รัฐบาลทำตามสัญญา เศรษฐกิจจะฟื้นตัวเร็วขึ้น

โดย...ชลลดา อิงศรีสว่าง

กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐแถลงรายงานสถานการณ์การค้ามนุษย์ (TIP Report) ประจำปี 2558 โดยยังคงจัดอันดับให้ไทยอยู่ในกลุ่มที่มีการค้ามนุษย์ และใช้แรงงานผิดกฎหมายบนเรือประมง และมีการแก้ไขปัญหาการค้ามนุษย์น้อยมาก (Tier 3 Watch List) ต่อไป สิ่งนี้ถูกมองว่าจะเป็นตัวถ่วงเศรษฐกิจไทยอย่างมาก โดยเฉพาะการส่งออก

ในช่วง 1 ปีที่สหรัฐเตือนไทยให้แก้ไขปัญหาการค้ามนุษย์นั้น รัฐบาลได้ตั้งอกตั้งใจที่จะแก้ไขปัญหาดังกล่าวอย่างหนักหน่วง แต่ก็ไม่สามารถหลุดพ้นจากประเทศที่มีการค้ามนุษย์ในระดับเลวร้ายได้ รัฐบาลและหน่วยงานที่รับผิดชอบก็จะต้องพยายามดำเนินการต่อไป

ไม่ว่าเรื่องนี้จะเป็นเกมการเมืองระหว่างประเทศหรือไม่ แต่ส่งผลกระทบต่อการส่งออกของไทย ไม่ได้รุนแรงมากทางด้านมูลค่า แต่ผลกระทบต่อภาพลักษณ์ของประเทศแรงกว่าหลายเท่า ผู้ส่งออกในกลุ่มสินค้าประมงไทยแก้ไขปัญหาด้วยการออกไปลงทุนในต่างประเทศเพื่อหนีผลกระทบจากสถานการณ์ดังกล่าว

อย่างไรก็ดี ไม่ว่ารัฐบาลจะผิดหวังที่ทำงานหนักแต่ยังไม่เข้าตาสหรัฐ แต่ก็จำเป็นที่จะต้องตั้งหน้าตั้งตาแก้ไขปัญหาต่อไป สิ่งที่ผู้ส่งออกเป็นห่วง คือ กลัวปัญหาจะลามไปถึงการต่อต้านสินค้าประเภทอื่นได้ในอนาคตที่เป็นเมดอินไทยแลนด์ เพราะภาพลักษณ์ประเทศไม่ดี ผู้ซื้อจดจำแต่ภาพลบ ทำให้ไม่เลือกซื้อสินค้าจากไทยเป็นอันดับแรกๆ

แหล่งข่าวจากสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) ระบุว่า เรื่องนี้เป็นจุดอ่อนที่จะทำให้ผู้ขายสินค้าแข่งกับไทยนำเอาไปโจมตีได้ โดยเฉพาะในช่วงที่ตลาดซบเซา ผู้ซื้อมีจำกัด จึงอย่าคิดว่าเรื่องนี้ไม่สำคัญ แก้ปัญหาแบบขอไปที เดี๋ยวปัญหาก็จบเองไม่ได้ การแก้ไขปัญหาอาจจะต้องทำอย่างขุดรากถอนโคน ซึ่งใครเป็นขาใหญ่ในแวดวงการจัดหาแรงงานในแต่ละพื้นที่ การข่าวของรัฐบาลก็น่าจะรู้ว่าใครเป็นใคร

นอกจากนี้ ไทยยังมีปัญหาการกระทำผิดกฎหมายและไม่ได้รับการยอมรับจากนานาประเทศ ทั้งเรื่องการผลิตหรือจำหน่ายสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์ ปลอมแปลงเครื่องหมายการค้า ค้าสัตว์ป่าและพรรณพืชที่เป็นพันธุ์สงวน ค้างาช้าง ฯลฯ ส่วนใหญ่จะกระทำโดยผู้มีอิทธิพล ซึ่งต้องอาศัยอำนาจพิเศษเข้าไปจัดการ ล้างไพ่ ล้มขบวนการกระทำผิดกฎหมายที่สร้างความเสียหายให้กับประเทศทั้งทางตรงและทางอ้อมให้ได้

ดูเหมือนว่าเศรษฐกิจไทยปีนี้จะพึ่งพาการส่งออกไม่ได้ กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (ไอเอ็มเอฟ) ฟันธงว่า การส่งออกของไทยในปีนี้จะติดลบ 2.2% เป็นการติดลบติดต่อกันเป็นปีที่ 3 อันเป็นผลกระทบจากเศรษฐกิจโลกฟื้นตัวช้า และปัญหาเศรษฐกิจยุโรปยังไม่ฟื้นตัว

ผลกระทบที่ไทยจะได้รับ หากกรณีเลวร้ายที่สหรัฐคว่ำบาตรสินค้าไทยที่เกี่ยวข้องกับการค้ามนุษย์ ในกลุ่มสินค้าอาหารทะเลที่ไทยมีตลาดส่งออกที่สำคัญคือ สหรัฐ มีสัดส่วนประมาณ 20% ของการส่งออกสินค้าประมงไปตลาดโลก ส่งออกไปสหภาพยุโรปมีสัดส่วน 13% ส่วนตลาดอื่นๆ เช่น ญี่ปุ่น สัดส่วน 31% จีน สัดส่วน 7-8%

แต่การเสียหายของตลาดสินค้าอาหารทะเลอาจจะไม่มากอย่างที่คิด เพราะผู้ส่งออกรายใหญ่ของไทยออกไปซื้อกิจการอาหารทะเลในต่างประเทศหลายแห่งเพื่อเป็นฐานส่งออกแทน

นอกจากนี้ เศรษฐกิจของประเทศคู่ค้าที่สำคัญอย่างยุโรปเองยังไม่ฟื้น และเป็นทวีปที่มี 3-4 ประเทศมีอัตราการว่างงานถึง 20% และอีกกว่า 10 ประเทศมีอัตราการว่างงานกว่า 10% ปมปัญหาของกรีซที่ผิดนัดชำระหนี้ได้ดึงให้เศรษฐกิจของอียูดูแย่ลงด้วย

ทางด้านญี่ปุ่นก็ยังฟื้นตัวไม่เต็มที่ จีนก็อยู่ในระยะที่กำลังปราบปรามคอร์รัปชั่น ส่งผลให้เศรษฐกิจส่วนเกินหายไป โดยเศรษฐกิจส่วนดังกล่าวเป็นปัจจัยที่ทำให้จีดีพีของจีนโตชะลอตัวจาก 8% เหลือ 6% และส่งผลต่อการนำเข้าสินค้าชะลอตาม

เมื่อผู้ซื้อรายใหญ่ชะลอตัวลง คงหนีไม่พ้นที่ไทยจะขายของได้น้อยลง ปัจจัยดังกล่าวนี้เป็นเพียงสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ไทยถูกกระทบแรงมาก ทำให้ยอดส่งออกของไทยลดลงเดือนเว้นเดือน จนปีนี้ทุกคนออกมาประกาศปรับลดเป้าหมายการส่งออกเป็นติดลบไม่ต่ำกว่า 3% กันหมดแล้ว

ปัญหาระยะยาวที่จะต้องแก้ไข คือ การปรับโครงสร้างการส่งออก ซึ่งจะต้องเปลี่ยนหลายอย่างทั้งการกำหนดอุตสาหกรรม ส่งเสริมการลงทุนในสินค้าที่อยู่ในความต้องการของตลาด และการวางแผนเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตให้ต้นทุนการผลิตต่ำลง มากกว่าจะใช้ราคาต่ำเพื่อให้ขายสินค้าได้มาก รวมทั้งการผลิตสินค้าที่มีเทคโนโลยีสูงขึ้น เพราะไทยอาจจะมีปัญหาการขาดแคลนแรงงานในอนาคต

อนุสรณ์ ธรรมใจ คณบดีคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต ระบุว่า การที่ไทยยังถูกจัดชั้นเรื่องปัญหาแรงงานทาสและการค้ามนุษย์ให้อยู่ในระดับ Tier 3 จะส่งผล
กระทบต่อการส่งออกสินค้าไทยและภาพลักษณ์ของประเทศ และอาจนำมาสู่การไม่สั่งสินค้าและคว่ำบาตรสินค้าไทยได้ รัฐบาลจึงต้องเร่งชี้แจงให้ดี รีบปรับปรุงแก้ไขปัญหาให้เป็นไปตามมาตรฐานแรงงานสากล

“การรณรงค์ตอบโต้โดยการไม่ซื้อสินค้าสหรัฐจากกรณีดังกล่าวจะทำให้ปัญหาซับซ้อนและลุกลามมากขึ้น และเป็นการเคลื่อนไหวที่ไม่ตรงประเด็น อย่างไรก็ตาม เนื่องจากรัฐบาลไทยได้พยายามแก้ไขปัญหาการค้ามนุษย์และแรงงานทาสอย่างเต็มที่ในช่วงที่ผ่านมา นอกจากนี้หากสามารถกลับคืนสู่ประชาธิปไตยในปีหน้าได้ คาดว่าในปีหน้าประเทศไทยของเราน่าจะถูกยกอันดับให้ดีขึ้น อันเป็นผลบวกต่อสินค้าส่งออกของไทยและเศรษฐกิจโดยภาพรวม” อนุสรณ์ กล่าว

การที่รัฐบาลยืนยันจะทำตามโรดแมป นั้น พูดเท่านั้นยังไม่พอ รัฐบาลต้องปฏิบัติตามพันธสัญญาที่ให้ไว้กับประชาชนและประชาคมโลก ซึ่งอาจจะเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้การแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจง่ายขึ้น