เสียงเงียบจากอาเซียน

ปลายปีนี้อาเซียนก็จะเข้าร่วมเป็นหนึ่งเดียวภายใต้การเป็นประชาคมร่วมทางเศรษฐกิจ ความมั่นคง และวัฒนธรรม ตามที่หลายๆ ฝ่ายตื่นเต้นและรอคอยกันครับ แต่ดูเหมือนว่ายังไม่ทันจะถึงจริงๆ อาเซียนก็มีเรื่องมาให้ทดสอบถึงความเป็น “หนึ่งเดียวกัน” เข้าแล้วถึง 2 เรื่องสำคัญๆ

นั่นก็คือ สถานการณ์ความตึงเครียดในทะเลจีนใต้และสถานการณ์ผู้อพยพทางเรือ หรือผู้อพยพชาวโรฮีนจา ซึ่งหากมองกันจริงๆ แล้วจะมองว่าอาเซียนยังคงสอบตกในเรื่องความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันในการแก้ไขและรับมือกับปัญหาเหล่านี้

เรื่องแรก เรื่องทะเลจีนใต้ เป็นสถานการณ์ยืดเยื้อที่เริ่มจะทวีความตึงเครียดมากขึ้นเรื่อยๆ ที่สถานการณ์นี้ดึงเอามหาอำนาจจีนและสหรัฐมาเผชิญหน้ากันในบ้านของอาเซียนกันแบบที่อาเซียนได้แต่นั่งมองดูตาปริบๆ ครับ

จีนได้ก่อสร้างสนามบินและสิ่งก่อสร้างถาวรที่หมู่เกาะสแปรตลีย์ ทั้งๆ ที่ยังเป็นข้อพิพาทกันอยู่ ในขณะที่สหรัฐก็ส่งเครื่องบินขึ้นบินเหนือน่านฟ้าบริเวณดังกล่าว จนเรียกเสียงเตือนจากกองทัพเรือจีนถึง 8 ครั้ง ให้สหรัฐออกจากพื้นที่ดังกล่าวเมื่อสัปดาห์ก่อนสถานการณ์นี้กลายเป็นชนวนการกระทบกระทั่งล่าสุด ที่ยังไม่เห็นว่าอาเซียนจะมีแถลงการณ์หรือจุดยืนชัดเจนแต่อย่างใด ต่อทั้งความเคลื่อนไหวของจีนและสหรัฐครับ

แน่นอนว่า เป็นเรื่องที่หลีกเลี่ยงไม่ได้เลยที่จะพูดว่า เพราะอาเซียนเองยังไม่มีบารมีและอำนาจพอ อาเซียนแต่ละประเทศสมาชิกยังคงต้องพึ่งผลประโยชน์ทั้งทางด้านเศรษฐกิจและความมั่นคงจากทั้งจีนและสหรัฐ อีกทั้งในสมาชิกประเทศอาเซียน 10 ประเทศเอง บางประเทศก็ฝักใฝ่จีนอย่างชัดเจน บางประเทศก็เอียงฝ่ายสหรัฐอย่างสุดโต่ง อย่างเช่น ฟิลิปปินส์และเวียดนาม

แถลงการณ์ครั้งก่อนๆ แสดงออกมาถึงจุดยืนความไม่พอใจต่อความเคลื่อนไหวของจีนนั้น จึงเป็นเพียงแค่การแสดงให้เห็นว่าอาเซียนยังเป็นหนึ่งเดียวกันเท่านั้น โดยที่ปราศจากการแก้ไขที่เป็นจริงเป็นจังจับต้องได้เท่าไหร่

ขณะที่ในเรื่องปัญหาผู้อพยพนั้นมีถึง 4 ประเทศสมาชิกอาเซียนที่เป็นส่วนหนึ่งของปัญหานี้ ซึ่งก็คือ พม่า ไทย มาเลเซีย และอินโดนีเซีย แต่อาเซียนก็ไม่ได้มีการแก้ปัญหา หรือมีความเคลื่อนไหวที่ชัดเจนเป็นรูปธรรมต่อการแก้ไขปัญหานี้แต่อย่างใด

หนำซ้ำอาเซียนยังปล่อยให้ตะวันตกเข้ามาจัดการ และกดดันต่อการแก้ไขปัญหานี้อย่างหนัก ขณะที่พม่า ซึ่งเป็นหนึ่งในต้นตอของปัญหาก็พยายามจะหลบเลี่ยงปัญหานี้เต็มที่

อาเซียนยังไม่ทันเข้าไปประชาคมร่วมกันเต็มตัว แต่ก็ถือว่าสอบตกกับการรับมือในทั้งสองปัญหาครับ ความน่าวิตกในอนาคตก็คือ การเป็นประชาคมร่วมของอาเซียนในด้านต่างๆ ไม่ว่าจะเศรษฐกิจ ความมั่นคง สังคมและวัฒนธรรมนั้นอาจจะเป็นเพียงแค่ความร่วมมือในกระดาษเช่นเดิม