แก้ทุจริตเลือกตั้งยาก "เลี้ยงเสียง" ไปไกลกว่า "ซื้อเสียง"

โดย...ชัยรัตน์ พัชรไตรรัตน์

คณะกรรมาธิการการเมือง สภานิติบัญญัติแห่งชาติ จัดสัมมนาเรื่อง “การเลือกตั้งที่บริสุทธิ์และเที่ยงธรรม” โดย ศุภชัย สมเจริญ ประธานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) กล่าวว่า การเลือกตั้งที่บริสุทธิ์ คือ การสรรหาคนดีเข้าสภา แต่จะทำอย่างไรให้ได้มา เพราะร่างรัฐธรรมนูญปี 2540 และ 2550 มีการเปลี่ยนมาหลายรูปแบบ เพื่อให้การเลือกตั้งเกิดความสุจริต แต่นักการเมืองมักมีกลเม็ดเด็ดพราวเพื่อให้ตัวเองสามารถเข้ามาในสภา

“การเลือกตั้งที่จะบริสุทธิ์ยุติธรรมขึ้นอยู่กับก่อนเลือกตั้ง หลังเลือกตั้ง และเราคงรู้ดีว่าวิธีการหาเสียงสมัยนี้คืนหมาหอนไม่มีแล้ว ซึ่งปัจจุบันไม่ใช่แค่การซื้อเสียง แต่เป็นการเลี้ยงเสียงแล้ว ฉะนั้นจะทำอย่างไรให้การเลือกตั้งบริสุทธิ์ยุติธรรม ทุกคนต้องร่วมมือกัน ไม่ใช่เป็นหน้าที่ของ กกต.เพียงอย่างเดียว” ประธาน กกต. กล่าว

อย่างไรก็ตาม การจัดการเลือกตั้งระบบสัดส่วนผสม กกต.มีความพร้อมในเรื่องดังกล่าว โดยเฉพาะเรื่องการนับคะแนน จะจัดให้มีการนับคะแนนที่หน่วยเพื่อความสะดวก นอกจากนี้เรื่องการลงคะแนนที่เปิดให้ประชาชนเข้าใช้สิทธิตั้งแต่เวลา 08.00-15.00 น. อยากให้มีการขยายเวลาออกไป

นอกจากนี้ อยากให้ กกต.มีอำนาจหน้าที่คล้ายกับคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ในการตรวจสอบทุจริต เพราะที่ผ่านมาทำงานด้วยความลำบากในการสืบสวน

ขณะที่ ภัทระ คำพิทักษ์ ประธานสภาการหนังสือพิมพ์แห่งชาติ ระบุว่า วิธีการเลือกตั้งแบบสัดส่วนผสม ซึ่งกำหนดที่นั่ง สส.แบบยืดหยุ่น คือ 450-470 คน ด้วยการโหวตจากเสียงของประชาชน โดยเขตใหญ่ขึ้น การแข่งขันไม่สูง คิดเป็น 40% หรือ 2.5 แสนคน หากมีการทำทุจริตต้องใช้เงินไม่ต่ำกว่า 100 ล้านบาท เพื่อซื้อเสียง

ทั้งนี้ นักการเมืองชอบหลอกว่าการเลือกตั้งเท่ากับประชาธิปไตย ซึ่งความเป็นจริงไม่ใช่ ดังนั้นจำเป็นที่ต้องทำให้พรรคการเมืองเป็นของประชาชนอย่างแท้จริง รวมทั้งต้องเปิดเผยรายชื่อผู้สมัครที่จะเข้ามาในส่วนของ สส.ปาร์ตี้ลิสต์ เพื่อให้ประชาชนใช้ประกอบการตัดสินใจ

อย่างไรก็ตาม การทุจริตการเลือกตั้งเกิดขึ้นในหลายรูปแบบ และทุกอย่างมีพัฒนาการอย่างสนใจ เช่น การเลี้ยงเสียง เพื่อเช็กคะแนนว่าตัวเองมีเท่าไหร่ ก่อนหาเพิ่มเติมให้ได้มากขึ้น มีตัวละครนักการเมืองกลายพันธุ์

ปัจจุบันมีตัวสำคัญที่ทำให้เกิดการทุจริต 1.กกต. 2.ผู้ว่าราชการจังหวัด นายอำเภอ 3.ข้าราชการประจำ ข้าราชการการเมือง 4.ตำรวจและภรรยา ซึ่งเป็นกลไกหนึ่งที่ กกต.จะดำเนินการเรื่องนี้อย่างไร

ไชยันต์ ไชยพร อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า เป้าหมายระบบการเลือกตั้งแต่ละแบบ มีจุดประสงค์เพื่อสะท้อนเสียงของประชาชนในการเลือกตัวผู้แทนที่ดีเข้าสภา แต่ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีการทุจริตเกิดขึ้น

ทั้งนี้ ปัญหาที่เกิดขึ้นในไทยที่ผ่านมา โดยเฉพาะการสมัครสมาชิกวุฒิสภา (สว.) รัฐธรรมนูญกำหนดไม่ให้บุคคลในครอบครัวลงสมัคร ซึ่งการกำหนดเกณฑ์ดังกล่าวจำเป็นต้องให้สอดคล้องกับบริบทแต่ละประเทศ เพราะหากเปิดกว้างโดยไร้เงื่อนไข ก็อาจเป็นสภาผัวเมียได้

สำหรับการเลือกตั้งให้เกิดความบริสุทธิ์เที่ยงธรรม คือ การยุบสภา ซึ่งประเทศที่ปกครองโดยระบอบรัฐสภาสามารถทำได้ ยกเว้นระบบประธานาธิบดี ซึ่งการจะยุบสภาทำได้ใน 2 ลักษณะ คือ 1.ครบเทอม ในอดีตรัฐบาลอังกฤษมีวาระ 4 ปี เมื่อใกล้เวลาก็ยุบเพื่อสร้างความ
ได้เปรียบ

2.ยุบสภาแบบไม่ครบเทอม แต่มีเงื่อนไข 5-6 ข้อ อาทิ รัฐบาลสูญเสียคะแนนข้างมากในสภาจากการลงมติต่อร่างกฎหมายสำคัญ 3.มีการลงคะแนนเสียงอภิปรายไม่ไว้วางใจ เป็นที่มาให้อังกฤษออก พ.ร.บ.กำหนดวาระแน่นอนเมื่อปี 2544 เพื่อไม่ให้นายกรัฐมนตรีใช้อำนาจยุบสภาตามอำเภอใจ และป้องกันการเกิดความได้เปรียบเสียเปรียบ แต่หากยุบสภาเฉยๆ ต้องได้รับเสียงสนับสนุน 2 ใน 3 ถึงจะทำได้

ไชยันต์ ระบุว่า การยุบสภาของไทย 2475-2549 ถือว่าถูกต้อง ยกเว้นเมื่อวันที่ 24 ก.พ. 2549 ที่รัฐบาลขณะนั้นทำโดยเงื่อนไขการชุมนุมขับไล่ ซึ่งไม่เกี่ยวกับนโยบายบริหารของพรรค ถือเป็นการหนีความผิดส่วนตัว จนทำให้เกิดวิกฤตการเมืองอย่างที่ผ่านมา จึงต้องทำให้เรื่องนี้เกิดความชัดเจน