กม.โซเชียลใหม่โทษสูงคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา

โดย...เอกชัย จั่นทอง

ตั้งแต่วันที่ 4 ส.ค. 2558 เป็นต้นไป พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ (ฉบับที่ 2) ปี 2558 จะมีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการ หากผู้ใช้โซเชียลมีเดียนำข้อมูลผู้อื่นมาเผยแพร่ในสังคมออนไลน์ แล้วไม่ให้เครดิต หรือนำไปใช้เพื่อการค้าอาจมีความผิดได้ โดยกฎหมายฉบับใหม่นี้ได้กำหนดอัตราโทษนักก๊อบปี้นักแชร์ทั้งหลายที่ไม่ให้เครดิตเจ้าของผลงานปรับ 1 หมื่น-1 แสนบาท

หากกระทำเพื่อการค้ามีโทษปรับตั้งแต่ 5 หมื่น-4 แสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และให้ริบสิ่งของละเมิดลิขสิทธิ์ หรือศาลอาจสั่งให้ทำลาย โดยผู้ละเมิดต้องเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายในการทำลายเอง สำหรับ พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ฉบับใหม่จะช่วยคุ้มครองผู้ที่สร้างสรรค์ผลงานที่เผยแพร่ทางอินเทอร์เน็ต ซึ่งภาครัฐหวังว่าผลจากกฎหมายนี้จะช่วยให้นโยบายดิจิทัล เพื่อเศรษฐกิจและสังคมเติบโตได้อย่างยั่งยืน

ไพบูลย์ อมรภิญโญเกียรติ ที่ปรึกษากฎหมาย สมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ ไขข้อข้องใจว่า พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ ปี 2558 นั้นมีทั้งข้อดีและข้อเสีย ข้อดีคือ มีมาตรการที่เป็นประโยชน์มากขึ้นในการปราบปรามการละเมิดลิขสิทธิ์ทางอินเทอร์เน็ต โดยมีบทบัญญัติให้เจ้าของลิขสิทธิ์สามารถร้องขอต่อศาลให้มีคำสั่งไปยังผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตมือถือ หรือองค์กรอื่นใดก็ตามที่ลบข้อมูลการละเมิดลิขสิทธิ์ออกได้

ถัดมากรณีที่มีการใช้ระบบซอฟต์แวร์ต่างๆ เจาะรหัสหรือบายพาสเทคโนโลยีในการป้องกันต่างๆ ในทางลิขสิทธิ์ก็จะถูกตรวจสอบเข้มงวดขึ้น และยังให้สิทธิแก่คนพิการในการเข้าถึงเทคโนโลยีต่างๆ ได้อีกด้วย

“แต่มีข้อกังวลคือข้อมูลบริหารสิทธิ โดยหลักการคือเมื่อสร้างสรรค์ผลงานลิขสิทธิ์ขึ้นมา ตัวเจ้าของผลงานอาจมีการใส่ลายน้ำในภาพถ่าย หรือมีการเขียนระบุชื่อคนถ่าย หรืออินสตาแกรมก็มีการเขียนว่าเป็นอินสตาแกรมของใคร ตามกฎหมายฉบับใหม่นี้คือ ถ้ามีการไปลบข้อมูลที่แสดงความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ก็จะมีโทษจำคุกและถูกปรับ

“โดยหลักแล้ว พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ ปี 2558 ออกมาเพื่อป้องกันการตัดทอนแก้ไขหรือนำไปใช้ในการละเมิดลิขสิทธิ์ สิ่งที่เป็นปัญหาคือโทษที่ระบุสูงเกินไป บางทีกรณีกลุ่มผู้ใช้งานทั่วไปแบบเราเห็นภาพถ่าย เห็นคลิปวิดีโอที่มีลิขสิทธิ์แล้วไปแชร์ต่อ หรือนำไปใช้โดยไม่ตั้งใจ ดันเกิดลบข้อมูลต่างๆ หรือบางส่วนออกไป ก็กลายเป็นว่ากระทำผิด พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ ปี 2558 โดยมีอัตราโทษสูงเกินไปและไม่ควรสูงถึง 2 ปี ถ้าเทียบกับความผิดในการแฮ็กข้อมูลตาม พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ กลับมีความผิดโทษเพียง 1 ปี 6 เดือนเท่านั้น” ไพบูลย์ กล่าว

ที่ปรึกษากฎหมาย สมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ กล่าวด้วยว่า โทษที่สูงเกินไปกับสิ่งที่ประชาชนยังไม่เข้าใจอาจทำให้เกิดปัญหาได้ เช่น การรายงานข่าวต่างๆ แล้วเขียนขอบคุณยูทูบ แต่ถ้าหลังจากวันที่ 4 ส.ค.เป็นต้นไป ต้องเขียนระบุด้วยว่ายูทูบนั้นเอาข้อมูลมาจากส่วนไหน ไม่อย่างนั้นอาจมีความเสี่ยงต่อการกระทำผิดกฎหมายตาม พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ฉบับใหม่ ในส่วนข้อมูลบริหารสิทธิได้ ซึ่งถือเป็นข้อกังวลมาก

ไพบูลย์ ระบุอีกว่า นักท่องโลกอินเทอร์เน็ตที่ชอบแชร์ข้อมูลต่างๆ สามารถทำได้ตามปกติไม่ต้องกังวล แต่ต้องมีการอ้างแหล่งที่มาและเจ้าของงานชิ้นนั้นๆ อย่างชัดเจน หากไปลบแก้ไขชิ้นงานหรือดัดแปลง
งานถือว่ามีความผิดตาม พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ฉบับใหม่ หากอ้างแหล่งที่มาข้อมูลชัดเจนก็จะไม่กระทบต่อการใช้โซเชียลมีเดีย” ไพบูลย์ ระบุ

อย่างไรก็ตาม พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ฉบับใหม่ ที่มีความเข้มข้นขึ้นอาจจะสุดโต่งเกินไปบ้างในเรื่องการบริหารสิทธิ เพราะโทษสูงเกินไป ภาครัฐควรมีการประชาสัมพันธ์เรื่อง พ.ร.บ.ฉบับใหม่ให้มากขึ้น เพราะปัจจุบันแทบไม่มีการพูดถึงเรื่องนี้เลย ทั้งที่เกี่ยวข้องกับบุคคลจำนวนมาก

ไพบูลย์ กล่าวทิ้งท้ายว่า การออกกฎหมายฉบับนี้ก็เพื่อต้องการลดปัญหาและต้องการให้ไทยหลุดพ้นจากประเทศที่ต้องถูกจับตามองเป็นพิเศษอย่างยิ่ง (พีดับเบิ้ลยูแอล) ของสหรัฐ เพราะช่วงหลังสินค้าหลักของสหรัฐ อย่างกลุ่มซอฟต์ แวร์ ภาพยนตร์ ถูกละเมิดลิขสิทธิ์ทางออนไลน์อย่างหนัก โดยเฉพาะในไทย

อย่างไรก็ตาม การออกกฎหมายลิขสิทธิ์ฉบับใหม่นั้น หวังลดแรงกดดันจากสหรัฐ เน้นการให้ความคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาให้มากขึ้น จะทำให้สหรัฐเห็นว่า ไทยจริงจังการปราบปรามปัญหาลิขสิทธิ์

มานะ ตรีรยาภิวัฒน์ คณบดีคณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย ระบุว่า พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ฉบับนี้จะมีผลต่อสังคมที่ใช้สื่อออนไลน์ เว็บไซต์ต่างๆ หรือคนที่ผลิตคอนเทนต์ การที่จะใช้ผลงานหรือคอนเทนต์ต่างๆ จำเป็นต้องมีการอ้างอิงเรื่องลิขสิทธิ์ เพราะที่ผ่านมานำมาใช้โดยไม่อ้างอิง ทำให้เกิดการฟ้องร้องกัน

“ผมไม่ได้มองว่าการแก้ไขนี้ดีกว่าเดิมอย่างไร เพราะเป็นเรื่องการเคารพสิทธิของคนอื่นที่เป็นเจ้าของมากกว่า คิดว่าต้องรอดูหลังวันที่ 4 ส.ค. ว่าจะมีการจัดการอย่างไรบ้าง กับใคร อาจจะไม่สามารถจัดการได้หมดอยู่ที่การเรียกร้องของตัวเจ้าของผลงานเอง เพราะฉะนั้นตัวคนที่อยู่ในโลกออนไลน์ต้องพึงระวังไว้เรื่องการอ้างอิง รวมถึงสำนักข่าวต่างๆ ก็เช่นกัน” มานะ กล่าว