้างเมื่อปี 2434 ก็กว่าร้อยปีมาแล้ว

คำถามก็คือ ทำไมต้องสร้างส้วมพระให้หรูหราเหมือนปราสาท หรือเรือนอันงาม?

ผมนึกถึงเวจกุฎีของลังกาโบราณ ตรงแผ่นหินที่เจาะเป็นถานสำหรับถ่ายหนักถ่ายเบา หรือตรงแผ่นบังที่ลับ ช่างจะแกะสลักเป็นรูปวิมานมณเฑียรงดงามมาก แต่ไอ้ของงามๆ นี้กลับทำเป็นที่สำหรับให้พระนั่งถ่ายคูถอาจมลงไป แสดงว่ามันต้องมีนัยทางธรรมแน่ๆ

ในพระพุทธประวัติกล่าวว่า ก่อนที่พระพุทธเจ้าจะทรงตรัสรู้ ทรงบำเพ็ญเพียรอย่างยิ่งยวดเรื่อยมา ครั้นวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 เมื่อบรรทมหลับพระองค์ทรง “ปัญจมหาสุบิน” เป็นบุพนิมิตมหามงคล 5 ประการ ซึ่งข้อ 5 คือ “เสด็จขึ้นไปเดินจงกรมบนยอดภูเขาอันเต็มไปด้วยอาจม แต่อาจมนั้นมิได้เปื้อนพระยุคลบาท” ซึ่งหมายความว่า “แม้นพระสัมมา
สัมพุทธเจ้าจะบริบูรณ์ด้วยลาภสักการะและปัจจัยทั้ง 5 ที่ชาวโลกจากทุกทิศน้อมนำมาถวายด้วยความเลื่อมใส ศรัทธา แต่พระองค์ก็มิได้มีพระทัยข้องอยู่ในลาภสักการะนั้นให้เป็นมลทินแม้แต่น้อย”

ผมยังนึกถึงเกร็ดพงศาวดารจีนสมัยราชวงศ์จิ้น มีผู้ถามอินเฮ่า ขุนนางผู้ใหญ่ว่า เหตุใดเวลาจะได้เป็นขุนนางมักฝันเห็นโลงศพ แล้วเหตุใดเวลาจะได้ลาภจึงฝันเห็นอาจม อินเฮ่า ตอบว่า “เพราะการเมืองเป็นเรื่องฉาวโฉ่เน่าเหม็น จึงมักฝันเห็นโลงศพอันใส่ร่างเน่าเหม็นไว้ ส่วนที่ฝันเห็นอาจมแล้วจะได้ลาภ ก็เพราะเงินทองล้วนมาจากดิน อาจมก็ออกจากร่างสู่ดิน ดังนั้นเงินทอง โชคลาภล้วนไม่ต่างจากอาจม”

และหากใครชอบตีความฝันบ่อยๆ คงจะทราบว่า หากฝันเห็นอุจจาระ หมายความว่าโชคลาภ ชื่อเสียงจะมาหา

อาจม จึงเป็นสัญลักษณ์หมายถึงชื่อเสียง เงินทอง โชคลาภ มนุษย์ปุถุชนล้วนใฝ่แสวงหา แต่ผู้สละทางโลกไม่ยินดี ทั้งยังรังเกียจโลกธรรมเหล่านี้ว่าสกปรกโสโครก

พูดง่ายๆ ก็คือ คนธรรมดาเห็น “อาจม” เป็น “ลาภ” แต่พระเป็นเจ้าท่านเห็น “ลาภ” เป็น “อาจม”

ดังนั้น ที่ขับถ่ายจึงทำให้งดงามอลังการราวกับปราสาทเจ้านาย หรือบ้านเศรษฐี เพื่อให้ระลึกว่า ของงามๆ ที่แท้ก็อาจมดีๆ นี่เอง ทำให้ชีวิตฉาวโฉ่ มัวหมอง เมื่อหลงเข้าให้ก็ไปไม่ถึงฝั่งพระนิรพาณ