แผนชาติฯ สมุทรานุภาพ

โดย...น.ต.วรวิทย์ เตชะสุภากูร

หลายท่านเขียนว่า “สมุททานุภาพ” (ต่างกันเพราะเลือกสะกดตามบาลีหรือสันสกฤต) ส่วนผมขออนุญาตใช้ว่า “สมุทรานุภาพ” เพื่อให้ง่ายต่อการสื่อสารและเข้าใจว่าเป็นถึงเรื่องเกี่ยวกับทะเลหรือมหาสมุทรนั่นเอง

ขอบอกก่อนว่า วันนี้ไม่ใช่วาระของการสนับสนุนให้เพิ่มอาวุธหรือกำลังรบทางเรือ เพราะทุกประเทศต้องการความสงบสุขและความร่วมมือทางเศรษฐกิจและสังคมมากกว่า แต่ขอฉายภาพรวมเรื่องนี้เพื่อให้สมุทรานุภาพ เป็นศักยภาพหรือเครื่องมือในการเสริมสร้างความมั่นคงและมั่งคั่งของประเทศ รวมถึงมีความยั่งยืนอันจะเป็นภูมิคุ้มกันกับความเสี่ยงจากวิกฤตต่างๆ ได้ในระยะยาวอีกด้วย

ข่าวเรื่องชาวโรฮีนจาที่เป็นปัญหาการค้ามนุษย์ หรือข่าวสหภาพยุโรปให้ใบเหลืองแก่ไทยกรณีการทำประมงที่ผิดกฎหมาย เป็นตัวอย่างหนึ่งที่สมุทรานุภาพจะช่วยแก้ไขได้

โดยทั่วไปเราใช้ทะเลเพื่อประโยชน์ 4 ประการ คือ ใช้เป็นเส้นทางคมนาคมขนส่งค้าขาย เป็นแหล่งอาหารทรัพยากรธรรมชาติและพลังงาน ใช้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวและกีฬาทางน้ำเพื่อการพักผ่อนหย่อนใจ และสุดท้ายเป็นช่องทางการแผ่กำลังอำนาจขึ้นสู่แผ่นดิน ทั้งหลายทั้งปวงทะเลจะเป็นตัวเพิ่มพื้นที่และโอกาสทางเศรษฐกิจให้กับคนไทยได้อีกมาก

ไทยนั้นมี 2 ฝั่งทะเล คือ ฝั่งตะวันตกเป็นทะเลอันดามัน ถึงช่องแคบมะละกา ยาว 1,037 กม. ส่วนฝั่งตะวันออกเป็นอ่าวไทย ยาวถึง 1,972 กม. รวมความยาวมากกว่า 3,000 กม. มีพื้นที่เขตทางทะเลอีก 3.2 แสน ตร.กม. ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ไทยสามารถใช้ประโยชน์ได้นอกจากพื้นที่บนบก 5.1 แสน ตร.กม.

ผลประโยชน์ทางทะเลมีไม่ต่ำกว่าปีละ 20 ล้านล้านบาท และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นมากอย่างต่อเนื่อง แต่คนไทยได้ประโยชน์นี้เพียงร้อยละ 30 เท่านั้น ไทยยังเป็นจุดเชื่อมระหว่างมหาสมุทรอินเดียกับมหาสมุทรแปซิฟิก แต่ต้องเผชิญภัยคุกคามความมั่นคงรูปแบบใหม่ (Non-Traditional Threats) ได้แก่ การก่อการร้าย การหลบหนีเข้าเมือง การค้ามนุษย์ อาวุธเถื่อน โจรสลัด ปัญหาสิ่งแวดล้อม ความปลอดภัยของแท่นขุดเจาะน้ำมัน ฯลฯ

ไทยจึงจำเป็นต้องมีความชัดเจนและต่อเนื่องในยุทธศาสตร์ทางทะเล เพราะขณะนี้จีนมีแผน “เส้นทางสายไหมทางทะเล” (Maritine Silk Road) เพื่อเชื่อมกับอาเซียนโดยผ่านมณฑลฟูเจี้ยน ซึ่งประธานาธิบดี สีจิ้นผิง เคยทำงานอยู่ที่นี่ถึง 17 ปี และจะริเริ่มจัดตั้งกองทุนความร่วมมือทางทะเลจีน-อาเซียนอีกด้วย

ด้านมาเลเซียใช้ท่าเรือตันจงเปเลพาส เป็นตัวชูโรงด้วยแผนงานต่อเนื่อง 25 ปี ส่งผลให้เกิดการย้ายฐานการขนส่งตู้สินค้าจากท่าเรือสิงคโปร์มายังท่าเรือนี้มากขึ้นเรื่อยๆ ปัจจุบันติดอันดับ 1 ใน 20 ท่าเรือที่มีตู้ส่งสินค้าผ่านท่ามากที่สุดในโลกไปแล้ว

ไทยเริ่มพัฒนานโยบายความมั่นคงแห่งชาติทางทะเลตั้งแต่ปี 2535 คณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ 11 พ.ค. 2536 เห็นชอบนโยบายและยุทธศาสตร์ในการรักษาผลประโยชน์ของชาติทางทะเล พัฒนาเรื่อยมาจนเป็นแผนนโยบายฯ พ.ศ. 2548-2552 จนกระทั่งวันนี้คือ แผนความมั่นคงแห่งชาติทางทะเล พ.ศ. 2558-2564 นี่คือความก้าวหน้าด้านสมุทรานุภาพ (Sea Power) หรือกำลังอำนาจทางทะเล

ที่ผ่านมาอุปสรรคการขับเคลื่อนแผนชาติฯ นี้มี 2 เรื่อง คือ กรอบแนวคิดของผู้บังคับบัญชาในบางยุคสมัยในหน่วยงานหลักที่ควรจะเป็นเจ้าภาพหลัก ยังมีความคิดว่าไม่ใช่งานของเรา เรามีหน้าที่ความรับผิดชอบเฉพาะการป้องกันประเทศเท่านั้น ทำให้รอยต่อของภารกิจขาดคนเติมเต็มเข้าไปทำงาน หลายหน่วยงานมักจำกัดขอบเขตภารกิจของตนอย่างเคร่งครัด อันเป็นปัญหาที่ฝังอยู่ในหน่วยงานภาครัฐเสมอ อีกเรื่องคือหัวใจของแผนนี้ต้องประกอบด้วยแนวคิดของความมั่งคั่งและมั่นคง แต่ในอดีตเรากลับแยก 2 เรื่องนี้ออกจากกัน เรื่องความมั่งคั่งที่ว่าด้วยเศรษฐกิจและสังคมให้สภาพัฒน์เป็นผู้รับผิดชอบ ส่วนความมั่นคงก็ให้ฝ่ายทหารรับไปทำเต็มๆ ทั้งๆ ที่ 2 เรื่องนี้ต้องเดินไปด้วยกัน

มาถึงวันนี้แผนชาติฯ ฉบับนี้สร้างความใหม่ 3 ประการที่น่าสนใจมาก คือ การรวบรวมปัญหาทั้งหมดที่เกี่ยวข้องแล้วนำมาบูรณาการแก้ด้วยกันทั้งหมด โดยมีการต่อยอดแผนปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง
ความใหม่ต่อมา คือ แผนชาติฯ ทางทะเลนี้กำลังจะถูกเชื่อมเข้ากับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับใหม่ ฉบับที่ 12 พ.ศ. 2560-2564 ด้วย เพื่อไม่ให้กลายเป็นแผนงานที่มีไว้ขึ้นหิ้งเฉยๆ

ความใหม่ท้ายสุด คือ การเขียนระบุถึงยุทธศาสตร์หลัก 6 เรื่อง ได้แก่ 1.การพัฒนาศักยภาพความมั่นคงของชาติทางทะเล 2.การคุ้มครองการใช้ประโยชน์จากทะเล 3.การสร้างความสงบเรียบร้อยและส่งเสริมการใช้ประโยชน์จากทะเล 4.การสร้างความสมดุลและยั่งยืนของทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมทางทะเล 5.การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ องค์ความรู้ และความตระหนักรู้ความสำคัญของทะเล และ 6.การบริหารจัดการผลประโยชน์ของชาติทางทะเลโดยองค์กรของรัฐ โดยมอบภารกิจการปฏิบัติให้หน่วยงานต่างๆ อย่างชัดเจน ทั้งหน่วยรับผิดชอบหลักและหน่วยรอง

ที่เล่ามาข้างต้นเป็นเพียงส่วนหนึ่งเท่านั้น ถ้าท่านใดสนใจเรื่องนี้เพิ่มเติม ในวันศุกร์ที่ 19 มิ.ย.นี้ จะมีสัมมนาของราชนาวิกสภาประจำปี 2558 เรื่อง “ศรชล. ความคาดหวังและบทบาทที่ปรับเปลี่ยน” ที่หอประชุมกองทัพเรือ เริ่ม 09.00 น. มี อนุสิษฐ เลขาฯ สมช. พล.ร.อ.พัลลภ ผทค.พิเศษ ทร. พล.ร.ท.จุมพล เจ้ากรม กพร.ทร. ร่วมเป็นวิทยากร

ผมขอทิ้งท้ายว่าการสูญเสียโอกาสทำในเรื่องดีๆ ซึ่งตีเป็นมูลค่าไม่ได้นั้น เป็นความเสียหายที่มีผลในวงกว้าง เป็นความเศร้าของคนไทยที่ต้องเจอกับวังวนของความไม่พร้อมไม่ลงตัวของภาคการเมือง ระบบราชการ ภาคเอกชนรวมถึงภาคประชาชน จึงเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำอีก สะท้อนให้เห็นถึงจุดอ่อนของการขาดผู้นำที่สุจริตและกล้ากำหนดทิศทางนโยบาย รวมถึงการขาดมือไม้เข้าไปบริหารจัดการใส่ใจในรายละเอียดเพื่อให้งานต่างๆ ไม่อยู่แค่จะศึกษา จะเสนอ จะอนุมัติ แต่ยังไม่ได้ลงมือทำ หรือทำไม่เสร็จสักเรื่อง ผมเชื่อว่าเราๆ ท่านๆ น่าจะทำได้ดีกว่านี้แน่

ปัจจัยความสำเร็จของสมุทรานุภาพนี้ ไทยมีทั้งเรื่องที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ รูปร่างทางกายภาพ คือ ความยาวของชายฝั่ง จำนวนและนิสัยประชากร และสุดท้ายคือรัฐบาลนั่นเอง การขับเคลื่อนเรื่องนี้ผ่านมานับสิบๆ ปีแล้ว น่าจะสำเร็จเห็นผลเป็นรูปธรรมในรัฐบาลนี้ ที่น่าจะเห็นคุณค่าและผลประโยชน์ชาติได้เป็นอย่างดี ที่สุดแล้วเรามาช่วยกันวางฐานเพื่ออนาคตและเพิ่มความหวังอันสดใสให้ลูกหลานไทยกันเถอะครับ