นับถอยหลังสู่พลูโต (1)

โดย...วรเชษฐ์ บุญปลอด

ยานนิวเฮอไรซอนส์ (New Horizons) ขององค์การนาซา ซึ่งเดินทางออกจากโลกตั้งแต่ พ.ศ. 2549 เพื่อมุ่งหน้าไปดาวพลูโตกำลังเข้าใกล้เป้าหมายมากเข้าไปทุกที มีกำหนดเฉียดใกล้ดาวเคราะห์แคระดวงนี้ในกลางเดือน ก.ค. หรืออีกเพียงไม่กี่สัปดาห์ข้างหน้า นักดาราศาสตร์ต่างเฝ้ารอที่จะได้เห็นพื้นผิวของดาวพลูโตอย่างชัดเจนเป็นครั้งแรก รวมถึงดาวบริวารทั้ง 5 ดวง ไคลด์ ทอมบอก์ นักดาราศาสตร์หนุ่มชาวอเมริกัน เป็นผู้ค้นพบดาวพลูโตเมื่อวันที่ 18 ก.พ. 1930 (ยังเป็น พ.ศ. 2472 ตามปฏิทินไทยสมัยนั้น) ที่จริงแล้วการค้นหาดาวเคราะห์ดวงที่อยู่ถัดไปจากดาวเนปจูนเริ่มมีขึ้นโดย เพอร์ซิวาล โลเวลล์ เมื่อราว ค.ศ. 1906 ซึ่งใกล้เคียงกับช่วงที่ทอมบอก์เกิดโลเวลล์เป็นนักดาราศาสตร์ชาวอเมริกัน ผลงานเด่นนอกเหนือจากการค้นหาดาวเคราะห์คือการสังเกตพื้นผิวดาวอังคาร เขาเชื่อว่าร่องรอยบนผิวดาวเคราะห์สีแดงที่เห็นผ่านกล้องโทรทรรศน์แสดงว่ามีระบบคลองชลประทานที่สร้างขึ้นด้วยฝีมือของสิ่งมีชีวิตทรงภูมิปัญญา

แม้ว่าการสำรวจด้วยยานอวกาศในเวลาต่อมาจะเผยให้เห็นว่าดาวอังคารไม่มีคลอง ไม่พบร่องรอยของสิ่งมีชีวิตอย่างที่คาดไว้ คลองที่โลเวลล์เห็นเป็นเพียงภาพลวงตา แต่ความคิดของโลเวลล์ก็มีอิทธิพลต่อนักเขียนหลายคน นำมาซึ่งนิยายวิทยาศาสตร์หลายเรื่องที่มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับชาวดาวอังคารโลเวลล์และนักดาราศาสตร์หลายคนเชื่อว่าตำแหน่งของดาวยูเรนัสและเนปจูนที่คลาดเคลื่อนไปจากการคำนวณเกิดจากแรงโน้มถ่วงรบกวนของดาวเคราะห์อีกดวงหนึ่ง โลเวลล์เรียกดาวเคราะห์ที่ยังไม่พบว่าดาวเคราะห์เอกซ์ และทำการคำนวณเพื่อคาดหมายตำแหน่งของมัน โลเวลล์เฝ้าค้นหาดาวเคราะห์ดวงนี้ในหอดูดาวของเขาที่ตั้งอยู่บนภูเขายอดราบในเมืองแฟลกสตาฟฟ์ รัฐแอริโซนา จนกระทั่งเขาถึงแก่กรรมใน ค.ศ. 1916

ทอมบอก์เกิดในฟาร์มแห่งหนึ่งในรัฐอิลลินอยส์ เป็นนักดาราศาสตร์สมัครเล่นที่ชอบวาดภาพดาวเคราะห์ที่เห็นในกล้อง โทรทรรศน์ เขาส่งภาพไปที่หอดูดาวโลเวลล์เพื่อขอคำแนะนำ แต่กลับได้รับการติดต่อสอบถามถึงความสนใจที่จะเข้าไปรับหน้าที่ค้นหาดาวเคราะห์ดวงที่ 9

ทอมบอก์เริ่มงานในเดือน มี.ค. 1929 ขณะอายุ 23 ปี เขาทำหน้าที่คอยตรวจสอบภาพถ่ายผ่านกล้องโทรทรรศน์ขนาด 13 นิ้ว ในหอดูดาวโลเวลล์ โดยมีเครื่องมือช่วยในการเปรียบเทียบภาพถ่ายสองภาพ เพื่อหาวัตถุซึ่งเคลื่อนที่เปลี่ยนตำแหน่งไปเมื่อเทียบกับดาวฤกษ์จำนวนมาก เกือบหนึ่งปีถัดมา ทอมบอก์ค้นพบพลูโตในวันที่ 18 ก.พ. 1930 จากการเปรียบเทียบภาพสองภาพที่ถ่ายไว้ในวันที่ 23 และ 29 ม.ค. หอดูดาวโลเวลล์ประกาศการค้นพบดาวเคราะห์ดวงใหม่ในวันที่ 13 มี.ค. 1930 เพื่อให้ตรงกับวันครบรอบ 149 ปี ของการค้นพบดาวยูเรนัส โดย วิลเลียม เฮอร์เชล และเป็นวันครบรอบวันคล้ายวันเกิดของโลเวลล์ หลังการค้นพบนักดาราศาสตร์ทราบในเวลาต่อมาว่าพลูโตเคยปรากฏในภาพถ่ายของหอดูดาวโลเวลล์มาตั้งแต่ ค.ศ. 1915 แต่ไม่มีใครสังเกตเห็นมัน

ไคลด์ ทอมบอก์ ในมือของเขาคือเพลต ภาพถ่ายที่ใช้ในการค้นหาพลูโต

การค้นพบพลูโตซึ่งเป็นดาวเคราะห์ดวงที่ 9 ในขณะนั้นกลายเป็นข่าวครึกโครมไปทั่วโลก มีผู้เสนอชื่อให้ดาวเคราะห์ดวงใหม่เป็นจำนวนมาก ชื่อที่ได้รับเลือกเสนอโดยเด็กหญิงชาวอังกฤษวัย 11 ขวบ มาจากชื่อของเทพเจ้าในโลกของคนตายตามเทพนิยายโรมัน (ตรงกับเทพเจ้าเฮดีสของกรีซ) หอดูดาวโลเวลล์เลือกชื่อนี้เนื่องจากชื่อพ้องกับอักษรตัวแรกของชื่อและนามสกุลของโลเวลล์ ประเทศไทยเรียกดาวพลูโตว่าดาวยม ตามชื่อของเทพเจ้าในยมโลก แต่ก็ไม่ได้รับความนิยมนัก เช่นเดียวกับดาวยูเรนัสที่เรียกอีกชื่อหนึ่งว่าดาวมฤตยูและดาวเนปจูนที่เรียกอีกชื่อหนึ่งว่าดาวสมุทร

ขณะค้นพบพลูโตอยู่ในกลุ่มดาวคนคู่ จางมากด้วยโชติมาตร 15.1 หรือน้อยกว่าดาวจางที่สุดที่ตาเปล่าของมนุษย์จะมองเห็นได้ราว 2,800 เท่า ห่างดวงอาทิตย์ประมาณ 41 เท่าของระยะทางจากโลกถึงดวงอาทิตย์ และโคจรรอบดวงอาทิตย์ด้วยคาบประมาณ 250 ปี เทคโนโลยีในสมัยนั้นเห็นพลูโตเป็นเพียงจุดเหมือนดาวทั่วไป ไม่สามารถทำให้เรารับรู้อะไรเกี่ยวกับพลูโตได้มากกว่าไปกว่านั้น ไม่รู้ขนาดที่แท้จริง ไม่รู้ว่าพลูโตมีบรรยากาศหรือไม่ พลูโตมีดาวบริวารกี่ดวง หมุนรอบตัวเองอย่างไร และคาบการหมุนยาวนานเท่าใด

วงโคจรของพลูโตที่มีความรีสูงและระนาบวงโคจรที่ทำมุมเอียงจากระนาบ ซึ่งดาวเคราะห์ส่วนใหญ่โคจรรอบดวงอาทิตย์ ประกอบกับส่วนหนึ่งในวงโคจรของพลูโตอยู่ห่างดวงอาทิตย์ที่ระยะใกล้กว่าดาวเนปจูน ทำให้นักดาราศาสตร์ในสมัยนั้นสงสัยว่าพลูโตอาจเคยเป็นดาวบริวารของเนปจูนมาก่อน วงโคจรของพลูโตดูเหมือนตัดกับวงโคจรของเนปจูน แต่วัตถุทั้งสองก็ไม่มีโอกาสชนกัน เหตุผลสำคัญคือคาบการโคจรพ้องกันด้วยสัดส่วน 2:3 เมื่อเนปจูนโคจรรอบดวงอาทิตย์ครบ 3 รอบ พลูโตจะโคจรรอบดวงอาทิตย์ครบ 2 รอบ

หลังการค้นพบทอมบอก์ไปศึกษาต่อที่มหาวิทยาลัยแห่งแคนซัส ก่อนจะกลับไปที่หอดูดาวโลเวลล์เพื่อค้นหาดาวที่เคลื่อนที่ตามแนวสุริยวิถี แต่ไม่พบอีกเลย รวมแล้วเขาใช้เวลาถึงราว 7,000 ชั่วโมง กับเครื่องมือเปรียบเทียบภาพถ่ายนั้น ทอมบอก์ถึงแก่กรรมเมื่อ พ.ศ. 2540 เถ้ากระดูกของเขาถูกบรรจุในยานนิวเฮอไรซอนส์ที่กำลังจะถึงดาวพลูโตในวันที่ 14 ก.ค. สัปดาห์หน้ามาติดตามกันต่อว่าด้วยความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีตลอดช่วงกว่าครึ่งศตวรรษที่ผ่านมา เราเรียนรู้อะไรบ้างเกี่ยวกับดาวพลูโต