เดินหน้าปฏิรูปจัดซื้อ

นับเป็นความกล้าหาญของรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี และหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ในการปฏิรูปการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ เมื่อมีมติผ่านร่างพระราชบัญญัติจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. ... เพื่อนำมาใช้แทนระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการพัสดุ พ.ศ. 2535 และ พ.ร.บ.ฮั้วประมูล ที่มีปัญหาอย่างมาก เนื่องจากมีการทุจริตคอร์รัปชั่นจากเงินงบประมาณเฉลี่ยปีละไม่น้อยกว่า 7-8 แสนล้านบาท

กฎหมายการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐฉบับใหม่ที่รัฐบาล คสช.กำลังเดินหน้าเสนอให้สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ทำคลอดออกมาบังคับใช้ฉบับนี้ จะเข้าไปแก้ไขช่องโหว่ในการฮั้วราคา แก้ปัญหาในเรื่องการสั่งการของผู้มีอำนาจทั้งทางตรงและทางอ้อม รวมถึงแก้ปัญหาในเรื่องราคาให้สอดคล้องกับคุณภาพ

ที่สำคัญ ได้ปรับเปลี่ยนระบบการจัดซื้อจัดจ้างของรัฐที่ปัจจุบันมีอยู่ 12 วิธี และเปิดให้ใช้ดุลพินิจมาก อันได้แก่ การตกลงราคา การสอบราคา การประกวดราคา ประกวดราคาด้วยระบบอิเล็กทรอนิกส์ การจัดซื้อด้วยวิธีพิเศษ วิธีกรณีพิเศษ จ้างที่ปรึกษาโดยวิธีตกลง ฯลฯ แต่การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐหลังจากนี้ไปจะเปลี่ยนไปเป็นระบบ e-Market และระบบ e-Bidding แทนทั้งหมด

e-Market จะใช้สำหรับการจัดซื้อจัดจ้างสินค้าและบริการที่ไม่ซับซ้อน เป็นสินค้าที่มีคุณสมบัติเป็นมาตรฐานอยู่แล้ว มีผู้ขายมากราย และมีการจัดซื้อบ่อยครั้ง

ส่วน e-Bidding จะใช้สำหรับจัดซื้อจัดจ้างสินค้าและบริการที่มีความซับซ้อน ต้องใช้เทคโนโลยีขั้นสูงและเทคนิคเฉพาะ เช่น ต้องมีตราสัญลักษณ์ ไม่มีขายทั่วไป

ทั้งสองวิธีจะเข้าไปแก้ไขวิธีการตัดสินใจซื้อจากเดิมที่มุ่งเน้นการใช้ตัวเงินเป็นตัวกำหนด มาเป็นระบบที่เปิดให้ผู้ค้าที่ผ่านคุณสมบัตินำข้อมูลสินค้าของตัวเองไปแข่งขัน โดยที่ผู้เสนอราคาแต่ละรายไม่ต้องมาเห็นหน้ากัน แต่รัฐหรือหน่วยงานสามารถรู้สเปกราคาสินค้าเหล่านั้น และราคาที่เอกชนเสนอมาแข่งขันกัน แต่ผู้เสนอราคาไม่มีโอกาสได้เห็นหน้ากันและไม่รู้ว่าใครเสนอราคาแข่งขัน

อย่างไรก็ตาม การปฏิรูปการจัดซื้อจัดจ้างฉบับใหม่ ยังมีรูโหว่ที่ต้องอาศัย สนช.ปรับปรุงแก้ไขในหลายเรื่องเพื่อป้องกันการรั่วไหล เช่น ระบบใหม่นั้นเปิดทางให้หน่วยงานตัดสินใจซื้อของราคาแพงกว่าได้หากเห็นว่าคุณภาพดีกว่า บริการหลังการขายดีกว่า ซ่อมบำรุงน้อยกว่า

ขณะเดียวกันก็ยังมีปัญหาในเรื่องของการจัดเก็บข้อมูลสถิติด้านการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐของประเทศไทยให้มีมาตรฐานเดียวทั่วประเทศ ซึ่งปัจจุบันยังไม่มีมาตรฐาน นอกจากนี้ ยังเป็นการเปิดกว้างให้ต่างประเทศเข้ามาเสนอราคาแข่งกับผู้ผลิตในประเทศได้เต็มที่ โดยไม่มีการกำหนดเพดานขั้นต่ำ

ประเด็นสำคัญ คือ ข้อกำหนดในเรื่องการปกปิดข้อมูลของผู้ประมูลเป็นความลับนั้น ขัดกับ พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารของทางราชการ ที่เปิดให้ประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลภาครัฐได้

นี่คือปัญหาที่รัฐบาลจะต้องนำไปปรับปรุง เพื่อให้การปฏิรูปการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐเกิดประโยชน์มากที่สุด