ภาพถ่ายจากนิวเฮอไรซอนส์

โดย...วรเชษฐ์ บุญปลอด

ยานนิวเฮอไรซอนส์ขององค์การนาซาได้เฉียดใกล้ดาวพลูโตที่ระยะ 1.25 หมื่นกิโลเมตร เมื่อวันที่ 14 ก.ค. 2558 ภาพถ่ายระยะใกล้ของพลูโตและดาวบริวารได้ถูกส่งกลับมาแล้วเพียงบางส่วน ซึ่งนับเป็นข้อมูลอันน้อยนิดจากทั้งหมดที่ยานเก็บได้ แต่ก็เผยให้เห็นรายละเอียดบนพื้นผิวส่วนหนึ่งของพลูโตและคารอนพื้นที่กว้างรูปคล้ายหัวใจ ซึ่งอยู่บริเวณศูนย์สูตรเป็นลักษณะเด่นบนพลูโต เนื่องจากสว่างกว่าบริเวณโดยรอบจนสามารถมองเห็นได้จากระยะไกล และปรากฏในภาพความละเอียดต่ำจากกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิล ทีมนักวิทยาศาสตร์ของโครงการตั้งชื่อบริเวณดังกล่าวว่า Tombaugh Regio เพื่อเป็นเกียรติแก่ไคลด์ ทอมบอก์ ผู้ค้นพบดาวพลูโต แต่ยังไม่ใช่ชื่ออย่างเป็นทางการ ต้องได้รับความเห็นชอบจากสหพันธ์ดาราศาสตร์สากล

ภาพถ่ายความละเอียดสูงของพื้นที่ส่วนหนึ่งบนพลูโต ซึ่งเผยแพร่ออกมาเป็นภาพแรก แสดงให้เห็นพื้นที่อันขรุขระ มีภูเขาสูงถึง 3,500 เมตร จอห์น สเปนเซอร์ นักธรณีวิทยาที่สถาบันวิจัยเซาท์เวสต์ ให้ความเห็นว่าความสูงนี้มากเกินไปสำหรับการทับถมของไนโตรเจนและมีเทนแข็งที่พบจากการศึกษาสเปกตรัมของพลูโต เขาคาดว่าใต้ภูเขาสูงเหล่านี้อาจเป็นน้ำแข็ง ซึ่งถูกซ่อนอยู่ไม่ให้ตรวจพบได้ในสเปกตรัม ภูเขาเหล่านี้จึงอาจเป็นภูเขาน้ำแข็งที่ฉาบบางๆ ด้วยไนโตรเจนและมีเทนแข็ง

สเปนเซอร์ยังแสดงความประหลาดใจกับภาพถ่ายความละเอียดสูงที่แทบไม่มีหลุมอุกกาบาต หากพื้นผิวของพลูโตคงเดิมมาตั้งแต่ยุคต้นๆ ของระบบสุริยะ จะต้องมีหลุมอุกกาบาตกระจัดกระจายอยู่เป็นจำนวนมาก ยิ่งมากก็ยิ่งแสดงว่าพื้นผิวเก่าแก่มาก แสดงว่าพื้นผิวของพลูโตในปัจจุบันต้องมีอายุน้อยมากในทางธรณีวิทยาอาจต่ำกว่า 100 ล้านปี ซึ่งนับว่าน้อยมากเมื่อเทียบกับระบบสุริยะที่มีอายุราว 4,560 ล้านปี แสดงว่ามีกระบวนการบางอย่างกลบหลุมอุกกาบาตในอดีตให้เลือนไป พื้นผิวของพลูโต จึงยังมีการเปลี่ยนแปลงอยู่

ก่อนหน้านี้เคยมีแนวคิดว่าพื้นผิวของพลูโตอาจคล้ายดาวบริวารไทรทันของดาวเนปจูน แต่ภาพถ่ายจากยานนิวเฮอไรซอนส์แสดงว่าพลูโตแตกต่างจากไทรทัน ขณะนี้ยังไม่พบหมอกหรือลักษณะที่แสดงถึงบรรยากาศของพลูโต อลัน สเติร์น นักวิทยาศาสตร์ที่สถาบันวิจัยเซาท์เวสต์ ซึ่งเป็นผู้ผลักดันคนสำคัญให้เกิดโครงการนิวเฮอไรซอนส์ กล่าวว่า พลูโตน่าจะสูญเสียแก๊สในบรรยากาศด้วยอัตราสูง เชื่อว่าอาจมีกีเซอร์ที่พ่นไนโตรเจนและน้ำออกสู่อวกาศ แต่ยังไม่พบในภาพถ่ายเท่าที่ยานส่งมา

ภาพดาวบริวารคารอนแสดงให้เห็นบริเวณขั้วดาวที่มืดคล้ำกว่าส่วนอื่น พื้นผิวของคารอนเรียบเป็นส่วนใหญ่ แปลว่ามีอายุน้อยเช่นกัน มีหน้าผาและหุบผาชัน นอกจากคารอน พลูโตมีดาวบริวารอีก 4 ดวง ได้แก่ สติกซ์ นิกซ์ เคอร์เบรอส และไฮดรา ภาพถ่ายไฮดราในเบื้องต้นแสดงมีรูปร่างไม่เป็นทรงกลม วัดได้ว่ามีขนาดประมาณ 43x33 กิโลเมตร เมื่อดูจากการสะท้อนแสงของพื้นผิว คาดว่าไฮดรามีน้ำแข็งปกคลุมเป็นส่วนใหญ่

การตรวจสอบสภาพโดยรวมของยานนิวเฮอไรซอนส์หลังผ่านใกล้ระบบดาวพลูโตแสดงว่ายานอยู่ในสภาพสมบูรณ์ ไม่พบปัญหาหรือสิ่งผิดปกติ การส่งข้อมูลจากยานถึงโลกเป็นไปอย่างเชื่องช้า ภาพถ่ายและข้อมูลอื่นบนยานจะค่อยๆ ทยอยส่งมายังโลก กว่าจะได้ครบทั้งหมดก็ปลายปีหน้า ดังนั้น ยังมีภาพถ่ายและข้อมูลอื่นอีกจำนวนมากที่ยังไม่ได้ส่งมายานนิวเฮอไรซอนส์ยังมีภารกิจในการสำรวจวัตถุในแถบไคเปอร์อีกอย่างน้อยหนึ่งดวง คาดว่าจะเกิดขึ้นในราวปี 2562