อายุความคนโกง

โดย...สมผล ตระกูลรุ่ง

การทุจริตคอร์รัปชั่นในสมัยใหม่คนที่อยู่ในตำแหน่งที่มีอำนาจที่จะให้คุณให้โทษได้ เขาพัฒนาวิธีการจนไม่สามารถหาหลักฐานจับเขาได้  มีวิธีการพูดให้เข้าใจได้เองบ้าง  มีคนกลางที่จะเรียกรับแทนบ้าง ฉะนั้นแม้จะเป็นกรณีที่ไม่สมยอมก็หาหลักฐานเอาผิดคนทุจริตคดโกงได้ยาก

นอกจากจะหาหลักฐานเอาผิดเจ้าหน้าที่จอมโกงทั้งหลายได้ยากแล้ว แม้จะมีหลักฐานเอาผิดจนฟ้องร้องต่อศาลได้ คนที่มีฐานะก็จะใช้เงินที่ได้จากการทุจริตคอร์รัปชั่น ยักย้ายถ่ายเทไปเก็บที่ต่างประเทศ แล้วก็จะหลบหนีคดีไปใช้ชีวิตในต่างแดนจนกว่าคดีจะขาดอายุความ เพราะเมื่อคดีขาดอายุความแล้วไม่สามารถดำเนินคดีได้ และแม้ศาลตัดสินแล้ว ถ้าหลบหนีหมายศาลได้เกินเวลาอายุความ ก็ไม่ต้องกลับมารับโทษ

อายุความเป็นระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับการดำเนินคดีฟ้องร้องต่อศาล ทั้งคดีแพ่งและคดีอาญา โดยจะต้องฟ้องคดีต่อศาลภายในกำหนดอายุความ หรือถ้าหลบหนีคดีอาญาต้องตามจับให้ได้ภายในอายุความที่กฎหมายบัญญัติ

เหตุผลที่กฎหมายบัญญัติเรื่องอายุความไว้นั้น เนื่องมาจากการดำเนินคดีที่ศาลจะต้องใช้พยานหลักฐานทั้งพยานบุคคล พยานเอกสาร วัตถุพยานต่างๆ ซึ่งพยานหลักฐานต่างๆ เหล่านี้ หากทิ้งเวลาให้เนิ่นนานอาจหาตัวบุคคลที่รู้เห็นเหตุการณ์ไม่เจอ หรือแม้จะยังตามตัวได้ก็อาจจำเหตุการณ์ไม่ได้  พยานหลักฐานไม่ว่าจะเป็นเอกสารหรือวัตถุต่างๆ อาจจะสูญหายหรือหาไม่ได้  ฉะนั้นหากปล่อยเวลาให้นานเกินไป การดำเนินคดีก็อาจจะไม่ได้ประโยชน์ นั่นเป็นเหตุผลประการแรก เหตุผลอีกประการหนึ่งก็คือ กฎหมายต้องการให้ถูกโต้แย้งสิทธิผู้ที่ได้รับความเสียหายจากการกระทำผิด ให้รีบดำเนินคดีภายในระยะเวลาอันสมควรที่กฎหมายกำหนด ไม่เช่นนั้นอาจจะเป็นเรื่องของการกลั่นแกล้ง ปล่อยเวลาให้นานๆ แล้วค่อยไปฟ้องคดี ซึ่งอาจเกิดความไม่เป็นธรรมได้

อายุความในคดีแพ่งนั้น กฎหมายจะกำหนดเอาไว้ว่าหนี้สินเรื่องใดมีอายุความเท่าใด เช่น คดีเช็ค คดีละเมิดให้ฟ้องภายใน 1 ปี คดีซื้อขาย  รับจ้างทำของ ให้ฟ้องภายใน 2 ปี แต่หากกฎหมายไม่ได้บัญญัติไว้ ให้นับอายุความ 10 ปี ซึ่งเป็นอายุความสูงสุด  สำหรับอายุความคดีอาญานั้นกฎหมายกำหนดอายุความจากอัตราโทษที่กฎหมายบัญญัติไว้ โดยอัตราโทษน้อยอายุความก็จะสั้น อัตราโทษสูง อายุความก็จะยาว  ในคดีอาญาอายุความสูงสุดคือ 20 ปี

การที่กฎหมายกำหนดอายุความไว้จึงเป็นช่องว่างให้นักโกงกินใช้เป็นช่องทางหลบเลี่ยงไม่ต้องรับโทษ ใช้เงินที่ได้จากการทุจริตคอร์รัปชั่นหลบหนีไปใช้ชีวิตที่ต่างประเทศ เพื่อรอเวลาให้คดีขาดอายุความเสียก่อน แล้วค่อยกลับมาลอยหน้าลอยตาเสวยสุข  ในบ้านเมืองเราจึงไม่ค่อยจะเห็นนักโกงเมืองถูกลงโทษ เท่าที่เห็นเป็นข่าวใหญ่ก็มีเพียงรายเดียว คือ อดีตรัฐมนตรีสาธารณสุขที่ติดคุก ซึ่งในระหว่างนั้นคงได้คิดได้เห็นแก่นสาระของชีวิต เมื่อได้ออกจากคุกจึงได้บวชเป็นพระ

ในการปฏิรูปประเทศในครั้งนี้ จึงมีเสียงเรียกร้องให้แก้กฎหมายให้คดีทุจริตคอร์รัปชั่นเป็นคดีที่ไม่มีอายุความเหมือนกับในหลายๆ ประเทศ

การแก้กฎหมายเรื่องอายุความสำหรับคดีทุจริตคอร์รัปชั่นเป็นการแก้ไขกฎหมาย ป.ป.ช. โดยได้ดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2554 ครั้งหนึ่งแล้ว ด้วยการเพิ่มมาตรา 74/1 ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่เดือน เม.ย. 2554 ดังนี้

มาตรา 74/1 ในการดำเนินคดีอาญาตามหมวดนี้ ถ้าผู้ถูกกล่าวหาหลบหนีไปในระหว่างถูกดำเนินคดี มิให้นับระยะเวลาที่ผู้ถูกกล่าวหาหลบหนีรวมเป็นส่วนหนึ่งของอายุความ

บทบัญญัติดังกล่าวไม่ได้ยกเลิกอายุความ แต่ไม่นับอายุความในระหว่างการหลบหนีในขณะถูกดำเนินคดี  ที่เรียกว่าอายุความสะดุดหยุดอยู่ ถ้อยคำในกฎหมายใช้คำว่าผู้ต้องหา ไม่ใช่จำเลย จึงเป็นการหลบหนีการดำเนินคดีในชั้นสอบสวน ไม่รวมถึงการหลบหนีในการดำเนินคดีชั้นศาล และไม่รวมถึงการหลบหนีในกรณีที่ศาลมีคำพิพากษาแล้ว

ในการปฏิรูปประเทศครั้งนี้ ได้มีการยกเลิกความในมาตรา 74/1 ให้ใช้ข้อความใหม่ดังนี้

“ในการดำเนินคดีอาญาตามหมวดนี้ ถ้าผู้ถูกกล่าวหาหรือจำเลยหลบหนีไปในระหว่างถูกดำเนินคดีหรือระหว่างการพิจารณาของศาล มิให้นับระยะเวลาที่ผู้ถูกกล่าวหาหรือจำเลยหลบหนีรวมเป็นส่วนหนึ่งของอายุความ และเมื่อได้มีคำพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษจำเลย ถ้าจำเลยหลบหนีไปในระหว่างต้องคำพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษ มิให้นำบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 98 มาใช้บังคับ”

การแก้ไขดังกล่าว ทำให้ครอบคลุมถึงการหลบหนีในชั้นศาล และให้รวมถึงการหลบหนี้คำพิพากษาของศาลด้วย เพราะมาตรา 98 เป็นบทบัญญัติเรื่องระยะเวลาหลบหนีหลังจากศาลพิพากษาแล้ว

มาตรา 74/1 ที่แก้ไขใหม่นี้ ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 9 ก.ค. 2558 จึงมีผลบังคับใช้วันที่ 10 ก.ค. 2558 เป็นต้นไป ไม่รวมพวกนักโกงเมืองที่หนีคดีอยู่ในขณะนี้ เพราะหนีไปก่อน แต่หากมีคดีที่ศาลออกหมายจับยังไม่ได้พิจารณาพิพากษา หากจับตัวได้ภายในอายุความ แล้วหลบหนีการพิจารณาอีกครั้ง จึงจะใช้กฎหมายที่แก้ไขใหม่นี้ได้

การแก้กฎหมายดังกล่าวยังไม่ได้ยกเลิกอายุความ เพียงแต่ไม่นับอายุความระหว่างหลบหนีในระหว่างการดำเนินคดี ฉะนั้นหากยังไม่มีการดำเนินคดีเลย คือยังไม่มีการร้องทุกข์กล่าวโทษ ป.ป.ช.ยังไม่ได้รับเรื่องเข้าเป็นคดี กรณีอย่างนี้หากเกินอายุความก็ไม่สามารถแจ้งให้ ป.ป.ช.ดำเนินคดีได้

นั่นแปลว่าถ้ามีอำนาจจริง นักโกงเมืองจัดการไม่ให้มีการแจ้ง ป.ป.ช.ให้ดำเนินคดีจนเลยกำหนดอายุความ กฎหมายก็ไม่สามารถจัดการกับพวกโกงเมืองนี้ได้    

การแก้กฎหมายให้หยุดนับอายุความ แม้ยังมีช่องว่างอยู่บ้างแต่เราก็มาไกลแล้ว และหวังว่านักโกงเมืองทั้งหลายจะมีสำนึกเกรงกลัวกฎหมาย ประเทศของเราจะได้เจริญก้าวหน้า มีเงินมาพัฒนาประเทศให้เจริญรุ่งเรือง เป็นยุคศิวิไลซ์ตามคำทำนายเสียที