เขื่อนเจ้าพระยา

ขื่อนเจ้าพระยา เป็นเขื่อนทดน้ำขนาดใหญ่ที่สร้างขึ้นเป็นแห่งแรกของประเทศไทย ตั้งอยู่ที่บริเวณคุ้งบางกระเบียน หมู่ 3 ต.บางหลวง อ.สรรพยา จ.ชัยนาท เริ่มเข้าหูคนไทยทั้งเด็กและผู้ใหญ่ประมาณปี 2497-2498 โดยเฉพาะผู้อยู่แถว จ.สุพรรณบุรี และชัยนาท จะได้ยินถี่มาก เพราะหลวงพ่อที่วัดก็พูดถึง ครูที่โรงเรียนก็ไม่แพ้กัน เรื่องที่พูดคือความยิ่งใหญ่ของเขื่อน แม้ว่าจะไม่ประสาว่าเขื่อนคืออะไร เพราะคนบ้านนอกนั้นรู้จักและคุ้นชื่อประตูน้ำมากที่สุด เช่น ประตูน้ำโพธิ์พระยา ต.โพธิ์พระยา อ.เมือง จ.สุพรรณบุรี ที่สร้างเพื่อกักน้ำไม่ให้ลงมาท่วมไร่นาย่าน อ.เมือง และบางปลาม้า เป็นต้น อีกประตูหนึ่งคือประตูน้ำบางยี่หน ที่ติดกับ ต.บ้านแพน อ.เสนา เพราะคนสุพรรณสมัยปี 2500 จะมากรุงเทพฯ มีทางเดียวคือทางเรือ ไม่ไปงิ้วราย นครชัยศรี ก็นั่งเรือ 2 ชั้น ของบริษัท สุพรรณขนส่ง มากรุงเทพฯ แต่กว่าจะถึงท่าเตียน กรุงเทพฯ ต้องใช้เวลา 1 วัน 1 คืน ที่ช้ามากคือการคอยให้น้ำในแม่น้ำเจ้าพระยากับน้ำในแม่น้ำสุพรรณมีระดับเท่ากัน เรือเมล์จึงจะผ่านได้

บริเวณประตูน้ำมีปลาชุกชุมมาก มันเป็นธรรมชาติสมัยก่อนที่ไม่มียาฆ่าแมลง น้ำสะอาด ส่วนผู้โดยสารนั่งนอนรอคอยในเรือนานๆ ก็หิว แต่ไม่ต้องห่วง พ่อค้าแม่ค้า 2 ฝั่งมีอาหารให้บริการ แค่ยกมือหรือเอ่ยปากของที่ต้องการก็ถึงตัว ที่เป็นเมนูประจำ ได้แก่ ข้าวผัดห่อใบตอง หรือใบบัว โอเลี้ยง และของขบเขี้ยวพื้นบ้าน เช่น ขนมอีตุ่ย และไข่หงส์ (สมัยก่อนเรียกว่า ไข่เ-ี้ย เพราะภาษาไทยใช้บ่อยๆ กลายเป็นคำหยาบ เช่นเดียวกับสัตว์ที่เป็นชื่อของไข่ที่ว่า ก็เรียกว่าตัวเงินตัวทอง)

เมื่อเรือออกจากประตูน้ำบางยี่หนได้ก็ผ่านย่านต่างๆ กว่าจะถึงกรุงเทพฯ แต่ที่ขึ้นชื่อว่าน่ากลัวในสมัยก่อน ได้แก่ ลานเท บริเวณที่แม่น้ำเจ้าพระยาไหลมาบรรจบกับแม่น้ำน้อยตรงที่เรียกว่า สามแยก บางไทร ต.ราชคราม เป็นแหล่งน้ำกว้างใหญ่ไพศาล จนกระะทั่ง ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช นำมาเป็นฉากหนังสือนิยายหลายชีวิต ที่โด่งดัง ส่วน ชรินทร์ นันทนาคร ก็ยังขับกล่อมเพลง ลานเท ให้เห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้น มาตามสายชลกว้างจนสุดเหลือคะเน สองฝั่งลําน้ำลานเทคลื่นลมรวนเรดั่งเล่ห์น้ำใจ กระแสน้ำหลากเปรียบรักมักมากทรวงใน ลานเทนับว่ากว้างใหญ่ ยังน้อยเกินไปกว่าใจเจ้าสม...

 ขอเล่าเรื่องเขื่อนเจ้าพระยาต่อ ความคิดริเริ่มจะสร้างเขื่อนเจ้าพระยา มีมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อฝรั่งชาวดัตช์เสนอให้สร้างขึ้นมา แต่ประเทศสยามตอนนั้นยังไม่พร้อม

ถึงสมัยรัชกาลที่ 6 ฝรั่งที่ปรึกษาชาวอังกฤษเสนอให้สร้างเขื่อนนี้อีก แต่เป็นช่วงที่เกิดสงครามโลกครั้งที่ 1 จึงยังไม่พร้อมตามเคย

ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ปี 2491 ขณะที่หลายประเทศประสบภาวะขาดแคลนอาหาร องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) จึงได้พิจารณาถึงความจำเป็นของโครงการเจ้าพระยาใหญ่อีกครั้งหนึ่ง เดือน ต.ค.ปีนั้นกรมชลประทานจึงได้เสนอโครงการต่อกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ รัฐบาลพิจารณาเห็นชอบตามที่เสนอ ประกอบกับในปี 2492 รัฐบาลได้เข้าเป็นสมาชิกธนาคารโลก จึงขอกู้เงินเพื่อสร้างโครงการเจ้าพระยาใหญ่ในเดือน ก.พ. 2493 เป็นเงินจำนวน 18 ล้านเหรียญสหรัฐ

จอมพล ป.พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรีในขณะนั้น เป็นประธานวางศิลาฤกษ์ เมื่อวันที่ 6 ต.ค. 2496 สร้างแล้วเสร็จ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระบรมราชินีนาถ เสด็จฯ ไปทรงเปิดเมื่อวันที่ 7 ก.พ. 2500

พ.ศ. 2550 ซึ่งเป็นปีที่เขื่อนเจ้าพระยาได้ก่อสร้างและทำหน้าที่ในการบริหารจัดการลุ่มน้ำเจ้าพระยามาครบ 50 ปี ทางกรมชลประทานจึงได้จัดงานขึ้นบริเวณเขื่อนเจ้าพระยาระหว่างวันที่ 5-9 ก.พ. 2550 โดยใช้ชื่องานว่า “80 พรรษามหาราช ตามรอยพระบาทยาตรา เขื่อนเจ้าพระยา 50 ปี” เนื่องจากเป็นปีที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระชนมายุ 80 พรรษา โดยมี สวัสดิ์ วัฒนายากร องคมนตรี เป็นประธานเปิดงาน